Petriç: Nëse do të kishte pasur sukses në Rambuje, Serbia, Mali i Zi dhe ndoshta Kosova do të ishin tashmë në BE

Nëse negociatat në Rambuje do të kishin qenë të suksesshme, Serbia, Mali i Zi dhe ndoshta Kosova do të kishin qenë prej kohësh anëtarë të Bashkimit Evropian, në të cilin të gjithë serbët do të ishin të bashkuar dhe nuk duhet të humbasim shpresën se kjo do të ndodhë, thotë ish-përfaqësuesi i Bashkimit Evropian, në Grupin e Kontaktit, i cili nisi negociatat në Rambuje, Wolfgang Petriç, duke shtuar se negociatat në Rambuje ishin mundësia e fundit për zgjidhjen paqësore të çështjes së Kosovës.

Sot, nga një distancë kohore prej 25 vitesh, Petriç deklaroi për Kosovo online se pavarësia e Kosovës ndoshta nuk do të ndalohej më vonë, por do të kishte një “tranzicion paqësor” nëse Rambuje do të kishte një epilog më të lumtur.

Në kështjellën e Rambujesë në Francë më 6 shkurt 1999 filloi konferenca e paqes për zgjidhjen e krizës në Kosovë, e cila zgjati 17 ditë, pa afrim të qëndrimeve të delegacioneve të Serbisë dhe shqiptarëve të Kosovës.

Petriç, duke i kujtuar ato ngjarje pikërisht 25 vjet më vonë, thotë për Kosovo online se kompromisi i Grupit të Kontaktit, ku përfshihej edhe një përfaqësues i Rusisë, ishte kthimi i një shkalle të lartë të autonomisë për Kosovën, brenda Jugosllavisë.

"Pa pavarësi, sepse rusët nuk ishin pro dhe evropianët thanë - le të përpiqemi ta bëjmë, sepse situata u përshkallëzua. Pika vendimtare ishte masakra në Reçak, e cila edhe sot është e diskutueshme. Pastaj përcaktuam se ata ishin civilë. Ne e dimë që është e vështirë dhe e marrim nga lufta në Rripin e Gazës. Shpesh nuk është e mundur të bëhet dallimi mes civilëve dhe terroristëve. Aty u vendos, sepse kishte shumë të moshuar dhe fëmijë. Ka shkaktuar një alarm, në Uashington dhe në Evropë. Duhet të dihet, në vitin 1999, bëhej fjalë për të parandaluar një tjetër Srebrenicë. Kjo ishte frika e komunitetit ndërkombëtar, për të cilën dinte Sllobodan Millosheviqi, prandaj nuk ka pasur kurrë një masakër të ngjashme, si p.sh. Srebrenica, por komuniteti ndërkombëtar nuk mund të ishte i sigurt”, kujton ai kontekstin, nga këndvështrimi i ndërmjetësve ndërkombëtarë, në të cilin para një çerek dekade u kërkua një zgjidhje për krizën në Kosovë.

Sipas tij, kur ndodhi Raçaku, amerikanët thanë - mjaft me negociata.

"Për muaj të tërë, unë isha në rrugë me Christopher Hill, me synimin për të gjetur një kompromis. Amerikanët thoshin se duhet të zbatohej një ndërhyrje ushtarake, por evropianët ishin kundër dhe mbrojtën çdo përpjekje të mundshme për të gjetur një zgjidhje paqësore. Dhe ai ishte Rambuje”, thotë Petriç.

Kur e pyesin pse Rambuje nuk pati sukses, ai përgjigjet se edhe sot, me të drejtë, një çështje e rëndësishme dhe një tragjedi, të cilën ai personalisht mund ta ndjejë, është pikërisht fakti se në atë kohë nuk ishte e mundur të miratohej një kompromis i mirë, mjaft i negociuar autonomia e Kosovës, pa pavarësi, shpërbërja e UÇK-së, por edhe largimi i ushtrisë jugosllave nga Kosova, ndërsa përgjegjësinë për sigurinë do ta merrte një mision ushtarak ndërkombëtar.

“Ishte një formulë e qartë që në fillim dhe së cilës i kemi afruar shumë. Të gjitha letrat dhe dokumentet i kam publikuar pas dështimit të Rambujesë dhe Parisit. Ato tregojnë se në Rambuje delegacioni serb dhe jugosllav kanë konkluduar me shkrim se ka pasur përparim të madh, se ka pasur negociata të mira dhe se delegacioni është i gatshëm që pas kthimit nga Beogradi të diskutojë metodën dhe shkallën e zbatimit. Kjo ishte një pikë e rëndësishme", thotë Petriç.

Ai gjithashtu thotë se nuk ishte, siç u pretendua më vonë, se ishte diskutuar vetëm për "zbatimin civil" të marrëveshjes, sepse nga Dejtoni ishte e qartë se zbatimi civil duhet të mbështetet nga forcat paqeruajtëse.

“Letra e nënshkruar nga profesor Dr. Ratko Markoviq, kryetar i delegacionit serb, në ditën e fundit të negociatave në Rambuje, në fund të shkurtit, përmbante atë që kishim diskutuar më parë me palën serbe. Ishte e qartë se ne nuk mundi nga njëra anë të shpërbënte UÇK-në dhe në anën tjetër t'ia linte Kosovën pa mbrojtje ushtrisë jugosllave, një ushtri që më pas shkaktoi refugjatë dhe vuajtje të shumta. Bilanci ishte - të dyja palët duhej të hiqnin dorë nga forcat e tyre ushtarake. Vetëm në këtë mënyrë u bë e mundur zbatimi i agjendës civile, rivendosja e një shkalle të lartë autonomie”, tha Petriç.

