Gjorgjeviq: Studenica Hvostanska është maja e Golgotës Serbe

Historiani i artit Zoran Gjorgjeviq foli për Kosovo online për Studenica Hvostanskën, e cila në vitet e 90-ta shërbente edhe si “kullotë për bagëtinë” dhe me materialin e së cilës ndërtoheshin shtëpi dhe madje edhe xhami, por kujtoi edhe historinë se këmbanat e Hvostanit dëgjoheshin deri në Prizren. Ai thotë se rrethimi e kishës është një “turp” dhe se një kulturë nuk mund të anulohet me “dekrete”.

Duke folur për Studenicën Hvostanska, ai sqaron se ndodhet afër fshatit Male Studenicë dhe se është fronizuar si peshkopata e parë pas Zhicës në vitin 1219 në kohën e Shën Savës dhe se më vonë ka qenë edhe mitropoli. Ai thekson se ka shumë të dhëna për historinë e kishës, ndaj njihen ipeshkvijtë e parë “nga Jovani, Jefroni, deri te Prohori, më vonë Maksimi dhe Viktori” dhe tregon se është një seli kishtare serbe me histori të pasur.

“Këtë e dëshmojnë shumë shënime, mbishkrime, dokumente themeluese etj. Çfarë nuk u gjet dhe çfarë nuk ndodhi atje në kohën e shfuqizimit të Patriarkanës së Pejës dhe shpërnguljet e mëdha të njërit dhe tjetrit, që ishin të gjitha vuajtjet, të gjitha ekzistojnë në tekstet e historisë, pasi aty është bërë edhe një regjistrim turk dhe ku janë shënuar me emër e mbiemër fshatrat serbë dhe murgjit serbë që kanë qenë aty. Kërkimet e para që janë bërë aty janë bërë në vitet 30 të shekullit të kaluar nga Velimir Jojiq, profesor në gjimnazin e Pejës dhe filluan disa gërmime në atë pllajë madhështore, prej nga, sipas tregimit, bien këmbanat e Hvostanit dëgjohen deri në Prizren”, thotë Gjorgjeviq.

Siç thekson ai, kur Varnava Nastiq vizitoi atë pllajë në vitet 1930, "atë shenjtërore të fuqishme, të vetmuar, atë majë të Golgotës serbe", ai më pas tha se atje duhej ndërtuar një kishëz.

Gjorgjeviq thekson se nga viti 1966 deri në vitin 1970, profesori i historisë së arkitekturës Voja Koraq kreu kërkime dhe konservim të gjerë të të gjithë kompleksit. Koraqi u tha atyre, si studentët e asaj kohe, se dhjetëra shtëpi, shatërvanë, porta dhe ndërtesa të tjera në fshat ishin bërë me material të gdhendur nga Studenica Hvostanska.

"Tani, ky është një informacion interesant, dua ta theksoj. Kur vunë re se xhamia në fshat ishte bërë kryesisht nga ai material i gdhendur nga Studenica Hvostanska, kështu që mbishkrimet e themeluesit, të shkruara në cirilike etj, nuk do të dukej, dhe me dekorime të ndryshme arabeska që nuk kishin asnjë shkronjë të shkruar, e risuvatuan këtë xhami në një natë të vetme, nëse është e tyre, çfarë ka për të fshehur”, pyet bashkëbiseduesi ynë.

Ai përsërit fjalët e profesor Koraq se shumë në fshat mbajnë ikona sllave, edhe pse nuk janë ortodoksë.

“Dhe u takova me ata njerëz, nuk do të emërtoj askënd tani, i cili i tha profesor Koraqit se në shtëpi kanë ikona sllave, disa nga ai fshati i Studenicës, thonë se i ruajnë si relike nga të parët e tyre, dhe ikona sllave dihet se ka vetëm serbë dhe të festojë si komb ortodoks, të ketë festat e veta, nëse i kanë mbajtur, do të thotë se pas tragjedive tona, frakturave, një shpërngulje dhe një tjetër, atje mbetën shumë njerëz që pranuan Islamin dhe pastaj kujtuan të vjetrën e tyre besimin”, thotë Gjorgjeviq.

