Përse qeveria kosovare nuk reagon ndaj paralajmërimeve të Pesëshes për kthimin e truallit Manastirit të Deçanit?

Në përvjetorin e shtatë që kur vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës konfirmoi pronësinë e Manastirit të Deçanit mbi 24 hektarë tokë, përfaqësuesit e Quintit dhe Bashkimit Evropian i bënë thirrje edhe një herë Qeverisë së Kosovës që urgjentisht ta zbatojë atë në praktikë, por këto fjalë nuk gjetën jehonë as kësaj radhe. Shtrohet pyetja se si është e mundur që qeveria e Kosovës të jetë kaq e “shurdhër” ndaj thirrjeve për të përmbushur detyrimin që rrjedh nga vendimi i organit më të lartë juridik në Kosovë.

Sipas të bashkëbiseduesve të Kosovo Online, "kjo lloj loje është e pritshme" sepse Prishtina ka pëlqimin e heshtur të mentorëve të saj për të bërë atë që dëshiron dhe heshtjen e autoriteteve e shohin si pasojë e rrethanave të brendshme politike dhe vetëdijes se çështja e Deçanit në përgjithësi hap çështjen e pasurisë së Kishës Ortodokse Serbe.

Duke komentuar faktin se çdo vit kemi një “kujtesë” nga perëndimi se aktgjykimi nuk është zbatuar, por që përkundër kësaj nuk ndodh asgjë, gazetari dhe shkrimtari Zhivojin Rakoçeviq thotë për Kosovo Online se paradoksi në të cilin jetojmë është: më i dobëti duhet të blejë dhe paguajë për atë që të tjerët i kanë marrë me forcë.

“Për të gjithë, përfshirë edhe komunitetin ndërkombëtar, është e qartë se hyrja e kontestuar në kadastër e një pjese të tokës së Deçanit është vetëm fillimi i procesit në të cilin Kisha Ortodokse Serbe duhet të marrë dhe ruajë pronën e saj private. Ata 24 hektarë përfaqësojnë edhe 780 hektarë të Deçanit, 850 hektarë të Patriarkanës së Pejës, qindra e qindra hektarë të Deviçit, Graçanicës, Shën Dimitrije...”, thotë Rakoçeviq.

Ai shton se në Kosovë ekzistojnë tre botë paralele: ndërkombëtare, shqiptare dhe serbe.

“Realiteti ndërkombëtar dhe ai shqiptar beson se Kosova do të bëhet e pavarur nëse serbët dhe identiteti i tyre zhyten në “projektin e shtetit të Kosovës”. Ka dallime të vogla mes komunitetit ndërkombëtar dhe shqiptarëve për mënyrën e formimit të një 'kombi shtetëror'. Të huajt në Prishtinë shpesh duken si një komunitet që shërben për të dhënë para dhe këshilla ideologjike. Ata e shohin Kosovën si fëmijën e tyre të papjekur demokratik dhe askujt nuk i shkoi mendja të thoshte: 'Nuk ka viza derisa toka t'i kthehet Deçanit'”, thekson Rakoçeviq.

Diplomati i pensionuar Vlladisllav Jovanoviq thotë për Kosovo Online se njoftimet në të cilat Quinta i bën thirrje Prishtinës të bëjë diçka ose paralajmëron Prishtinën janë "loja", sepse siç thotë ai gjallërisht - nëse një prind nuk dëshiron ta tërheqë fëmijën e tij për vesh ose ta ndëshkojë atë, por vetëm bisedon, kjo do të thotë se ka një marrëveshje: Unë do të flas, dhe ju bëni atë që dëshironi, për këtë keni pëlqimin tim të heshtur.

“Ata duan ta afirmojnë Kosovën si një shtet vërtet të pavarur që nuk mund të ndikojnë drejtpërdrejt dhe i lejojnë të demonstrojnë pavarësinë e tyre. Është pjesë e së njëjtës punë”, thotë Jovanoviq.