Petriç beson se Rambujeja ishte e mirë për Serbinë dhe i pyetur nëse Serbia do ta kishte pranuar propozimin e Grupit të Kontaktit, situata në Kosovë do të ishte ashtu siç është sot, ai thotë se nuk beson se do të kishte qenë pavarësia por, thotë ai, do të kishte "tranzicion paqësor".

Ai rikujton se propozimi nënkuptonte që pas tre vjetësh të mblidhej një konferencë ndërkombëtare, e cila duhej të vlerësonte progresin e bërë ndërkohë në drejtim të autonomisë dhe më pas të vendosej për rrugën përpara.

“Në paragrafin e fundit kemi hyrë në dy pika të rëndësishme, nga njëra anë vullneti i zgjedhësve dhe nga ana tjetër detyrimi që çdo gjë duhet të kryhet në përputhje me rregullat e OSBE që lejojnë ndryshimin e kufijve por me mjete paqësore. Kjo do të thotë jo duke luftuar UÇK-në, as ushtrinë jugosllave, tashmë në negociatat ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës me ndihmën e bashkësisë ndërkombëtare", thotë Petriç.

Ai thekson se duke marrë parasysh 10 vitet e fundit, sot negociatat bazohen në atë formulë.

Gjithashtu tregon se muajt e fundit është bërë e qartë se sa i rëndësishëm është misioni paqeruajtës i NATO-s KFOR në Kosovë.

“Ndërsa atëherë në Rambuje vetëm pala kosovare kërkonte NATO-n, tani është e qartë se sa i rëndësishëm është KFOR-i për mbrojtjen e serbëve në Kosovë. Kjo, për fat të keq, do të thotë edhe ajo që është edhe një tragjedi – se në Rambuje ishte shansi i fundit për paqe që është shpërdoruar”, theksoi Petrich.

Ai gjithashtu thekson se kjo nuk ka të bëjë fare me delegacionin jugosllav, përkatësisht atë serb, anëtarët e të cilit kanë bërë një punë të shkëlqyer, në aspektin profesional, ndryshe nga ai i Prishtinës.

"Ata kishin profesionistë të mëdhenj. Jo si delegacioni i Kosovës, në të cilin Hashim Thaçi ishte vetëm 30 vjeç, krejtësisht pa përvojë dhe Ibrahim Rugova, i cili kishte kaluar zenitin e jetës së tij politike. Aty nuk kishte punë profesionale. Delegacioni serb kishte njerez te shkelqyer. Personalisht ne ate kohe shpesh e kisha problem me nje pjese te pales serbe sidomos me Milan Milutinoviqin, ai ishte shume cinik per mua por me Nikolla Shainoviqin qe ishte zv.kryeminister kisha marredhenie te shkelqyera dhe një anëtar i delegacionit. Me të kam pasur biseda të shumta personale. Vura re se Shainoviq ishte për zgjidhje, por nga besnikëria nuk mundi të bënte shumë. Si dëshmitar më thirrën në Hagë, në gjykimi i Millutinoviqit dhe Shainoviqit, atëherë haptas kam thënë se kam pasur marrëdhënie të shkëlqyera personale me Shainoviqin, kam bërë një deklaratë pozitive për të, për fat të keq nuk ka funksionuar, ai ka marrë një gjobë të rëndë pasi kanë pasur një bisedë telefonike të përgjuar në lidhje me Reçakun si dëshmi e pakundërshtueshme. Theksova anën bashkëpunuese të marrëdhënies sonë”, përshkruan ai marrëdhëniet dhe përshtypjen e anëtarëve të delegacioneve.

I pyetur nëse fajin e kishte Serbia, pra Jugosllavia që nuk pati sukses në Rambuje, ai përgjigjet se nuk është i vetmi që e thotë këtë, duke kujtuar bisedën me Vuk Drashkoviqin në Beograd, pas Rambujesë dhe më parë vazhdimi i bisedimeve në Paris.

"Kam pasur një bisedë gjithëpërfshirëse me Drashkoviqin. Ai më dëgjoi dhe i shpjegova gjithçka që do të ndodhte nëse arrijmë një kompromis dhe nëse Beogradi e mbështet marrëveshjen e Rambujesë - në mënyrë që përgjegjësia për respektimin e zbatimit t'i transferohet bashkësisë ndërkombëtare. Gjithçka që do të ndodhte në Kosovë, Beogradi mund të thoshte - ne nënshkruam, tani ju takon juve në bashkësinë ndërkombëtare ta zbatoni atë lëvizje për pavarësi, por do të kishte një tranzicion paqësor”, është i bindur Petriç.

Ai thotë se atëherë do të ndodhte ajo që po ndodh sot në dialog, por, shton ai, nuk do të kishte luftë.

"Nëse atëherë do të kishte epilog pozitiv, Serbia, Mali i Zi, ndoshta edhe Kosova do të kishte qenë kohë më parë në Bashkimin Evropian. Kjo do t'i hapte kufijtë midis territoreve serbe jashtë Serbisë. Kjo është diçka që e kam thënë gjithmonë. Serbia me serbët që jetojnë në disa vende duhet të jenë 'më pro-evropianët'. Vetëm në një Evropë të bashkuar të gjithë serbët do të ishin të bashkuar. Fatkeqësisht, kjo nuk ka qenë e mundur deri më tani. Por ne nuk duhet të humbasim shpresën", tha Petriç.