A ka të drejtë Rama: Cili është ndryshimi mes Kosovo dhe Kosova?

Vërejtja e Kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, e bërë në Londër gjatë një debat në Institutin Mbretëror të Marrëdhënieve Ndërkombëtare javën e kaluar, se nuk thuhet “Kosovo”, por “Kosova”, sipas mendimit të disa profesorëve të filologjisë dhe bashkëbiseduesit e Kosovo Online, është shprehje e dëshirës për të imponuar në rrafshin ndërkombëtar formën shqipe të emrit Kosovë, madje edhe paralajmërim e persekutimit të emrit serb nga terminologjia ndërkombëtare.

Kjo nuk ishte hera e parë që kryeministri shqiptar promovonte shqiptimin shqip të emrit Kosovë. Gjatë fjalimit të tij para Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës në tetor të vitit të kaluar, ai tha se “ka ardhur koha që Kosova të shkruhet “Kosova”, siç quhet, jo “Kosovë”.

Akademiku, filologu Alleksandar Lloma thotë për Kosovo Online se për “republikën e vetëshpallur të Kosovës, ata që e njohin përdorin emrin serb Kosovo apo Republic of Kosovo angleze”, dhe se deklarata e Edi Ramës është shprehje e dëshirës për ndryshim dhe që të imponojnë formën shqipe të emrit në rrafshin ndërkombëtar.

Ai shpjegon se emri Kosovë fillimisht i referohet fushës së Kosovës si term gjeografik dhe do të thotë "një fushë ku ka (shumë) mullizeza", dhe se fjala "kos" është universalisht sllave.

“Jehona e betejës së Kosovës në vitin 1389, e më pas e një tjetër më 1448, e përhapi toponimin serb në mbarë Evropën, kështu që u përkthye në gjuhë të huaja, latinisht si Campus merularum (Campus merularum, merula “zogu mullizezë”), italisht si Piana dei merli (Piana dei merli "fusha e mullizezëve"), në gjermanisht si Amselfeld (Amselfeld: Amsel "mullizezë"). Italianët dhe gjermanët i përdorin edhe sot këta emra të përkthyera. Shqiptarët e kanë marrë këtë emër nga sllavët dhe nuk e kanë përkthyer, vetëm ia ndryshuan gjininë nga asnjanëse në femërore: Kosóvë (ku ë shqiptohet heshtazi, si gjysmëzanore, në një formë të caktuar me artikullin Kosóva. Ndryshimi i gjinisë ndoshta është nxitur nga gjinia femërore e fjalës shqipe fusha (fúsha) “fushë”. Është interesant fakti se në mesin e toponimeve të shumta me origjinë sllave në tokën e vetë Shqipërisë janë dy fshatra të Kosovës”, thotë profesor Lloma.

Ai rikujton se nuk është rast i izoluar që me kërkesë të shteteve të veçanta të ndryshohet emri i tyre në gjuhë të tjera.

“Ceilonin i dikurshëm sot ne e quajmë Shri Lanka, ish Burma – Myanmar, ish Rodezinë – Zimbabve. Nuk do të ishte çudi që shqiptarët e Kosovës t’i imponojnë emrin e tyre zyrtar të paktën një pjese të botës, qoftë Kosova, apo ndoshta Dardania, pas trevës antike në territorin e Kosovës e Metohisë, siç ka dashur Ibrahim Rugova”, thotë profesor Lloma.

Me rastin e “ndërhyrjeve gjuhësore” të Ramës, profesori në Fakultetin Filologjik të Beogradit, Vanja Stanishiq, thotë për portalin tonë se ky është një hap i ri në shkëputjen e lidhjeve mes territorit të Kosovës dhe serbëve.

“Është shpallja e persekutimit të emrit tonë Kosovë nga terminologjia ndërkombëtare, d.m.th një hap i ri në shkëputjen e lidhjeve të këtij territori me serbët. Jo vetëm që jemi spastruar etnikisht nga territori i Kosovës, tani është koha për persekutimi i formës sonë të emrit të tij. Forma shqipe e Kosovës është, meqë ra fjala, shqiptimi shqip i emrit tonë me nyjën e përcaktuar postpozitive -a, p.sh. e njëjtë me trajtën shqipe të Dibrës për Dibrën maqedonase (zona malore kufitare midis Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut e sotme). Në të dyja rastet bëhet fjalë për shqiptim shqip i emrave me origjinë sllave. Në rastin e emrit maqedonas Debar është emër për zonën e dendur pyjore (si dhe Dabar tonë), dhe në rastin e Kosovës tonë për Fushë Kosovë, nga ku emri Kosovë u përhap në të gjithë territorin. Nuk përjashtohet mundësi që ndonjë hap i ardhshëm të jetë edhe riemërtimi i vetë emrit të Kosovës, i cili edhe në formën e tij të shqipëruar ende e mban lidhjen me ne”, thotë Stanishiq.

Duke qenë se Kosova është fjalë sllave, gjuhëtar, profesor Millosh Kovaçeviq beson se është logjike që forma sllave të ketë përparësi ndaj shqipes, e cila, thotë ai, është vetëm e modifikuar morfologjikisht.

“Në rastin konkret Rama i është referuar gjuhës shqipe, por rreziku është më i madh kur nuk thuhet “Kosovë e Metohi”. Kur shqiptohet vetëm Kosova, pranohet shkurtesa e bërë nga shqiptarët dhe pastaj pranohet edhe statusin shqiptar që e shfuqizon Metohinë. Nëse thuhet vetëm Kosova, atëherë është marrë këndvështrimi shqiptar”, thekson profesor Kovaçeviq.