Zgjedhjet në veri të Kosovës pa pjesëmarrjen e serbëve: Cili është plani i Prishtinës dhe çfarë pasojash mund të ketë?

Zgjedhjet e jashtëzakonshme për kryetarë komunash në Mitrovicën e Veriut, Leposaviq, Zubin Potok dhe Zveçan janë caktuar për 23 prill. Lista Serbe, e cila mori mbështetjen më të madhe të serbëve në zgjedhjet e kaluara, vendosi të mos marrë pjesë në to. Bashkëbiseduesit e Kosovo Online pajtohen se zgjedhjet pa pjesëmarrjen e serbëve në veri nuk janë legjitime dhe demokratike dhe se pasojat e zgjedhjeve në rrethana të tilla mund të jenë të rrezikshme.

Zgjedhjet lokale paraprakisht ishin caktuar për 18 dhjetor të vitit të kaluar, por Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani me iniciativën e bashkësisë ndërkombëtare i shtyu për 23 prill.

Ajo asokohe tha se ka një konsensus të plotë të partive politike për shtyrjen e zgjedhjeve dhe shtoi se është marrë parasysh raporti i dërguar nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.

Lista Srpska disa herë ka theksuar se formimi i BKS-së është një nga kushtet për pjesëmarrjen e asaj partie politike në zgjedhje.

Partia në pushtet, Vetëvendosje, prezantoi kandidatët e saj për kryetarë komunash në katër komuna veriore dhe Kryeministri i Kosovës Albin Kurti garantoi sigurinë gjatë procesit zgjedhor gjatë një takimi me kandidatët.

Duke qenë se në veri serbët përbëjnë shumicën, ndërsa popullsia shqiptare është vetëm dy për qind, ne kemi pyetur bashkëbiseduesit tanë se si do të ishin zgjedhjet pa pjesëmarrjen e serbëve.

Kryetari i Qendrës për Stabilitet Social, Ognjen Karanoviq, thotë për Kosovo Online se zgjedhjet pa votues dhe nuk mund të quhen zgjedhje.

“Çfarë mund të themi për zgjedhjet në të cilat populli serb nuk merr pjesë, a janë vërtet zgjedhje? Sipas logjikës së shëndoshë, sipas arsyes dhe sipas të gjitha parimeve demokratike dhe vlerave evropiane të cilave u referohet Perëndimi politik, në përputhje me ato parime sigurisht që nuk mund të jenë zgjedhje, nuk mund të quhen kështu, sepse para së gjithash në to nuk marrin pjesë votuesit, as subjektet përkatëse politike. Prandaj nuk bëhet fjalë për zgjedhje, sidomos nëse më pak ose më shumë se një për qind e elektoratit del, për çfarë legjitimiteti dhe ligjshmërie të procesit zgjedhor po flasim”, tha Karanoviq.

Siç shtoi ai, plani i Prishtinës është që të frikësojë serbët në zgjedhje dhe të provokojë një lëvizje të pamenduar nga Beogradi.

“Gjithçka që bën Albin Kurti që kur është në pozitën e të ashtuquajturit kryeministër është në fakt një provokim. Ai është një person shumë i diskutueshëm, i paparashikueshëm, nga pikëpamja mendore dhe psikologjike. Megjithatë, kur bëhet fjalë për aktivitetin politik atje është një konsistencë e caktuar, çdo gjë që ai bën bazohet në forma të dhunës fizike, dhe zbatimi i dhunshëm i procesit zgjedhor përkundër vullnetit të popullit serb nuk është gjë tjetër veçse dhunë e zhveshur, në këtë rast nuk mund të flasim as për dhunë ligjore sepse ligji nuk e njeh. Qëllimi i tij është të frikësojë dhe dëbojë serbët, ai dëshiron një "Shqipëri të Madhe", dhe në vizionin e tij për "Shqipërinë e Madhe" nuk ka vend për serbët. Ai dëshiron të fusë frikë në komunitetin serb kështu që se largohen nga Kosova e Metohia, e nga ana tjetër të provokojnë disa hapa të nxituar nga Beogradi zyrtar. Ai është i vetëdijshëm se përballë ka Presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiqin, i cili është një diplomat me përvojë dhe politikani më me përvojë në Evropë, gjë që e ka dëshmuar në dhjetë vitet e fundit, veçanërisht kur bëhet fjalë për Kosovën”, ka theksuar Karanoviq.

