Mashtrimi me prioritetet e marrëveshjeve të arritura

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Kosova është sërish në krye të agjendave të forumeve botërore, nga Parlamenti Evropian, Samiti i Komunitetit Politik Evropian, Këshilli i Evropës, takimi i djeshëm i NATO-s, takimi i ardhshëm i Iniciativës së Berlinit më 16. tetor në Tiranë dhe takimi i ardhshëm i Këshillit të Sigurimit të OKB-së më 23. tetor.

Në atë periudhë do të paraqiten edhe përfaqësuesit e “pesëshes”, të cilët, siç supozohet, do të sjellin me vete një paketë kërcënimesh dhe stimujsh të rinj për vazhdimin e dialogut, ku do të ketë më shumë kërcënime për Serbinë.

Të gjitha ato tubime hyjnë me disa koncepte të ndryshme për daljen nga spiralja e përshkallëzimit në Kosovë, e cila praktikisht filloi me legalizimin e zgjedhjeve jolegjitime për autoritetet lokale në veri të Kosovës. Kjo u pasua menjëherë nga kriza e majit e ndërhyrjes së dhunshme të policisë së Prishtinës në ndërtesat e kuvendeve komunale dhe instalimi i detyruar i udhëheqjeve me mbështetje krejtësisht margjinale të votuesve.

As ajo krizë nuk mbaroi, por u shumëfishua me dialogun e pasuksesshëm në Bruksel më 14. shtator dhe më pas me akuzat e ashpra të kryeministrit kosovar ndaj ndërmjetësve evropianë dhe vetë Xhuzepe Borelin.

Në qendër të gjithçkaje është refuzimi i Prishtinës për t'iu përmbajtur renditjes dhe kronologjisë së marrëveshjeve të arritura dhe qasjeve për përmbushjen e tyre. Në vend të kësaj, ajo i drejtohet konfuzionit dhe "shkëmbimit të identitetit" të prioriteteve duke i shpallur marrëveshjet e mëvonshme si prioritete dhe duke i klasifikuar ato origjinale si të parëndësishme dhe dytësore.

Në një atmosferë të tillë, as një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare nuk ruajti vendosmërinë dhe qasjen e unifikuar, por iu nënshtrua një atmosfere që e bën dialogun krejtësisht të paarsyeshëm dhe të padobishëm për palën serbe. Serbia, tashmë mund të thuhet fare qartë, nuk gjen kuptim në përsëritjen e të njëjtave dështime apo t'i nënshtrohet presioneve për të shkuar më tej në dialog, për të hequr dorë nga sfida ndërkombëtare ndaj pavarësisë së vetëshpallur të Kosovës dhe për të njohur "defat ” pavarësi, pa arritur marrëveshje për Asociacionin e Komunave Serbe.

Ndërkohë janë shfaqur oferta më specifike për hyrjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian. Viti 2030 po mashtrohet, megjithëse jo domosdoshmërisht, dhe Presidentja e KE-së, Ursula von der Leyen, në prezantimin e saj për gjendjen e BE-së, foli gjerësisht për zgjerimin e BE-së në vendet "30+", megjithëse kjo temë ishte vetëm ndër prioritetet e saj vendin e tretë.

Është shfaqur një letër franko-gjermane që parashikon se vendet e Ballkanit Perëndimor do të jenë pjesë e anëtarësimit të reformuar në BE, duke u përfshirë “hap pas hapi” në strukturat e BE-së përpara se të anëtarësohen zyrtarisht në Union. Këta "hapa" përfshijnë pjesëmarrjen e rregullt në punën e Këshillit Evropian dhe anëtarëve të zgjedhur të Këshillit të Ministrave të BE-së, bashkëpunim më të ngushtë me vendet kandidate në fushat kryesore të sigurisë, energjisë dhe infrastrukturës, një rritje të ndihmës (financiare) të para-anëtarësimit në mënyrë që të mbështesë ndjeshëm përpjekjet për anëtarësim dhe forcimin e rolit të shoqërisë civile pro-evropiane.

Gjithashtu thuhet se vendet anëtare të BE-së duhet të mbështesin kandidatët, duke siguruar shumicën në Këshillin e Ministrave për hapjen e negociatave formale të anëtarësimit dhe hapjen dhe mbylljen e kapitujve individualë të negociatave.

Në të gjitha këto “hapa” është e qartë se vendet e Ballkanit Perëndimor nuk do të kenë asnjë të drejtë për të vendosur, por do të duhet të respektojnë të gjitha vendimet e miratuara nga vendet që kanë të drejtë vote. E gjithë kjo është mjaft e ngjashme me konceptet e segregacionit politik që janë parë tashmë në historinë e mëparshme, kështu që vendet e Ballkanit Perëndimor, së bashku me Ukrainën dhe Moldavinë, do të ishin pjesëmarrësit e parë në projektin e parë të tillë të epokës moderne për shekulli 21.

