Marrëveshja e Brukselit në koma: Kush pëson më shumë dëme - Prishtina për shkak të daljes së serbëve nga institucionet apo serbëve për shkak të BKS-së?

Burim: Kosovo Online

Pranë dhjetëvjetorit të nënshkrimit të saj, Marrëveshja e Brukselit sot është praktikisht në koma. As Bashkësia e Komunave Serbe nuk është formuar dhe as në institucionet e Kosovës nuk ka serb. Nëse gjithçka do të vihej në peshoren politike, çfarë do të tregonte: kush pëson më shumë dëme - Prishtina sepse serbët u larguan nga institucionet apo serbët për shkak se Prishtina nuk e formoi BKS-në?

Drejtori i hulumtimit të fondit ISAC, Igor Novakoviq, thotë për Kosovo online se aktualisht askush nuk është në anën fituese.

“Kjo situatë me të vërtetë nuk është e mirë dhe është e nevojshme të arrihet situata që është paraparë me Marrëveshjen e Brukselit. Kosova sigurisht që mund të funksionojë pa serb në institucione, por pyetja është se çfarë kërkohet? Është gjithashtu çështje e reputacionit dhe konsistencës ndërkombëtare, sepse Kushtetuta dhe ligjet e Kosovës janë të bazuara në baza multietnike. Vetë fakti që, për shembull, nuk keni serbë në forcat policore në komunat në veri, tregon se sistemi nuk po funksionon siç është menduar. Prandaj ai dërgon mesazhe të caktuara negative. “Policët serbë nuk janë përgjegjës për asnjë lloj incidenti, por e gjithë përgjegjësia është e Prishtinës”, thotë Novakoviq.

Ai shton se edhe nëse Prishtina i zëvendëson përfaqësuesit serbë me dikë tjetër në zgjedhjet e prillit, edhe pse mund të kenë ligjshmëri, ata nuk do të kenë legjitimitet dhe si të tillë do të dëmtojnë reputacionin e pushtetarëve në Prishtinë.

Kur bëhet fjalë për BKS, Novakoviq beson se mungesa e kësaj bashkësie e dëmton edhe Prishtinën.

“BKS është edhe në interes të Prishtinës, edhe pse atje nuk interpretohet kështu. Dhe Prishtina vuan sepse nuk ka BKS, sepse një pjesë e mirë e çështjeve nga të cilat ajo do të përfitonte nëse do të kishte BKS janë të pazgjidhura. Është krijuar një spektër nga një institucion mjaft i dobët në të gjitha kompetencat e tij”, beson bashkëbiseduesi ynë.

Marrëveshja e Brukselit ose zyrtarisht – Marrëveshja e parë për parimet që rregullojnë normalizimin e marrëdhënieve, kujtojmë, është nënshkruar më 19 prill 2013. Kryeministrat e Serbisë dhe Kosovës në atë kohë, Ivica Daçiq dhe Hashim Thaçi, vendosën inicialet e tyre, nën kujdesin e Komisioneres së Lartë të BE-së, Ketrin Eshton. Neni i parë i marrëveshjes thotë: "Do të ketë një Asociacion/Bashkësi të komunave ku serbët përbëjnë shumicën e popullsisë në Kosovë. Anëtarësimi do të jetë i hapur për çdo komunë tjetër me kusht që anëtarët të pajtohen."

Në pesë nenet në vijim, ndër të tjera saktësohet se BKS do të ketë mbikëqyrje të plotë në fushat e zhvillimit ekonomik, arsimit, shëndetësisë, urbanistikës dhe zhvillimit rural. Më pas vijon pjesa që flet për integrimin e policisë në veri në kuadër të Policisë së Kosovës, integrimin e gjyqësorit, si dhe organizimin e zgjedhjeve lokale në komunat veriore në përputhje me ligjin e Kosovës.

Duke peshuar se cila palë pëson më shumë dëme sepse Marrëveshja e Brukselit mbetet vetëm shkronja në letër, analisti Dejan Vuk Stankoviq thotë për Kosovo online se mungesa e BKS-së është një disavantazh kyç për mbijetesën e serbëve në Kosovë, ndërsa Prishtina nuk e ka problem me faktin se serbët nuk janë në institucionet e sistemit.

“Prishtina nuk i do serbët në institucionet e Kosovës dhe as në Kosovë, kështu janë sjellë gjatë gjithë këtyre viteve. Prishtina është jashtëzakonisht komode sa i përket BKS-së sepse ndërmjetësit në dialog nuk e sanksionojnë për sjellje jodiplomatike dhe të padrejtë. Nuk mendoj se e kanë problem që serbët nuk janë në institucione. Ata po bëjnë të pamundurën për të reduktuar numrin e serbëve në Kosovë, dhe nuk pësojnë dëme sepse nuk ka sanksione për ta. Nga ana tjetër, presioni i vazhdueshëm ndaj Serbisë ushtrohet dhe largimi nga institucionet është një lloj rezistence dhe heqja dorë që vetëm njëra palë e mban dorën për bashkëpunim lart në ajër, ndërsa të tjerët nuk i kushtojnë vëmendje”, thotë Stankoviq.

Edhe pse zyrtarët nga Prishtina në mënyrë të dukshme nuk e humbin rastin ta prezantojë Kosovën në forumet ndërkombëtare si demokracinë më të madhe që kujdeset për të drejtat e pakicave, Stankoviq thotë se fjalët e kanë humbur kuptimin e tyre shumë kohë më pare, dhe se nuk kanë asgjë tjetër veçse vlerë propagandistike rastësore.

“Ata komunikojnë me fraza që janë të dëshirueshme në fjalimin diplomatik, nuk ka përpjekje serioze për të përmirësuar pozitën e serbëve. Po të kishte, nuk do të kishin fortifikuar pesë bazat Rosu në veri të Kosovës, do ta kishin formuar BKS-në shumë kohë më parë. Mallrat serbe që përdoren në Kosovë nuk do të digjeshin kurrë, siç ndodhi disa vite më parë, nuk do të kishte provokime të tilla, nuk do të kishte rrahje të djemve serbë, nuk do të kishte pushkatim dhe burgim të njerëzve që shprehin mendimin e tyre, siç ishte rasti me z. Todosijeviq. E gjithë kjo nuk do të ndodhte nëse shqiptarët do të dëshironin një lloj bashkëjetese në një shoqëri multietnike. Ata thjesht nuk e duan atë. Ata duan një shoqëri monoetnike dhe që serbët të jenë absolutisht politikisht të pafuqishëm në raport me rastet në Kosovë, për t'i dëbuar nëse është e mundur ose për t'i margjinalizuar plotësisht dhe për t'i kthyer në një pakicë që është vetëm një kategori statistikore e parëndësishme", përfundon Stankoviq.

Ai po ashtu thotë se nuk është optimist as për formimin e BKS-së, as për zgjidhjen e sfidave praktike lidhur me zgjedhjet e ardhshme në Kosovë, as për të ardhmen e planit evropian.

Siç vë në dukje , për negociatat duhet të krijohet një atmosferë tjetër dhe një nivel më i lartë besimi dhe respekti reciprok.