Sot, 27 vjet më parë, përfundoi Beteja e Pashtrikut

Sot, 27 vjet më parë – më 14 qershor 1999 – përfundoi Beteja e Pashtrikut, përpjekja më e madhe për një pushtim tokësor të Kosovës gjatë agresionit të NATO-s kundër RF të Jugosllavisë. E nisur në orët e para të mëngjesit të 26 majit, beteja në Pashtrik zgjati pa ndërprerje deri më 14 qershor dhe përfundoi pesë ditë pasi NATO-ja dhe përfaqësuesit e RFJ-së nënshkruan Marrëveshjen Ushtarako-Teknike të Kumanovës për ndërprerjen e armiqësive.

Asaj i parapriu Beteja e Koshares, e cila zgjati nga 9 prilli deri më 10 qershor 1999 dhe me të, në fakt, pjesërisht edhe u mbivendos.

Në kuadër të ndërhyrjes së NATO-s, disa mijëra pjesëtarë të UÇK-së, me mbështetjen e Forcave të Armatosura të Shqipërisë dhe me përkrahje ajrore të Aleancës, sulmuan postën kufitare në kufirin jugosllavo-shqiptar, e cila ndodhej në skajin e Bjeshkëve të Nemuna, në majat e Malit të Junikut.

Plani i sulmuesve ishte që, me marrjen e postës kufitare të Koshares dhe depërtimin përmes kufirit, të hapej rruga për avancim në brendësi të Serbisë, më thellë në Kosovë, përkatësisht për një pushtim tokësor të trupave të NATO-s. Megjithatë, ushtarët jugosllavë arritën ta pengonin këtë plan. Kjo betejë, e njohur më mirë si operacioni “Shigjeta”, do të rezultonte faza e parë e sulmit.

Kur u bë e qartë se në zonën e postës kufitare të Koshares nuk mund të arrihej thyerja e vijës së mbrojtur nga forcat e RFJ-së, filloi një sulm i ri ndaj malit të Pashtrikut.

Kjo përpjekje për ofensivë tokësore nga forcat e UÇK-së, të mbështetura nga NATO-ja dhe njësitë e rregullta të ushtrisë shqiptare, nisi me sulmin ndaj postës kufitare të Gorozhupit, në afërsi të Prizrenit. Shpejt u përhap në të gjithë rajonin e Pashtrikut.

Këtë pjesë të kufirit me Shqipërinë, në operacionin me emrin kodues “Shigjeta 2”, e mbronin pjesëtarët e Brigadës së 549-të të Motorizuar – e vetmja brigadë që gjatë atyre ditëve u godit me bombardime të tipit “tapet”.

Kur sulmet këmbësore të pjesëtarëve të UÇK-së nuk dhanë rezultat, filluan bombardimet e NATO-s ndaj pozicioneve të Ushtrisë Jugosllave. U angazhua edhe aviacioni strategjik, përfshirë bombarduesit B-52, të aftë për të mbajtur bomba bërthamore, si dhe 24 helikopterë luftarakë “Apache”.

Luftimet në Pashtrik u karakterizuan nga përdorimi i madh i artilerisë dhe forcave ajrore kundër pozicioneve të forcave jugosllave.

Komandanti i Brigadës së 549-të të Motorizuar të Ushtrisë së RFJ-së, gjenerali Bozhidar Deliq, kujtonte se në Pashtrik sulmet e natës ishin të shpeshta.

