Petrich: Një revolucion i dyfishtë është duke u zhvilluar - dixhitalizimi dhe autokratizimi

Në botë po zhvillohet një revolucion i dyfishtë, nga njëra anë, ai i shkaktuar nga dixhitalizimi, i cili nga ana tjetër çon në autokratizim në shumë vende, thotë ish-diplomati austriak Wolfgang Petrich, i cili do të prezantojë botimin serb të librit të tij "Ndryshimi i epokës – shekulli ynë dixhitalo - autoritar" të enjten në Beograd.

Petrich, ish i dërguari i BE-së për Kosovën, shpjegon se puna e tij ka të bëjë me zhvillimin e rendit botëror pas vitit 1989, pra pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.

Është botuar në Vjenë para disa vitesh, ndërsa tani është shtypur edhe në gjuhën serbe.

"Libri flet për rendin botëror liberal që u zhvillua pas Luftës së Ftohtë, për marrëdhëniet midis SHBA-së dhe Evropës, si dhe midis Evropës dhe Rusisë. Unë tregoj ngritjen e Kinës dhe çfarë roli luajnë kontinentet e tjera. Në veçanti, në një mënyrë të pazakontë, unë flas për Afrikën, e cila shpesh shihet si një kontinent fatkeqësish apo emigracioni. Jam përpjekur të tregoj potencialin e atij kontinenti", tha Petrich.

Ai tregoi se teza e tij është se po vendosen udhëzime të reja, si në politikë ashtu edhe në teknologji.

"Bota jonë e dixhitalizuar është vetëm në fillim të një revolucioni, i cili do të vazhdojë të zhvillohet për shumë vite. Që nga botimi i librit, shumë gjëra, siç e parashikova, janë zhvilluar, si 'chat GPT', inteligjenca artificiale, dhe shohim se cilat rrjete sociale luajnë rol. Librin e kam shkruar disa vite më parë, shumë nga ato që parashikoja atëherë kanë ndodhur tashmë. Jo vetëm në fushën dixhitale, por edhe rënia e strukturave demokratike dhe imponimi i sistemeve autokratike. Një shembull është Kina, të cilën shumë kontinente duan ta ndjekin”, shtoi Petrich.

Ai tha se nuk ka dyshim se hapësira e re kibernetike ka një rol vendimtar në fushatat dhe manipulimet parazgjedhore, por kontribuon edhe në forcimin e argumenteve politike.

“Aktualisht jemi në fazën e rregullimit të asaj hapësire, ku BE-ja jep një kontribut të rëndësishëm. BE-ja është ndoshta lider në botë kur bëhet fjalë për formulimin e rregullave të dixhitalizimit. Në anarkinë e dixhitalizimit, është e nevojshme të ndryshohet rregullat shoqrore, por edhe rregullat industriale. Kur mendoni se cili rol luan prodhimi i çipave, sa të rëndësishëm janë elementët dixhitalë në luftë. Në SHBA po zhvillohen negociata se si të kufizohen, rregullohen dhe kontrollohen këto sisteme. Ky gamë e gjerë i dixhitalizimit përfaqëson një ndryshim të epokës”, shtoi Petrich.

I pyetur se sa ka ndikuar “ndryshimi i epokës” për shkak të dixhitalizimit në Ballkanin Perëndimor, ai tha se rajoni ende mbahet mënjanë, sepse çështjet konvencionale ende luajnë një rol të madh në atë fushë.

Ai theksoi se Evropa Lindore u zhvillua më shpejt, pasi kishte një tranzicion paqësor nga një sistem komunist në atë kapitalist.

"Në Ballkan, për shkak të luftës dhjetëvjeçare për shkak të shpërbërjes së Jugosllavisë, ka pasur një vonesë të madhe. Për përparim të vërtetë në sferën dixhitale, është e nevojshme që ato vende të kapërcejnë konfliktet historike. Vetëm kur të kapërcehen konfliktet historike, rajoni do të jetë në gjendje të përqendrohet plotësisht në çështjet ekonomike dhe të nxjerrë teknologji të reja, të cilat sjellin vende të reja pune”, tha ky ish-diplomat.

Ai shton se Ballkani Perëndimor mund të jetë një rajon i “start-up-eve”, nëse shpëton nga problemet e vjetra, si “mbetje të epokës jugosllave”.

“Një rajon me nivel të lartë arsimor ka parakushte të mira dhe në të njëjtën kohë mund të ndalojë ikjen e trurit, sepse në radhë të parë emigrojnë të rinjtë që merren me teknologjitë e reja, gjithashtu mund të kthehen të rinjtë në këtë mënyrë të cilët më pas mund të transferonin njohuritë e marra në Evropë dhe SHBA”, beson Petrich.

I pyetur se si ndikoi epoka e re në BE, ai vuri në dukje se efektet janë qartë të dukshme pothuajse në çdo sferë të jetës dhe zhvillimit politik të BE-së.

“Ne e dimë se në krahasim me SHBA-në dhe disa vende aziatike, si Tajvani, Evropa ka mbetur prapa në këtë fushë, por ka shumë fusha në të cilat Evropa mund të ndjekë në konkurrencën globale”, thotë Petrich.

Nga ana tjetër, thekson ai, BE-ja është bërë një mekanizëm global kur është fjala për rregullimin e asaj fushe.

“Ekziston forca e BE-së, e cila nuk është një bashkim ushtarak – në rregullat në fushën ekonomike dhe dixhitale, për të siguruar që teknologjitë e reja të përdoren për të mirën e njerëzve, jo kundër tyre”, nënvizoi ai.

I pyetur nëse Kina po zhvillohet në fuqinë më të madhe në botë, ai shprehu besimin se vendi po përballet me probleme që po e pengojnë atë në këtë rrugë.

“Kina ka bërë shumë progres në fusha të ndryshme, në disa fusha është afruar me BE-në dhe Evropën, por mendoj se Pekini do të fokusohet më shumë tek vetja për shkak të problemeve të brendshme politike dhe sociale. Vetëm zhvillimi demografik është katastrofik për shkak të plakjes së popullsisë për shkak të 'politikës së një fëmije', e cila tani po rezulton të jetë problem, është gjithashtu një çështje se deri ku një shtet industrial kaq i avancuar, i cili ka arritur të nxjerrë qindra miliona njerëz nga varfëria, mund të krijojë një klasë të mesme që do të pranonte një regjim diktatorial. Këto janë tensione të brendshme që duhet të zgjidhen në mënyrë që të ndodhë një ngjitje e vërtetë", shpjegon Petrich.

Ai deklaroi se plakja e shoqërisë në të ardhmen mund të pengojë inovacionin.

"Ne e dimë nga historia se këto janë gjithmonë fazat më të rrezikshme të tranzicionit me të cilat përballen shtetet e mëdha," vëren ai.

Petrich vuri në dukje se do të jetë e rëndësishme për Evropën, por edhe për SHBA-të, të mos hyjnë në një konfrontim me Kinën, por edhe të mos hyjnë “naivisht” në bashkëpunim, por t’i bëjnë të qartë Pekinit se bashkëpunimi mund të bëhet vetëm nëse ato përputhen me standardet perëndimore dhe se duhet të ketë reciprocitet.

Në këtë drejtim, ai shpjegoi se është në rregull që të ketë investime kineze në rajon, duke përmendur si shembull urën e Peljeshacit, por se ato duhet të jenë në përputhje me standardet ligjore, shoqrore dhe të punës.

Ai gjithashtu nënvizon se është e nevojshme të zbatohet reciprociteti dhe se kompanitë evropiane në Kinë duhet të kenë mundësinë të investojnë pa diskriminim.