Sipas fjalëve të tij, pasojat e mbajtjes së zgjedhjeve mund të jenë të tilla që Kurti t'i gjejë subjektet e tij politike nga komuniteti serb, të cilët do t'i vendoste në krye të institucioneve në veri me "vota të paguara", përmes të cilave, siç ai deklaron, ai do të sabotonte formimin e BKS-së.

“Tani gjëja më e rëndësishme është ruajtja e unitetit të popullit serb në Kosovë, duhet të shmangim që Kurti të krijojë subjektet e veta politike që më pas do t'i quante serbe dhe të cilat më pas, me ndihmën e disa vota të blera, do të instaloheshin në veri të Kosovës si pushtet ekzekutiv në vetëqeverisjet lokale. Ai pastaj do t'u referohej atyre, se ka përfaqësues të popullit serb që janë përfaqësues legjitim të zgjedhur të vetëqeverisjes lokale, dhe të tillë do t'i shërbenin atij që të sabotojë realizimin e themelimit të BKS-së deri në fund. Ky është plani i tij afatshkurtër dhe afatgjatë. Me këtë plan Kurti po mundohet ta sfidojë Serbinë që të reagojë në mënyrë që të fajësohet nga Perëndimi për ndërprerjen e procesi të negociatave apo përshkallëzimin e krizës. Beogradi nuk do ta lejojë këtë sepse ka urtësi dhe gatishmëri të mjaftueshme për të mbrojtur popullin serb”, tha Karanoviq.

Ai theksoi se zgjedhjet në të cilat do të marrin pjesë një për qind e votuesve nuk mund të jenë legjitime.

“Nëse dikush në Perëndim mendon se një ose më pak se një për qind e popullsisë mund të zgjedhë përfaqësues legjitimë të ekzekutivit, legjislativit ose të vetëqeverisjes lokale, nëse dikush mendon se kjo është në përputhje me parimet evropiane, atëherë ne të gjithë jemi në rrugën e gabuar e historisë. Është diçka që nuk mund të legjitimohet si një proces ligjërisht i vlefshëm”, tha Karanoviq.

Ai beson se zgjidhja e vetme është shtyrja e zgjedhjeve dhe puna për zgjidhjen politike të krizës në veri të Kosovës.

Ai thekson se nëse mbahen zgjedhjet dhe nëse Vetëvendosja e Kurtit shpall fitoren, kjo do të jetë hyrje në një situatë të re në veri, ku siç thotë ai, pushteti nuk do të ekzistojë.

“Gjëja më e arsyeshme do të ishte që dikush ta ndalonte Kurtin në hapat e tij që çuan në largimin e serbëve nga institucionet. Nëse serbët do të ktheheshin në institucione, atëherë kriza akute do të kishte mbaruar, gjë që nuk besoj se mund të ndodhë. E vetmja gjë që mbetet është shtyrja e zgjedhjeve dhe në ndërkohë të kërkohet një zgjidhje politike e krizës në veri dhe ne i dimë arsyet që e shkaktuan krizën. Serbisë i intereson zgjidhja politike dhe përfaqësuesit e serbëve mund të zgjidhen vetëm nga populli serb, jo nga subjektet politike të Albinit, kjo është e papranueshme. Nëse ata bëjnë zgjedhje dhe nëse shpallin fitues të rinj nga subjektet e Kurtit, atëherë flasim për një situatë të re politike në të cilën pushtet në veriu i Kosovës nuk ekziston”, ka përfunduar Karanoviq.

Drejtori i Qendrës për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike Dushan Radakoviq beson se zgjedhjet janë organizuar me dhunë.

“Mendoj se këto zgjedhje janë organizuar me dhunë për të demonstruar demokracinë, por për çfarë legjitimiteti po flasim nëse 90 për qind e shumicës nuk do të votojnë dhe pjesëmarrja do të jetë katër, tre apo dy për qind. Çfarë kryetari do të jetë nesër që nuk do të lejohet të dalë në qytet, që do të duhet të ruhet nga njësitë speciale të policisë? Për çfarë procesi zgjedhor po flasim kur do të kryhet në kontejnerë diku në rrugën Mitrovica - Jarinje dhe do të sigurohet nga policia speciale? Deri më tani në çdo vendvotim ka pasur nga 750 deri në maksimum 900 votues, tash e kanë caktuar në 2500”, tha Radakoviq.

