“Tërheqja” e Kurtit nga veriu: A është ulja e prezencës policore me 25 për qind hyrje në qetësimin e tensioneve?

Marrëveshja e qeverisë së kryeministrit Aljbin Kurti për të filluar qetësimin e tensioneve në veri, duke reduktuar për 25 për qind prezencën e policisë brenda dhe përreth ndërtesave komunale në Leposaviq, Zubin Potok dhe Zveçan dhe për të mundësuar zgjedhje e reja lokale pas verës është vetëm një hap i dukshëm drejt deeskalimit dhe ende nuk garanton asgjë, sipas bashkëbiseduesve të Kosova Online.

Për analistin Ognjen Karanoviq dhe ish-shefin e diplomacisë jugosllave Vladislav Jovanoviq, e vetmja rrugë për normalizimin në veri është tërheqja e plotë e forcave të Kosovës dhe kthimi në përmbushjen e marrëveshjeve nga Marrëveshja e Brukselit, përkatësisht pika kyçe – është formimi i Asociacionit të Komunave Serbe. Veroljub Petronić, ekspert i sigurisë nga Mitrovica Veriut, thekson se ajo që Kurti po “ofron” nuk është ajo që kërkon komuniteti serb nga institucionet e Kosovës dhe se është një manovër politike.

Pas takimit të mbajtur në Bratislavë të hënën nga përfaqësuesi special i BE-së për dialogun, Miroslav Lajçak dhe shefi i ekipit negociator të Kosovës, Besnik Bisljimi, nga i cili u dërgua mesazhi se janë rënë dakord për hapat për deeskalim, Qeveria e Kosova ka njoftuar mbrëmë se është e gatshme të "ulë 25 për qind praninë e policisë brenda dhe rreth ndërtesave komunale" në katër komuna në veri.

Ata po ashtu kanë thënë se Policia e Kosovës, së bashku me EULEX-in dhe KFOR-in, do ta vlerësojnë situatën e sigurisë si të nevojshme dhe posaçërisht do të shqyrtojnë mundësinë e reduktimit të mëtutjeshëm të prezencës policore në dhe përreth objekteve komunale. Po ashtu, Qeveria e Kosovës mbështet mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme në katër komuna të veriut pas sezonit veror.

Sipas mediave shqiptare, të cilat i referohen burimeve të paidentifikuara, Lajçak ka përgatitur një plan për zbatimin e tre pikave që çojnë në de-përshkallëzimin e situatës në veri të Kosovës, dhe sipas këtij plani duhet të hidhet hapi i pare nga Prishtina, dhe i referohet tërheqjes së policisë nga ndërtesat në katër komuna në veri, ndërsa kryetarët e komunave duhet të kryejnë përkohësisht detyrat e tyre jashtë objekteve komunale. Ajo që Serbia duhet të bëjë, sipas këtyre njohurive, është që të sigurojë që demonstruesit që ndodhen para objekteve komunale të tërhiqen njëkohësisht me largimin e policisë së Kosovës.

Kryetari i Qendrës për Stabilitet Social, Ognjen Karanoviq, thotë për Kosova Online se çfarëdo plani për deeskalim të jetë hartuar dhe rënë dakord, nuk ka dyshim se Kurti është në lëvizje. Ai shton se kjo “ofertë” për tërheqjen e forcave policore për 25 për qind nuk mjafton për të qetësuar situatën.

"Kjo nuk do të thotë asgjë. Kur tërhiqni 25 për qind, ende mbetet një forcë e rëndësishme që ka vetëm një detyrë në veri të Kosovës, ajo është të zbatojë terrorin dhe frikën në mesin e serbëve që ata përfundimisht të largohen. Ky është qëllimi i Aljbin Kurtit”. Duhet të tërhiqen 100 për qind e pjesëtarëve të Forcave të Sigurisë së Kosovës , nuk kanë çfarë të kërkojnë në veri. Në veri jetojnë njerëz të zakonshëm, të pakënaqur, faji i vetëm i tyre për Kurtin dhe ata që e përkrahin është se janë serb”, paralajmëron Karanoviq.

Ai thekson se Kurti ka koh që duhet të lëviz pasi siç thotë ai, “është personalisht gjeneratori i krizës që po ndodh që kur ai ka marrë postin e kryeministrit për herë të dytë”.

“Duke qenë se ai qartë nuk heq dorë nga krijimi i krizave, zgjidhja më e thjeshtë ose të paktën një fillim për të qetësuar tensionet dhe përshkallëzimin aktual do të ishte largimi i Kurtit. Megjithatë, është e qartë se në Perëndimin politik, pavarësisht nga sanksionet e tyre të kufizuara të vendosura për Prishtinën për refuzimin e deeskalimit të situatës në veri, ndaj Prishtinës, padyshim që nuk ka vullnet për këtë”, thotë Karanoviq.

