UNS: Mediat në Kosovë përballen me pasiguri financiare pas tërheqjes së donatorëve të huaj

Burim: Kosovo Online

Përpara monumentit “Missing” në oborrin e Shtëpisë së Kulturës në Graçanicë, punonjësit e mediave nga Kosova që raportojnë në gjuhën serbe, shënuan sot Ditën Botërore të Lirisë së Medieve, duke lexuar deklaratën e UNS-it në orën 11:55.

Kryetarja e Shoqatës së Gazetarëve të Kosovës dhe Metohisë, Ivana Vanovac, tha se këtë Ditë Botërore të Lirisë së Medieve, komuniteti i gazetarëve serb në territorin e Kosovës e pret duke bartur me vete shumë probleme të trashëguara, ndërsa periudha kohore nga dita e lirisë së medieve e vitit të kaluar deri tek kjo e sivjetmja ka treguar se problemet e mediave mund të jenë shumë të larmishme dhe po aq të rënda.

“Do të fillojmë nga çështja e sigurisë së gazetarëve, ku kemi një qasje vërtet apatike të të gjitha instancave të sigurisë ndaj kësaj çështjeje, dhe kjo ndoshta shihet më së miri në rastin e redaksisë së Tanjugut, pra kërcënimeve më serioze dhe më konkrete që u janë dërguar përmes emailit nga një adresë që gjendet në Kosovë. E megjithatë, pavarësisht të gjitha apelimeve tona, nuk kemi pasur një përgjigje adekuate nga institucionet e sigurisë në këtë zonë. Gjithashtu, shënojmë përkeqësim të stabilitetit financiar dhe tërësisht të mbështetjes ekonomike mbi të cilën qëndron komuniteti gazetar dhe mediatik në territorin e Kosovës,” tha Vanovac.

Ajo theksoi se tërheqja e fondeve nga një numër i caktuar donatorësh të huaj është një problem i madh për mediat në Kosovë.

"Nga njëra anë, kjo e bëri pozicionin e gazetarëve më të vështirë, nga ana tjetër, patëm atë situatë me konkursin e Ministrisë së Informacionit, Qeveria e Republikës së Serbisë, ku zbuluam parregullsi të caktuara dhe kërkuam që konkursi të anulohej dhe të shqyrtojmë edhe një herë se kush janë mediat me të vërtetë aktive në zonën e Kosovës, kush ekziston atje dhe kush është me përfitim të madh për qytetarët”, tha ajo.

Ajo përkujtoi se problemi i mosrespektimit të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve është ende i pranishëm, si dhe problemi me mungesën e plotë të azhurnimit të sistemit në lidhje me fillimin e një hetimi të ri në lidhje me kolegët e zhdukur.

"Nëse duhet të nxjerrim një moment pozitiv këtë vit, ai duhet të jetë padyshim shfuqizimi i Ligjit për Komisionin e Pavarur të Medias, i cili ishte vendim i Gjykatës Kushtetuese, për fat të mirë për ne, duke pasur parasysh se shumë forcë, energji dhe fjalë u investuan në të gjitha këto gjatë vitit të kaluar, dhe ky është një nga momentet kur mund të marrim frymë të paktën pak", tha Vanovac.

Gjithashtu, ajo theksoi se ekziston frikë midis punonjësve të medias të cilët përjetojnë shqetësime dhe shpërqendrime, ndonjëherë edhe kërcënime në terren, dhe se shpesh, siç theksoi ajo, aktorët në ato situata janë anëtarë të Policisë së Kosovës.

“Kolegët tanë, përveçse na informojnë, nuk kanë ndërmend të kërkojnë reklama publike nga ne, ata nuk duan të flasin publikisht për këtë, sepse kanë frikë se kjo do ta vështirësonte edhe më shumë për ta, jo vetëm mënyrën se si funksionojnë dhe raportojnë, por ndonjëherë edhe diçka më serioze”, tha Vanovac.

Presidenti i Shoqatës së Gazetarëve të Serbisë, Zhivojin Rakoçeviq, tha se padyshim kjo nuk është një ditë e lirisë së medias, por një ditë në të cilën ne mbledhim mungesat e lirisë, por edhe një ditë në të cilën, siç tha ai, për fat të keq nuk do t'i mbledhim ato dhe ku ka shumë pak letër për të shkruar gjithçka që i ka ndodhur komunitetit gazetar gjatë vitit të kaluar.