Kujtojmë se për tokën e manastirit për 16 vite është zhvilluar një çështje gjyqësore, derisa vendimi i Gjykatës Kushtetuese në vitin 2016 vërtetoi se 24 hektarët e kontestuar janë të Deçanit.

Në ndërkohë, si problem shtesë, është shartuar vendimi i Qeverisë së Kosovës për ndërtimin e rrugës Deçan-Plav, përmes zonës së veçantë të mbrojtur afër Manastirit të Deçanit, ku është e ndaluar me ligj. Ndërtimi filloi në vitin 2014, dhe është ndalur dhe ka vazhduar në disa raste.

Analisti Dushan Janjiq thotë se kjo çështje ka ndikim edhe në procesin e kthimit të tokës në Manastirin e Deçanit.

“Prishtina hesht për kthimin e tokës për arsye të brendshme politike, sepse gjatë gjithë kësaj kohë rezistencën më të madhe nuk e ka bërë Qeveria e Kosovës, por komuna e Deçanit, e cila ka pasur përfaqësuesit e saj në Qeveri, si Haradinaj, dhe kishte ndikim në qeveri. Komuna nuk pyet zyrtarisht dhe ligjërisht, por faktikisht, dhe me komunën ka problem edhe traseja e rrugës së re që po ndërtohet mbi Manastir, e cila është në juridiksionin e pushtetit qendror dhe financohet nga BE-ja”, thotë Janjiq.

Ai gjithashtu beson se çështja e regjistrimit të tokës për manastirin hap temën e Ligjit të posaçëm për pozitën e KOS-it, përkatësisht çështjen e pozitës dhe statusit të KOS-it.

“Mendoj se këtu qeveria do të përpiqet të gjejë kohë për të zgjidhur çështjen delikate të 200-300 familjeve shqiptare që kanë ndërtuar banesa apo shtëpi në atë tokë, në mënyrë që të jetë pjesë e paketës për Ligjin Special për pozitën e KOS-it. Prishtinës i konvenon që është e lidhur me marrëveshjen e fundit nga Brukseli në rrugën e normalizimit, pra me paragrafin 2, pika 7 të asaj marrëveshjeje”, thotë Janjiq.

Siç thekson ai, pyetja është se çfarë do të futet në kadastër, pasi siç beson ai, shtëpitë që janë ndërtuar afër manastirit dhe varrezave nuk mund të rrënohen, kështu që mbetet mundësia e kompensimit me ndonjë tokë tjetër.

Vetë Manastiri i Deçanit së fundi ka bërë të ditur se vendosmëria e prerë e qeverisë së Kosovës dhe komunës së Deçanit për të mos zbatuar vendimin e Gjykatës Kushtetuese të vitit 2016, madje edhe për ta cilësuar atë të paligjshëm, përkundër të gjitha kërkesave ndërkombëtare për zbatimin e vendimit, është në kontradiktë e plotë me deklaratën e qeverisë në Prishtinë për garantimin e mbrojtjes së pasurisë së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë.

"Për më tepër, një sjellje e tillë ndaj Manastirit të Deçanit paraqet një dekurajim serioz për të gjithë ata që besojnë se vendimet e gjykatave që mbrojnë të drejtat pronësore duhet të zbatohen dhe kompromenton sundimin e ligjit në Kosovë. Në të njëjtën kohë, ky qëndrim i dekurajon serbët e Kosovës dhe qytetarët të tjerë nga ushtrimi i lirë i të drejtave të tyre për të mbrojtur pronën e tij përmes sistemit juridik në Kosovë dhe ka ndikim negativ në marrëdhëniet fetare dhe etnike në Kosovë e Metohi”, kanë përfunduar nga Manastiri i Deçanit.

Manastiri i Deçanit është në listën e UNESCO-s të trashëgimisë kulturore botërore në rrezik, ashtu si edhe Graçanica, Patriarkana e Pejës dhe Kisha e Virgjëreshës së Levishkës.