Ai tregon se javët e fundit nga adresa të ndryshme kanë ardhur një sërë propozimesh për deskalim të situatës dhe se po bëhet e ndërlikuar për t'u ndjekur.

“Propozime apo segmente të një lloj marrëveshjeje të mundshme për de-përshkallëzimin në veri i ka paraqitur përfaqësuesi i lartë i BE-së Giuseppe Borelj, Lajcak, emisar i SHBA-së Gabriel Escobar, vetë Kurti. Dhe, për mua, do të ishte mirë t'i kthehemi dokumenteve ekzistuese, të cilat kanë karakter të marrëveshjeve ndërkombëtare, sepse janë lidhur me BE-në ose SHBA-në në 10 vitet e fundit, kemi edhe dokumente që janë legalizuar nga Serbia dhe nga Kombet e Bashkuara. Prandaj, gjëja më e thjeshtë do të ishte që fillimisht t'i ktheheshim Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e më pas në Marrëveshjen e Brukselit, e cila përcakton qartë detyrimin e Prishtinës për të krijuar një administratë serbe në veri të Kosovës, e cila do të kornizohej me Asociacionin e komunave serbe. Kjo është diçka që në këtë moment është zgjidhja optimale jo vetëm për deeskalimin e situatës aktuale, por edhe për stabilitet afatgjatë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai thekson se prandaj nuk nevojiten propozime të reja, por është e nevojshme që Prishtina të përmbushë atë që është zotuar në dekadën e kaluar.

"Është një rrugë e mirë për deeskalim. Nëse do të zbatonim Marrëveshjen e Brukselit, nuk do të kishim përshkallëzim të mundësive. Sepse janë katër komuna në veri dhe gjashtë me shumicë serbe në pjesët e tjera të Kosovës dhe Metohisë , të cilat do të ishin pjesë e AKS. Dhe popullsia serbe e Kosovës dhe Metohisë do të merrte "një nivel të lartë të mbrojtjes së jetës dhe pronës. Kurse AKS do të ishte gjithashtu një lidhje institucionale midis serbëve në Kosovë dhe shtetit të Serbisë. “, thekson Karanoviq.

Kur bëhet fjalë për statusin e Kosovës, ai tregon se për Serbinë është zgjidhur çështja, “nuk do ta njohim pavarësinë ilegale, këtë mund ta harrojnë në Prishtinë dhe në Perëndim”.

“Vendet e Kuintit po i bëjnë presion Serbisë për ta zgjidhur çështjen e Kosovës me njohje. Nëse do të nisin nga ajo pikë, nga ajo qasje maksimaliste, atëherë kam frikë se nuk është e mundur ndonjë marrëveshje. Kjo do të ishte një mënyrë e mirë për si Lajçaku ashtu edhe Boreli të heqin dorë nga kërkesat maksimaliste ndaj Beogradit dhe të kenë kërkesa të arsyeshme ndaj Prishtinës, dhe kjo është t'u bëhet presion atyre që të ndalojnë terrorizimin e njerëzve duarthatë, të ndalojnë dërgimin e forcave speciale në veri, të lirojnë serbët e kapur të cilët që janë bërë peng të regjimit terrorist dhe atëherë nuk do të ketë përshkallëzim dhe do të jetë e mundur të diskutohen të gjitha çështjet e hapura”, përfundon Karanoviq.

Kur është fjala për përsëritjen e zgjedhjeve lokale në veri, ai mendon se duhet bërë, por vetëm kur të jenë tërhequr të gjitha forcat e Kosovës.

“Zgjedhjet nuk mund të mbahen nën kërcënimin e forcës represive të disa forcave speciale që askush nuk e di pse janë në veri. Zgjedhjet po, por kur të gjithë tërhiqen dhe kur serbët e arrestuar të lirohen ”, thekson ai.

Diplomati në pension Vladislav Jovanoviq thotë për Kosova Online se hapi i parë dhe i vërtetë drejt deeskalimit do të ishte tërheqja e plotë e Policisë Speciale të Kosovës nga veriu dhe siç thekson ai, as që është dashur të lejohen të jenë aty.

"Ajo që Kurti po ofron tani nuk është e mjaftueshme, për mendimin tim është një përkosisht. Ajo që krijon një atmosferë pasigurie dhe frike dhe prodhon incidente të herëpashershme është prania e paautorizuar e forcave speciale të Prishtinës në veri. Kjo nuk është në kompetencën e asnjë autoriteti paralel përveç Kfor-it, i cili është përgjegjës për sigurinë”, thotë Jovanoviq.

