Çeko: Bordi i transparencës është i panevojshëm, Shqipëria duhet të shqyrtojë çështjen e rezervave shtetërore

Shefi i administrimit të biznesit dhe teknologjisë së informacionit në Institutin Teknologjik Kanadez, Enriko Çeko, kritikoi vendimin e qeverisë shqiptare për të formuar Bordin e transparencës. Ai për Kosovo online vlerësoi se duhet të shqyrtohet seriozisht çështja e rezervave shtetërore, duke theksuar problemet me importin e hidrokarbureve dhe kapacitetet e magazinimit të karburantit në vend.

Çeko theksoi se vendet e rajonit kanë ndërmarrë masa të ndryshme për t’u përgatitur për krizën energjetike të shkaktuar nga lufta e re në Lindjen e Mesme.

“Çdo vend që varet nga importi i hidrokarbureve ka ndërmarrë masa të caktuara. Shqipëria, por edhe Kosova, kanë vendosur të ndjekin tregun dhe të mbikëqyrin nivelin e rezervave strategjike, që në rastin e Shqipërisë është rezervë e detyrueshme për kompanitë për 90 ditë. Gjithashtu është vendosur që, nëse çmimi kalon një nivel të caktuar – në rastin e Shqipërisë 220 lekë për litër – të ndërhyhet duke hequr 20 për qind të akcizës”, thotë bashkëbiseduesi i Kosovo online.

Megjithatë, vendet e tjera si Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë ndjekur një qasje tjetër, shton Çeko.

“Përveç mbështetjes direkte për qytetarët për shkak të rritjes së çmimeve, ka pasur edhe ndërhyrje në politikën fiskale, konkretisht në akciza, por pa vendosur ‘tavan’ për çmimin e shitjes. Megjithatë, do të ketë një kufi çmimi mbi të cilin kompanitë nuk do të mund të shesin karburant. Bosnja ka ndjekur një qasje tjetër – politikën e frenimit të rritjes së çmimeve përmes heqjes së disa taksave, së bashku me mbështetje direkte dhe indirekte për qytetarët”, tha ai.

Duke folur për rajonin më të gjerë të Evropës Jugore, Çeko theksoi se Italia, Greqia dhe Turqia kanë ndërmarrë masa më drastike, në përputhje me nevojat, mënyrën e furnizimit dhe situatën ekonomike.

“Nëse i referohemi Italisë, masat e ndërmarra janë drastike, duke vendosur rregulla që, nëse ka çmime të pajustifikuara, kompanitë që shesin karburant mund të gjobiten deri në pesë milionë euro. Qeveria italiane ka ndërhyrë gjithashtu në akciza dhe ka vendosur taksa shtesë në rastet kur kompanitë e hidrokarbureve realizojnë fitime të jashtëzakonshme”, shpjegon ai.

Sa i përket Greqisë, ai thekson se ajo është specifike për shkak të transportit të madh detar, për shkak të numrit të madh të ishujve, gjë që ndikon drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve.

“Qeveria greke ka krijuar një politikë të quajtur ‘leja për karburant’, për të mbështetur drejtpërdrejt qytetarët përmes përcaktimit të çmimeve të përshtatshme. Janë ndërmarrë gjithashtu masa për shpërndarjen e kartave të karburantit për qytetarët në disa ishuj, të ngjashme me kartat bankare. Kjo u mundëson qytetarëve të blejnë karburant me një çmim më të ulët dhe të fiksuar”, shton ai.

Sipas tij, Turqia ka ndërmarrë masa shumë interesante.

“Është e vërtetë që në pesë vitet e fundit Turqia ka treguar fleksibilitet të madh në zhvillimin ekonomik, dhe në këtë vend çështja e karburantit ka ndikim të madh sepse ndikon drejtpërdrejt në inflacion. Turqia ka ndërhyrë duke siguruar rezerva të mëdha kombëtare të karburantit, duke subvencionuar tregun e hidrokarbureve në favor të qytetarëve, si dhe përmes masave fiskale”, tha ai.

Çeko vlerësoi se formimi i Bordit të transparencës në Shqipëri ishte i panevojshëm, pasi kontrolli i çmimeve të karburantit mund të bëhet me vendim të qeverisë.

“Sipas mendimit tim, nuk është mirë që qeveria ka formuar Bordin e transparencës. Kjo çështje mund të zgjidhet shumë më thjeshtë. Çmimet e karburantit në periudha të tilla mund të përcaktohen me vendim të qeverisë, duke ndjekur situatën në baza javore. Nuk ka nevojë për një komitet të tillë. Qeveria shqiptare duhet të shqyrtojë seriozisht çështjen e rezervave shtetërore, sepse nuk kemi asnjë informacion nëse ekzistojnë rezerva shtetërore të hidrokarbureve sipas ligjit. Nuk dihet as gjendja e kapaciteteve të magazinimit të karburantit në Shqipëri, pasi është parë se kompanitë që importojnë karburant nuk kanë kapacitete të mjaftueshme për ruajtje”, tha ai.

Ai theksoi problemet me importin e hidrokarbureve në portin e Durrësit, për shkak të të cilave karburanti ruhet në Itali dhe më pas transportohet në Shqipëri sipas nevojave.

“Kemi problem me importin e hidrokarbureve sepse thellësia e portit të Durrësit nuk lejon anijet me tonazh të madh, mbi 50.000 tonë, të hyjnë aty. Prandaj jemi të detyruar ta magazinojmë karburantin në Itali dhe prej andej ta sjellim në Shqipëri me anije më të vogla. Para së gjithash, duhet të gjejmë një port në Shqipëri që ka thellësi më të madhe se porti i Durrësit, i cili është nëntë metra në verë dhe 11 metra në dimër. Anijet prej 500.000 tonësh kërkojnë thellësi më të madhe. Vendi më i përshtatshëm për një port të tillë do të ishte në jug të Karaburunit”, shpjegon ai.

Energjia e gjelbër nuk është zgjidhje për Shqipërinë, vlerëson Çeko, duke shtuar se vendit i nevojiten dy rafineri me kapacitet përpunimi prej tre milionë tonësh në vit.

“Duhet të ndërtojmë një strategji afatgjatë për hidrokarburet. Shqipëria ka disa rezerva të hidrokarbureve, dhe na duhen dy rafineri të mira në vend, secila me kapacitet përpunimi rreth tre milionë tonë në vit. Në to mund të përpunohet si nafta vendase ashtu edhe ajo e importuar, sepse në të ardhmen do të ketë rritje të kërkesës për hidrokarbure. Burimet e tjera të energjisë, si energjia e gjelbër, bateritë e litiumit apo lloje të tjera të biokarburanteve, janë alternativa, por nuk janë zgjidhje. Ndoshta teknologjia e të ashtuquajturës naftë artificiale mund të jetë një zgjidhje shumë e mirë për kompanitë e naftës, por edhe për prodhuesit e automjeteve, pasi edhe sot ata po kalojnë nga automjetet klasike në ato elektrike, të cilat, megjithëse më miqësore me mjedisin, ende kanë disa mangësi”, përfundoi Çeko.