Popoviq: Objektet fetare të shkatërruara gjatë marsit 2004 nuk janë restauruar, ekziston një dëshirë e qartë për të zhdukur çdo gjurmë serbe

Historiani i artit dhe drejtuesi i Galerisë së Freskave të Muzeut Kombëtar të Serbisë, Bojan Popoviq, deklaroi për Kosovo online se objektet fetare që u dëmtuan në Kosovë gjatë ngjarjeve të marsit 2004, por edhe ato të dëmtuara para dhe pas tyre, nuk janë restauruar, sidomos kishat e vogla, dhe se është e qartë një dëshirë për të zhdukur çdo gjurmë serbe.

“Edhe për objektet e rëndësishme që janë nën mbrojtjen e UNESCO, siç është Virgjëresha e Levishkës, nuk mund të themi se janë restauruar plotësisht. Edhe aty ende nuk janë pastruar të gjitha freskat nga pasojat e zjarrit të vitit 2004. Është plotësisht e qartë dëshira që, thënë thjesht, të zhduket çdo gjurmë serbe. Kjo bëhet në mënyrën më të thellë duke shkatërruar atë që është më e shenjta për një popull – objektet fetare dhe varrezat. Këto janë ato me të cilat çdo njeri përballet në një moment të jetës, kur lind dhe kur vdes”, theksoi Popoviq me rastin e 22-vjetorit të pogromit të marsit ndaj serbëve, gjatë të cilit u dogjën 35 objekte fetare, përfshirë 18 monumente kulture.

Sipas tij, përgjegjësia për shkatërrimin e objekteve fetare serbe nuk është vetëm tek ata që janë në pushtet në Kosovë, por tek ata që, siç thotë ai, e mbajnë atë pushtet.
“Shqiptarët që jetojnë në Kosovë janë kryesisht një popull i mrekullueshëm, i njoh, por problemi është se elita që i drejton nuk është e tillë, dhe madje as ata nuk janë fajtorët kryesorë, por ata që e mbajnë pushtetin. Ekzistojnë edhe zona përgjegjësie – amerikane, gjermane, franceze... Pamë se si pas vitit 2004 disa vende si Spanja apo Portugalia tërhoqën forcat e tyre kur panë çfarë po ndodhte. Spanjollët mbetën të shokuar. Jo sepse janë domosdoshmërisht besimtarë të mëdhenj, por sepse vijnë nga një traditë e thellë e krishterë dhe e dinë çfarë do të thotë arti që shkatërrohet. Përveç tyre, edhe italianët janë disi të vetëdijshëm për atë që po ndodh. Ajo që po ndodh keq atje është përgjegjësi direkte e këtyre kombeve të mëdha që përmenda”, theksoi Popoviq.

Ai shton se që nga Kongresi i Berlinit 1878, madje edhe më herët, në të drejtën ndërkombëtare ekziston parimi që pas luftës secili ruan pronën e vet, pavarësisht përkatësisë etnike.
“Vetëm në territorin e Kosovës dhe Metohisë dhe në territorin e Qipros kemi situata ku ju si individ, si serb, nuk mund të arrini tek prona juaj. E si mund të arrini pastaj deri te restaurimi i një kishe nëse nuk ekziston vullneti i atyre që janë mbi shqiptarët për ta lejuar këtë? Shembujt më të mirë nuk janë vetëm kishat e mëdha, por vendet e vogla ku janë shkatërruar jo një, por dhjetëra kisha, si Mushutishti, dhe ku edhe sot ekziston propagandë e hapur antiserbe. Në një zonë që përpiqet të paraqitet si shtet, ekziston komuniteti i dytë më i madh që po dëbohet në mënyrë aktive. Në Evropë nuk kemi pasur një shembull të tillë që nga viti 1945, ose nga rasti i Qipros”, vlerësoi ai.
Popoviq tërheq vëmendjen edhe për një libër të titulluar “Barbaritë serbe”, i botuar në gjuhën shqipe, angleze dhe arabe, i cili flet për xhamitë e dëmtuara në Kosovë, por thekson edhe faktin se këto xhami janë restauruar.
“Në të vërtetë ka disa objekte fetare myslimane që janë dëmtuar. Disa në zjarr të kryqëzuar, disa nga fqinjët, disa ndoshta nga njësi paraushtarake. Duhet të jemi të vetëdijshëm se shumica e këtyre objekteve janë plaçkitur dhe dëmtuar, disa janë djegur, disa janë goditur nga artileria, por të gjitha janë restauruar dhe janë ndërtuar edhe shumë objekte të reja fetare”, theksoi ai.
Ai beson se nëse do të ekzistonte vullnet nga faktorët ndërkombëtarë për të lejuar ekspertët nga Serbia qendrore të vinin në Kosovë dhe të punonin në restaurimin e faltoreve serbe një nga një, kjo do të ishte e realizueshme.
“Jam plotësisht i bindur se kjo do të ishte e lehtë për t’u realizuar. Ndoshta jo menjëherë në fillim për shkak të rezistencës së disa qarqeve, por më pas do të shkonte mjaft lehtë”, përfundoi Popoviq.