Ai rikujton se Rezoluta 1244 i jep autoritet të plotë KFOR-it, i cili sipas asaj Rezolute është i vetmi përgjegjës për ruajtjen e paqes dhe sigurisë dhe për të garantuar se asgjë e keqe nuk do të ndodhë atje, por thekson se KFOR-i është nën ndikimin e SHBA-së, e cila është kryesuesi I tyre, dhe ka lejuar policinë lokale dhe një lloj forcash të armatosura të shfaqeshin në veri.

“Dhe jo vetëm që fillojnë të lëvizin në veri, por krijojnë baza atje dhe ngacmojnë serbët me armë për tu zbrazur pa nevojë, duke plagosur dikë, duke arrestuar dikë dhe e gjithë kjo krijon një atmosferë të ndezur pasigurie, mosbesimi dhe frike në mesin e serbëve. Kjo është pjesë e strategjisë së spastrimit etnik që synohet të përfundojë si një 'stuhi' në Kroaci, por pa përdorimin e nevojshëm të forcës ushtarake si atje, sepse mjafton të zihet gjithçka dhe të krijohet një situatë që serbët të ta kuptojnë se nuk e kanë vendin aty dhe të largohen nga Kosova, kështu që puna të jetë në rregull”, thotë Jovanoviq.

Ai shton se Perëndimi i shikon të gjitha këto pa interes, sepse qëllimi i tyre është që Kosova të jetë krejtësisht “xhevahir i pavarur në duart e tyre” dhe se nuk ka “elemente shqetësuese që për ta mund të jenë vetëm Serbët”.

Jovanoviq thotë se nëse do të ketë një seancë urgjente në Këshillin e Sigurimit, të cilën, siç ishte paralajmëruar, do ta kërkonte Beogradi, atëherë Kfori duhet të jetë së paku pjesërisht “në bankën e të akuzuarve” sepse nuk i ka përmbushur detyrimet e veta sipas Rezolutës 1244.

“Rezoluta është dashur të përmbushet deri në germën e fundit dhe është përmbushur vetëm në pjesën në të cilën i përgjigjet shqiptarëve”, beson Jovanoviq.

Ai beson se e vetmja mënyrë reale për de-përshkallëzimin është çlirimi i plotë i veriut të Kosovës nga çdo “prezencë serioze e armatosur e Prishtinës”.

"Policia duhet të jetë përfundimisht aty, dhe ekskluzivisht në marrëveshje me serbët. Dhe pastaj zgjedhjet duhet të thirren në atë atmosferë. Gjithçka tjetër është e pjesshme dhe përfshin sabotimin gjatë ekzekutimit. Tërheqjet e pjesshme të shpallura nga Kurti gjithmonë mund të jenë të nxehtë e të ftohtë, pak tërheqje, pak kthim.Nga ana tjetër nuk mjafton të qetësohen serbët e veriut se do të kthehet realisht atmosfera dhe kushtet për të biseduar për shkallët e mëtejshme të normalizimit. Mendoj se në këtë mënyrë Kurti po e shmang atë që duhet të bëjë”, përfundon Jovanoviq.

Eksperti i sigurisë Veroljub Petroniq nga Mitrovica e Veriut thekson se “tërheqja” e Kurtit nga veriu nuk është një hyrje në de-përshkallëzimin, por vetëm një akt për të treguar se ai gjoja ka vullnet të mirë.

"Tërheqja e 25 për qind e policisë nga veriu nuk do të thotë asgjë. Kjo nuk është një pjesë e vogël e asaj që komuniteti serb kërkon nga institucionet e Kosovës. Ashtu si 25 për qind e policisë mund të tërhiqen shpejt, 50 për qind mund të kthehen" edhe më shpejt. Mendoj se kjo është manovra politike e Kurtit për të treguar vetëm deklarativisht se ka vullnet për deeskalim”, thekson ai.

I pyetur nëse komuniteti serb do të pajtohet me lëvizjet e Kurtit dhe a mjafton kjo, Petroniq thotë se ka kohë që askush nuk e pyet asgjë komunitetit serb.

“Edhe pse institucionet e Kosovës pohojnë se mendimi i komunitetit serb është i rëndësishëm për ta, unë mendoj se është vetëm deklarativ, nëse vërtet do të interesoheshin se çfarë mendojnë serbët do të silleshin ndryshe dhe do të respektonin kërkesat e shumta që ka komuniteti serb. Kur është fjala për zgjedhjet e reja në veri, dihej se ato duheshin mbajtur, kështu që Kurti e përdori vetëm si një mënyrë për të blerë kohë që në fund doli se ishte ai që kontribuoi në zgjidhje pozitive e gjithë krizës”, thotë Petroniq.