“Nuk ka mjaftueshëm kohë për të përmendur gjithçka që nga e kaluara ka mbetur e pazgjidhur – si të flasësh në një territor ku janë rrëmbyer 17 gazetarë dhe punonjës mediatikë, për fatin e të cilëve dihet pothuajse asgjë. Si të flasësh nga perspektiva e faktit që është anuluar aktgjykimi për Sllavko Quruvija dhe se të gjithë ata që e sollën atë vendim nuk tregojnë as një grimcë dhembshurie apo mundësie për pendesë? Si të flasësh nga perspektiva e presioneve dhe sulmeve të përditshme, nga perspektiva e një tërësie të një komuniteti që është një nga të paktët, në mos i vetmi, dritare e pluralizmit dhe lirisë? Si të flasësh në një situatë kur institucionet që duhet të ndihmojnë minimalisht – para së gjithash Ministria e Informimit e Qeverisë së Republikës së Serbisë – kryejnë padrejtësi dhe krijojnë përçarje? Si të flasësh kur mediumi është diçka që synohet të kufizohet dhe të getoizohet? Si të flasësh në fund nga një pozitë ku tërë sistemet shndërrohen në propagandë dhe individi i lirë detyrohet të dëgjojë propagandën nga të dyja anët dhe në bazë të saj të përcaktojë të vërtetën. Bota është në mënyrë të pariparueshme më e keqe krahasuar me vitin e kaluar – bota e lirive të mediave këtë vit është në errësirë,” tha Rakoçeviq.

Me këtë rast, sekretarja e kësaj shoqate në Kosovë, Jellena Markoviq, lexoi shpalljen e UNS-së para punonjësve të medias të pranishëm, në të cilën thuhet si në vijim:

"Gjyqësori serb vazhdon të konfirmojë paaftësinë e tij për të ndëshkuar vrasësit e gazetarëve dhe drejtuesit e tyre. Edhe pas disa dekadash, autorët dhe vrasësit e gazetarëve Sllavko Quruvija dhe Millan Pantiq nuk janë gjetur dhe ndëshkuar, as nuk janë sqaruar rrethanat e vdekjes së Dada Vujasinoviq, si dhe vrasjet dhe rrëmbimet e gazetarëve dhe punonjësve të medias në Kosovë nga viti 1998 deri në vitin 2005. Në vitin 2024, UNS regjistroi 111 raste kërcënimesh ndaj gazetarëve dhe punonjësve të medias. Vitin e kaluar në bazën e të dhënave të UNS-së u regjistruan 33 kërcënime, 29 presione dhe fyerje dhe 13 sulme fizike. Vetëm në nëntor, 15 gazetarë dhe punonjës të medias, pra ekipe gazetarësh, u sulmuan fizikisht, u fyen ose u penguan në punën e tyre, tetë prej të cilëve ndërsa raportonin për protestat në Novi Sad dhe Beograd. Rritja e sulmeve, fyerjeve dhe presioneve ndaj gazetarëve dhe punonjësve të medias këtë vit është shqetësuese. Që nga fillimi i vitit deri më sot, UNS regjistroi 51 raste kërcënimesh ndaj gazetarëve, nëntë më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në katër muaj të këtij viti, pati tetë sulme fizike ndaj gazetarëve - madje shtatë më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