Ide të tilla, pra, nuk kanë seriozitetin e nevojshëm dhe as substancën morale, për t'u konsideruar me kujdesin dhe seriozitetin e nevojshëm. Përveç kësaj, ka përllogaritje, të cilat janë publikuar, se përfshirja e nëntë vendeve të reja në anëtarësimin në BE do të kushtonte 260 miliardë euro shtesë. Është një shumë që i dekurajon anëtarët aktualë të BE-së nga një qasje më e guximshme ndaj zgjerimit, dhe të cilët, me sa duket, nuk janë gati të ndajnë ato.

Për shkak të gjithë kësaj, Bashkimi Evropian duket se po hyn në një raund të ri të vorbullës së Kosovës pa vullnet të fortë dhe synime të vendosura. Nëse nuk do të ishte kështu, do të ishte e vështirë të gjesh bashkëbisedues në Evropë, përkatësisht në Bundestagun gjerman, ku siç raportojnë mediat në rajon, një zyrtar i lartë i administratës në Prishtinë ka bërë të ditur se tani “procesi politik është në planin e tretë”, dhe se fare as që e mendon Asociacionin e Komunave Serbe. Sipas asaj që u publikua nga ato takime, nuk rezulton të ketë pasur reagime për qëndrime të tilla.

Këtë qëndrim, si disa herë më parë, e ka sqaruar disi ambasadori gjerman në Prishtinë, i cili ka saktësuar se vazhdimi i dialogut për Kosovën do të thotë fillimin e zbatimit të Asociacionit të Komunave Serbe, kurse për Serbinë “njohje faktike në disa hapa".

Sipas interpretimit të deklaratës së ambasadorit gjerman për rolin e KFOR-it, ai reagon “vetëm sipas kërkesës së Kosovës”, që është një largim domethënës nga mandati që ai ka bazuar në Rezolutën e OKB-së, por dëshmon për entropinë që rezulton nga qasja e subjekteve ndërkombëtare në përgjigje të përshkallëzimit aktual në Kosovë.

Eksperti amerikan Daniel Server vlerësoi se, duke pasur parasysh deklaratat e fundit të zëdhënësit të BE-së lidhur me ngjarjet në Banjskë të 24 shtatorit, "BE-ja po bëhet kundërshtare e sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës" dhe se "dëshiron të kufizojë dislokimin e policisë në veri të Kosovës”.

"BE është bërë një kundërshtar de fakto i sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës. Ajo dëshiron të kufizojë dislokimin e policisë në përgjigje të një kërcënimi të qartë dhe aktual, si dhe të krijojë një strukturë të veçantë qeverisëse për popullatën serbe, të paktën në veri." SHBA, thotë ai, mbështesin BE-në dhe të dy qëllimet, por "duke mohuar se do të lejojnë arritjen e qëllimit të dytë".

Ambasadori amerikan në Prishtinë, Jeffrey Hovenier, rithekson se krijimi i AKS është një “detyrë urgjente”, dhe ai tashmë ka njoftuar më herët se SHBA-të janë të gatshme të ndihmojnë në hartimin e statutit të AKS, në bazë të të cilit AKSnuk do të jetë një "nivel i ri qeverisjeje". Në të njëjtën kohë, Hovenier beson se sjellja e Radoiçiqit nuk e skualifikon të gjithë listën Srpska. Ai përkujtoi se SHBA-ja ka vendosur sanksione ndaj Radoiçiqit dy vjet më parë, por se SHBA-të kanë vazhduar të bashkëpunojnë me Listën Srpska, duke konstatuar se sjellja e tij "nuk e skualifikon të gjithë partinë politike".

Mundësia e parë për të harmonizuar të gjitha këto qasje dhe për të hedhur poshtë retorikën e tepruar ekstremiste do të jetë Samiti i Procesit të Berlinit në Tiranë. U njoftua se do të marrë pjesë edhe presidenti francez Emmanuel Macron. Kjo do të jetë gjithashtu vizita e parë e një presidenti francez në Shqipëri. Ky samit, pa dyshim, do të ketë Kosovën dhe Metohinë si temë qendrore të diskutimeve rajonale.

Mbledhja pritet si një pajtim i madh mes kryeministrit shqiptar Rama, kryeministrit grek Mitsotakis dhe kryeministrit të Kosovës Aljbin Kurti. Debati me kryeministrin grek Mitsotakis për rezultatet e zgjedhjeve në një qytet mori tone reciprokisht të pakëndshme, por nuk ishte aq intensiv sa konflikti me Albin Kurtin.