“Pse vendosnin të sulmonin natën? Çdo lëvizje e tyre në sulm ndalohej në masë të madhe edhe nga zjarri i artilerisë. Kështu që këmbësoria jonë në vijën e parë nuk mbetej kurrë pa mbështetje zjarri. Prandaj ata nisnin sulme natën, sepse në errësirë mund të afroheshin pothuajse në distancën e hedhjes së granatës. Pastaj fillonte një shkëmbim intensiv zjarri; sulmonin dhe shpesh arrinin të organizonin tre ose katër sulme brenda një nate. Gjithmonë ndaloheshin. Ose nga zjarri i armëve të lehta, ose edhe nga bombat. Ne kishim diçka specifike – minat me veprim të drejtuar ‘Vihor 1’, të cilat i prodhonim në Prizren dhe që shkaktonin humbje të mëdha në radhët e armikut. Ato peshonin rreth 70 kilogramë, me 9 kilogramë eksploziv dhe 35 kilogramë copëza metalike që pastronin gjithçka përpara tyre në një distancë prej disa qindra metrash. Kishte shumë të tilla në Pashtrik, sepse i prodhonim në seri prej 100 copësh”, kishte thënë gjenerali Deliq.

Për nga intensiteti dhe përdorimi i aviacionit strategjik të NATO-s, Beteja e Pashtrikut ndoshta ishte edhe më e rëndë se ajo e Koshares.

“Ishte një betejë klasike ajrore-tokësore. Për ne ishte beteja e dytë mbrojtëse në Pashtrik. Meqenëse nuk arritën objektivin e tyre përmes Koshares, u drejtuan nga aksi Drin–Kosovë përmes Pashtrikut, përkatësisht përgjatë luginës së Drinit të Bardhë drejt Prizrenit”, kujtonte admirali në pension Boshko Antiq, ish-shef i Shkollës së Mbrojtjes Kombëtare dhe bashkëautor i librit “Koshare dhe Pashtrik – Termopilet serbe”.

Sipas tij, beteja u shënua nga një varg i tërë aktesh heroike.

“Në veçanti u dallua morali i lartë dhe përkushtimi i pjesëtarëve të Brigadës së 549-të ndaj komandantit të tyre. Dihet se, kur u kërkua tërheqja për 100 metra, ai tha: ‘Nuk ka prapa, pas nesh është Serbia’. Mendoj se këto fjalë do të mbeten gjatë gjithë historisë sonë si motiv për mbrojtje, ashtu si edhe fjalët e Tibor Cernës në Koshare: ‘Për këtë vend ia vlen të vdesësh’”, kujtonte Antiq.

Gjenerali brigade në pension i Ushtrisë së Serbisë, Stojan Konjikovac, i cili ishte një nga komandantët e Brigadës së 549-të të Motorizuar në kufirin me Shqipërinë, ka thënë se Beteja e Pashtrikut ishte “një nga më të mëdhatë në mbrojtjen e Serbisë gjatë agresionit të NATO-s në vitin 1999”.

“Beteja e Pashtrikut tregoi vendosmërinë dhe heroizmin e pjesëtarëve të brigadës. Vendosmërinë për të mbrojtur dhe mbrojtur atdheun e tyre. Ka vlera, siç na e kujton edhe Betimi i Kosovës, për të cilat njeriu, kur vjen ai moment, duhet të jetë i gatshëm të sakrifikohet me vetëdije. Kjo është atdheu dhe liria. Ne mbrojtëm shtëpinë tonë, atdheun tonë, mbrojtëm lirinë tonë dhe e mbrojtëm atë”, kishte deklaruar Konjikovac.

Në Pashtrik humbën jetën 26 pjesëtarë të Ushtrisë Jugosllave, ndërsa më shumë se gjysma e viktimave u vranë nga veprimet e aviacionit të NATO-s. Sipas të dhënave zyrtare të Komisionit të Kosovës për Verifikimin e Statusit të Veteranëve, në zonën operative të Pashtrikut u vranë 453 pjesëtarë të forcave të UÇK-së dhe më shumë se 700 u plagosën.

Për trimërinë e treguar, Brigada e 549-të e Motorizuar e Ushtrisë së RFJ-së u dekorua pas luftës me Urdhrin e Heroit të Popullit.

Që nga ky vit, me vendim të Qeverisë së Serbisë, Beteja e Pashtrikut është përfshirë si datë me rëndësi kombëtare në kalendarin e përkujtimoreve shtetërore. Kështu, për herë të parë këtë vit, 26 maji – fillimi i Betejës së Pashtrikut – u shënua me ceremoni shtetërore.