Sipas tij, zgjedhjet janë krejtësisht të parëndësishme dhe jotransparente. Siç shtoi ai, marrëveshja në Bruksel do të çonte në një përsëritje të procesit zgjedhor.

“Zgjedhjet janë kurora e një shoqërie dhe tani po flasim për jodemokratike dhe votime ku je i ruajtur nga njësitë speciale.

Shpresoj vetëm se nuk do të ketë incidente dhe konflikte, por sigurisht pres që me ndonjë marrëveshje konkrete nga Brukseli të presim zgjedhje të përsëritura dhe një pjesëmarrje normale, sepse kështu kemi gjithçka, por jo zgjedhje. Si dikush që i ndjek zgjedhjet në veri që nga viti 2013, ne kemi apeluar që nuk ka rregulla dhe parime demokratike për organizimin e zgjedhjeve, si për arsye sigurie ashtu edhe për mënyrën e organizimit. Bashkësia ndërkombëtare është duke bërë lojë, nga njëra anë ambasadorët e Quintës thanë se duhet të organizohen zgjedhje, nga ana tjetër tani kërkojnë shtyrje”, ka theksuar Radakoviq.

Radakoviq nuk pret që të ketë incidente, pasi siç thotë ai, në zgjedhje nuk do të marrin pjesë asnjë për qind e serbëve.

“Shpresoj që të mos ketë incidente sepse komuniteti serb nuk do të votojë në zgjedhje, përveç ndoshta në Leposaviq, ku do të votojnë përkrahësit e Aleksandër Jabllanoviqit dhe disa banorë të Zveçanit, pjesa tjetër do të jetë në qytetet shqiptare. Kështu qendra e votimit janë rregulluar që të jenë afër shqiptarëve që ata të mund të votojnë. Nuk pres që në vendet e tjera të votojë as një për qind e komunitetit serb”, ka përfunduar Radakoviq.

Analisti Allen Meta u shpreh se që nga fillimi i procesit zgjedhor dy çështje politike e kanë udhëhequr atë proces.

“Në njërën anë kemi serbët që kanë dhënë dorëheqje nga pozitat e tyre dhe për këtë arsye është obligim kushtetues që të zëvendësohen me thirrje për zgjedhje. Në anën tjetër institucionet e Kosovës dy herë u kanë ofruar serbëve një afat për të marrë pjesë në zgjedhje, por kjo ishte e pamundur”, tha ai.

Siç shtoi ai, dy palet të ndryshme po kërkojnë dy opsione.

“Serbët duan shtyrjen e zgjedhjeve deri në formimin e Bashkësisë, ndërsa institucionet e Kosovës duan të mbahen zgjedhjet dhe më pas formimi i Bashkësisë, kështu që kjo është çështja që ngriti tensione për mbajtjen e zgjedhjeve. Nga njëra anë, serbët, veçanërisht duke mbështetur Listën Serbe, refuzuan të marrin pjesë në zgjedhje, ndërsa të tjerët që do të dalin do të kenë pak mundësi për të zgjedhur dhe pjesëmarrja sigurisht që do të jetë më e vogël”, theksoi Meta.

Meta theksoi se me shtyrjen e zgjedhjeve në dhjetor, partitë politike fituan kohë për t'u përgatitur për zgjedhjet e muajit prill.

“Përderisa në fillim u kërkua shtyrja e afatit për zgjedhjet, e cila ishte caktuar në dhjetor të vitit të kaluar, ajo u realizua duke u dhënë kohë të gjitha institucioneve, por edhe partive politike dhe qytetarëve për t'u përgatitur. Si rezultat, Lista serbe refuzoi sërish të regjistrohej për këto zgjedhje dhe institucionet vazhduan me ato parti politike që u regjistruan”, theksoi Meta.

Ai është i mendimit se zgjedhjet në rrethana të tilla mund të ndikojnë në legjitimitetin e kryetarëve të zgjedhur, në ndarjen e qytetarëve, si dhe në zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, ku përfshihet BKS.

“Kjo mund të ndikojë në legjitimitetin e kryetarëve të komunave që do të zgjidhen në këto zgjedhje, fillimisht duke shpresuar që procesi të shkojë pa probleme. Gjithashtu do të ndikojë në ndarjen edhe më të madhe të qytetarëve, në shtimin e ankesave institucionale dhe rrjedhimisht në zgjatjen e afateve për përmirësimin e jetës së qytetarëve, përfshirë zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, ku përfshihet edhe bashkësia”, përfundoi Meta.