Kur aty u organizua kuvendi i poetëve në vitin 1993, vendi ku ndodhej Studenica Hvostanska shërbeu si kullotë për bagëtinë.

"Kishte gomarë, lopë, dhi, çfarë jo, dhe gjithçka ishte në gjendje të mjerueshme. Pastaj komuna e Istokut e rrethoi dhe për sa u përket shqiptarëve që jetonin atje, ata nuk krijuan asnjë problem," tregon ai.

Kur takoi profesorin Koraq në Beograd në ato vite, ai i kërkoi të kërkonte një pllakë mermeri nga Virgjëresha e Hvostanska.

“Profesor Koraq më tha kur u takuam diku në vitet 1993-4 në Beograd se kishte mbetur një pllakë, e cila ishte rreth 1.80 me 60/70, nuk i di të dhënat e sakta, e cila ishte prej mermeri, e dekoruar bukur dhe thotë "E gjetëm atje dhe e lamë në shkollën fillore në Vrell dhe thotë "kërko atë pllakë, shiko çfarë ka ndodhur me të." Dhe ajo pllakë është e madhe, peshon rreth gjysmë ton, vetëm 11 veta e ngritën çka ka ndodhur me pllakën? Kemi kerkuar drejtorin e shkolles dhe njerezit, ai thote 'nuk e kemi idene', por me vone doli nje informacion se ajo pllake e bukur ishte hedhur ne nje grope ku ishte shuar gëlqerja, nja 3-4 metër thellësi dhe pastaj ajo pllakë u hoq dhe ata hodhën mbeturina mbi të në shkollë”, kujton Gjorgjeviq.

Pllaka më vonë u gjet, u hoq, u la dhe u dërgua “me shumë mundim” në Qendrën e Kulturës në Istok.

“Kam shkuar në Qendrën e kultures në Istok në gusht të vitit 2003, kam kërkuar atë pllakë, nëse është e shkatërruar, a është thyer dhe e kam gjetur aty ku e kemi lënë, por ishte në gjendje të keqe, disa hajdutë xhepash , po këndonin për të, por në thelb ajo ishte në Shtëpinë e Kulturës në Istok në vitin 2003 në një piedestal që ia lamë”, thotë Gjorgjeviq.

Ai thotë se rasti i fundit i rrethimit të Sudenica Hvostanska është "turp dhe përvetësim i kulturës së dikujt tjetër".

"Kështu planifikuan qysh në vitin 1981, të prishin atë që prishin, dhe atë që nuk e prishin të paktën për të vendosur si disa njësi muzeore ku do të paguajnë tarifat e hyrjes. A e rrethuan Studenica Hvostanska për të mos lejuar që pelegrinët tanë të vijnë? apo donin të bënin një portë dhe pastaj t'u bënin pagesen e atyre që vijnë?”, pyeti bashkëbiseduesi ynë.

Sipas tij, do të ishte mirë nëse do të rrethohej për ta mbrojtur.

“Sikur të ishte fat, sikur nuk është, sikur ta kishin rrethuar që të mos hiqeshin gurët, gurët e gdhendur dhe gjurmët e atij monumenti të mrekullueshëm të kulturës, do të ishte mirë. Por ata po gardhojnë siç e shohim tani për të përvetësuar, thjesht për të shkatërruar. Është marrëzi të thuhet, por disa paralajmërojnë se ata synojnë - nuk mund të shkatërrojnë një të tretën e monumenteve - por nëse mund të shkatërrojnë dhe përvetësojnë dy të tretat e tjera, atëherë thjesht të anulojnë historinë serbe”, paralajmëron ai.

Ai thotë se një kulturë nuk mund të anulohet “me disa dekrete, disa vendime”.

“Nuk jetoni me falsifikime”, përfundon Gjorgjeviq.