Ristiq: Në Novibërdë ka qenë mentja e sundimtarëve serbë, aty janë bërë dinarë nga mesi i shekullit 14

Novobërda si qendër e qytetit mesjetar u krijua në periudhën ndërmjet viteve 1303 dhe 1319, dhe fakti më i rëndësishëm historik për këtë vend, sipas historianit Millosh Ristiq, është se në qytet ka ekzistuar një minierë dhe se, në mesin e shekullit 14-të filloi të prodhohej dinari i Novibërdës.

Novobërda shtrihet në Bjeshkën e Madhe në veri të Gjilanit, në Kosovë. Ishte një qytet mesjetar dhe një qendër minerare.

“Novobërda u krijua si qendër e qytetit mesjetar në periudhën ndërmjet viteve 1303 dhe 1319. Fillon nga momenti kur në shtetin mesjetar serb erdhën minatorët saksone me origjinë gjermane, të cilët fillimisht u gjendën në Janjevë dhe më pas, duke eksploruar rrethinat e Janjevës, erdhën në vendburimet e argjendit glam në shpatet e Bjeshkës së Madhe, dhe aty u formua qendra e qytetit të Novobërdës, e cila më vonë pasoi krijimin e kështjellës që me shumë gjasa u krijua gjatë mbretërimit të Princit Llazar, midis viteve 1355 dhe 1389," tha Millosh Ristiq, historian nga Jasenoviku, afër Novibërdës.

 Qyteti, thekson Ristiq, ishte një mjedis multietnik ku u vendosën tregtarët lokalë serbë, si dhe banorët e Dubrovnikut, italianët, hebrenjtë dhe më vonë turqit, dhe fakti më i rëndësishëm historik për Novobërdën është se aty strehohej mentja e sundimtarëve mesjetarë serbë.

“Me këtë qytet lidhet roli i protovestijarit, personi që kujdesej për financat e sundimtarëve mesjetarë dhe nga viti 1350, d.m.th., 1349, në mesin e shekullit 14, dinari i Novibërdës, d.m.th. groshi që ishte në qarkullimi, filloi të prehej dhe prehej në shfaqje të ndryshme deri në vitin 1455, kur Novobërda ra nën sundimin e turqve për shkak të sulmit të Mehmetit të dytë Pushtuesit", thekson Ristiq.

Tani Novobërda njihet për kalanë me të njëjtin emër.

“Ka shumë gjasa që në kohën e mbretit Millutin, në vendin ku ndodhet tani kalaja, të ketë pasur një fortifikim, por më së shumti në këtë drejtim është bërë në kohën e Princ Llazarit, kur ai ka lëshuar një statut për popullin e Dubrovnikut në vitin 1387 duke i detyruar të marrin pjesë në mbrojtjen e qytetit, por dhe në riparimin e mureve dhe ndërtimin e tyre. Më vonë, kalaja u zgjerua gjatë kohës së despotit Gjurgj Brankoviq deri në vitin 1455. Më vonë, që nga rënia e parë e despotizmit, nuk pati përmirësime të mëdha në kompleksin e kështjellës së Novobërdit dhe në vitin 1455, kalaja u shkatërrua gjatë pushtimit të Mehmetit të dytë Pushtues dhe më pas nuk u rindërtua në formën në të cilin u përdor nga sundimtarët mesjetarë serbë, por mori një pamje tjetër, orientale. Pasi Novobërda u braktis si qendër e qytetit, ajo u rrënua dhe sot kemi vetëm atë që mund të shohim prej saj, e cila u ndërtua e gjitha gjatë punimeve të konservimit pas vitit 2015”, tha Ristiq.

Ajo që shumica e njerëzve nuk e dinë, pohon historiani, është se edhe Princi Llazar ka lindur jo shumë larg Novibërdës.

“Knez Llazari ka lindur dhjetë kilometra nga këtu, ka lindur në Prilepac, që është një kodër tjetër, më poshtë se Novobërda. Përveç faktit se ai ka lindur në Prilepac, ka pasur edhe pronat e tij, pallate familjare kopshtare, ku përfshihen fshatrat Rajanovc, Bozovce, Pançelo, Miganovc dhe nja dy fshatra në rrethinën e Kriljevës që sot nuk ekzistojnë me ato emra, por ekzistojnë si fshatra, Strezovcë dhe Ljeshtar”, tha Ristiq.