UNS regjistroi më shumë raste të ndërprerjes së punës sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar - nëntë krahasuar me gjashtë vitin e kaluar. Ndërkohë që vitin e kaluar nuk pati arrestime gazetarësh, këtë vit u regjistruan tre raste. Në vitin ndërmjet dy Ditëve Botërore të Lirisë së Shtypit, Amnesty International njoftoi se kishte zbuluar përmes analizave mjeko-ligjore se BIA, duke përdorur teknologjinë izraelite Cellebrite, po zhbllokonte telefonat e aktivistëve dhe gazetarëve në Serbi që i kishte thirrur ose i sillte për intervista, dhe më pas kishte instaluar programin vendas të spiunazhit NoviSpy në ato pajisje. Nëse reagimit joefektiv të autoriteteve kompetente dhe situatës së dobët ekonomike të punonjësve të medias i shtohen sulmeve dhe presioneve, është e qartë pse këtë 3 maj duhet të themi se është e vështirë të jesh gazetar në Serbi. Në përputhje me Ligjin për Median Elektronike, mandati i anëtarëve të Këshillit REM skadoi më 4 nëntor të vitit të kaluar. Parlamenti i Serbisë nuk e shpalli ftesën për propozimin e anëtarëve të rinj të Këshillit brenda afatit ligjor, kështu që edhe sot REM nuk mund të funksionojë. Edhe nëse anëtarët e Këshillit të REM do të zgjidheshin deri në fund të majit pas një konkursi të përsëritur, kjo do të ndodhte me një vonesë prej shtatë muajsh. Nga 180 vende, sipas Indeksit Botëror të Lirisë së Medias, Serbia renditet e 98-ta, që është shtatë pozicione më keq se një vit më parë, deklaroi Reporterët pa Kufij (RSF) në raportin e vitit 2024. Në vitin e parë të zbatimit të bashkëfinancimit të projektit përmes Sistemit të Unifikuar të Informacionit, gazetarët dhe mediat në Serbi u përballën me probleme të mëdha në funksionimin e kësaj platforme, si dhe me mungesën e transparencës së saj. Bashkitë dhe qytetet u vonuan përsëri në shpalljen e tenderit për bashkëfinancimin e projekteve mediatike, dhe Ministria e Informacionit dhe Telekomunikacionit u vonua në formimin e listës së kandidatëve për komisione. Siguria, shënjestrimi, represioni policor dhe pengimi i lirisë së lëvizjes janë realiteti i komunitetit mediatik në Kosovë dhe Metohi. Kështu, për shembull, ky 3 maj pritet me ndalimin e hyrjes në Republikën e Kosovës për gazetaren e RTS-së Svetllana Vukmiroviq, si dhe me veprime të papërshtatshme nga policia. Në muajt e fundit, disa punonjës të medias kanë raportuar presion nga Policia e Kosovës, me kërkesën që Shoqata të mos reagojë publikisht, sepse nuk u besojnë institucioneve në Kosovë dhe Metohi që supozohet t'i mbrojnë ata.

Komuniteti i gazetarëve në Kosovë e Metohi u përball gjithashtu me pasiguri financiare pas tërheqjes së donatorëve të huaj dhe shpërndarjes së parregullt të parave në konkursin mediatik të Ministrisë së Informacionit dhe Telekomunikacionit (MIT) për bashkëfinancimin e projekteve mediatike për projektet e mediave elektronike në Kosovë e Metohi. UNS kërkoi anulimin e konkursit, duke pasur parasysh se fonde të konsiderueshme iu ndanë organizatave që nuk janë të njohura për komunitetin mediatik. Edhe pas 20 vitesh që nga Pogromi i Marsit në Kosovë dhe Metohi, po dëshmojmë raportimin skandaloz të faqes së internetit të Radiotelevizionit të Kosovës (RTK) në gjuhën serbe dhe shqipe, i cili vazhdon të falsifikojë faktet dhe të informojë publikun në mënyrë të pasaktë. Viti midis dy Ditëve Botërore të Lirisë së Medias u shënua gjithashtu nga shkelje drastike të Kodit Serb të Gazetarëve.

Prandaj, UNS kërkon:

Që organet kompetente të hetojnë në mënyrë efikase të gjitha kërcënimet ndaj gazetarëve dhe punonjësve të mediave dhe që për rezultatet e këtyre hetimeve të informojnë rregullisht mediat dhe publikun;
Që organet gjyqësore të mos lejojnë që vrasja e Millan Pantiq të kalojë në parashkrim dhe të mos ndëshkohet si krim vrasjeje;
Që të ndryshohet Kodi Penal në mënyrë që më shumë forma të sulmeve ndaj gazetarëve të përfshihen në përgjegjësinë penale;
Që të sigurohet mbrojtje institucionale efikase për gazetarët nga presionet e funksionarëve publikë, pronarëve të mediave dhe personave të fuqishëm;
Që fondet publike të shpërndahen në mënyrë të drejtë për të ruajtur pluralizmin mediatik dhe për të mundësuar informimin cilësor të qytetarëve;
Që Ministria e Informimit dhe Telekomunikimeve, përmes mbikëqyrjes inspektuese efikase, të kontrollojë nëse vetëqeverisjet lokale respektojnë detyrimin dhe afatet për shpalljen e konkurseve për bashkëfinancim të projekteve mediatike, si dhe zbatimin e procedurës së konkursit;
Që Kuvendi i Serbisë më në fund të zgjedhë anëtarët e Këshillit të REM-it;
Që institucionet e Kosovës dhe administrata ndërkombëtare në Kosovë të formojnë urgjentisht një Komision Ndërkombëtar Ekspertësh për hetimin e vrasjeve dhe rrëmbimeve të gazetarëve dhe punonjësve mediatikë në Kosovë në periudhën nga viti 1998 deri në vitin 2005; UNS kërkon që pjesë e këtij komisioni të jenë edhe përfaqësues të shoqatave të gazetarëve.