Kryeministri shqipëris Edi Rama, diku gjatë verës, bëri një kthesë të fortë në drejtim të politikës së Bashkimit Europian, kur u largua nga nisma “Ballkani i Hapur”. Pas eksperiencës së pakëndshme me kryeministrin e Kosovës që refuzoi ta priste në Prishtinë, mund të thuhet se Rama u përpoq të distancohej sa më shumë nga kazani i Kosovës, duke e lidhur në të njëjtën kohë perceptimin e tij për prioritetet kombëtare me Kosovën sa më shumë që të jetë e mundur. Prandaj, pas incidentit në Banjskë, ai kërkoi që KFOR-i të riorganizohet urgjentisht në veri të Kosovës, duke kujtuar mundësinë që ai të bëhet “republikë e KFOR-it”, si dhe thirrja e një konference ndërkombëtare për Kosovën, për të cilën ai sërish u kritikua ashpër nga zyrtarë dhe mbështetës të kryeministrit Kurti.

Komentatori shqiptar Hebjon Hasani së fundmi ka dhënë një analizë shumë kreative gjeopolitike të ngjarjeve në Kosovë. Ai kundërshton ekzistencën e ngjashmërive ndërmjet ngjarjeve në Ukrainë dhe në Veri të Kosovës; Ukraina është një pushtim amerikan sepse ata "erdhën te dera e shtëpisë së Putinit", dhe e vetmja e krahasueshme me Ukrainën është kriza e raketave në Kubë, ku Hrushovi "vendosi raketat" në derën e shtëpisë së amerikanëve.

Ai pretendon se Serbia "nuk është aspak një superfuqi rajonale" dhe përfundon se "çdo shembull dhe analogji me Ukrainën mund të bëhet vetëm nga njerëz që vlerësojnë romantikisht situatat që lidhen me forcën dhe gjeopolitikën".

Në analizën e tij, as Rama dhe as Kurti nuk janë vlerësuar me nota të larta. “Aftësia e Ramës dhe Albin Kurtit për të imponuar politikat dhe dëshirat e tyre është në përpjesëtim të drejtë dhe/ose e barabartë me shumën e fuqisë së tyre të zjarrit, pra e barabartë me aftësinë e tyre për të diktuar ushtarakisht ngjarjet”. Kjo fuqi ushtarake është ZERO si për Kurtin ashtu edhe për Edi Ramën, ndaj çdo përqendrim debati në këtë segment është idiotësi. Është si të gjykosh një mbledhje të bordit të supermarketeve nga grindjet e dy menaxherëve me rrogë në dy lokacione të ndryshme supermarketesh.

Hasani thekson se Kurti është absolutisht i varur nga SHBA-ja dhe në rolin aktiv dhe antagonist që i është caktuar, “sepse nëse do të ishte vërtet antagonist, do të hiqej nga pushteti në 24 orë me protesta apo grusht shteti brenda partisë së tij nga persona me viza amerikane”.

Edi Rama e di njëlloj si Albin Kurti - se e ardhmja i përket integrimit në tregjet e përbashkëta me Serbinë dhe Evropën në tërësi; dhe kur pas 50 vitesh të mos jetë as Rama, as Kurti, as Vuçiq, tregu do të ekzistojë ndërsa brezat në Beograd, Prishtinë dhe Tiranë do ta shohin atë që po ndodh sot si kujtime të largëta.

Ndaj kritikët i japin ndihmë kolosale Ramës dhe paradoksalisht, ndërsa e sulmojnë verbërisht për Kosovën, e forcojnë në Tiranë.

Kjo kontradiktë, dhe divergjenca e Ramës dhe Kurtit, nga komentuesit shqiptarë paraqitet si një ndërthurje e një polici të “mirit” dhe një polici të “keq”, që i jep fleksibilitet faktorit shqiptar dhe mundësinë për të pasur gjithmonë një dorë të lirë, ndërkohë që tjetra mund të tregojë vendosmëri dhe për këtë arsye të pësojë pasoja të caktuara. Ky “koordinim i mençur” është në “funksionin e lojës së madhe” ku secila palë jep ndonjë rezultat.

Ky rezultat i supozuar, do të thoshte dikush, sigurisht që nënkupton përfitimin maksimal për të dyja palët, integrimin evropian për Shqipërinë dhe pavarësinë për Kosovën. Por, së bashku me këtë, duhet të ketë një vetëdije se jo të gjitha qëllimet janë njëlloj të arritshme, dhe disa nuk janë fare të arritshme.