BE po heq gradualisht masat ndëshkuese kundër Kosovës, a është arritur rezultati i dëshiruar?

Bisedimet midis përfaqësuesve të Prishtinës dhe Bashkimit Evropian në kuadër të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit janë treguesi i parë se Brukseli ka filluar të heqë gradualisht masat ndëshkuese kundër Kosovës. Analistët, megjithatë, nuk e vënë re se ata ndikuan në qeverinë e Kosovës për të shmangur veprimet e njëanshme në veri, shembulli më i gjallë i të cilave është fillimi i ndërtimit të dy urave të reja mbi Ibër, as për të filluar zbatimin e marrëveshjes nga dialogu. Në të njëjtën kohë, për shkak të arrestimit të Igor Popoviq, ndihmësdrejtorit të Zyrës për Kosovën dhe Metohinë, Beogradi po kërkon një shtrëngim të masave ndëshkuese të BE-së kundër Prishtinës.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Puna e organit sipas Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit u pezullua në vitin 2023, si pjesë e një pakete masash ndëshkuese të BE-së kundër Prishtinës për mosndërmarrjen e hapave drejt deeskalimit në veri. Dora e zgjatur e Brukselit në formën e bisedimeve me përfaqësuesit e Kosovës në Nënkomitetin për Tregti, Industri, Dogana dhe Tatime më 11 korrik, megjithatë, nuk do të thotë domosdoshmërisht se sanksionet kanë dhënë rezultatet e dëshiruara.

Përkundrazi, bashkëbiseduesit e Kosovo online janë të mendimit se masat e BE-së nuk ishin efektive dhe se i takon Brukselit të gjejë mënyra të reja për të inkurajuar palën e Kosovës të jetë konstruktive.

Vazhdimi i bisedimeve brenda dialogut, megjithatë, siç qëndrojnë gjërat aktualisht, nuk do të jetë i mundur ndërsa Igor Popoviq është në paraburgim në Kosovë, i arrestuar më 18 korrik për një fjalim që mbajti në Hoçë të Madhe, pasi përmendi serbët që vdiqën 25 vjet më parë.

"Për sa kohë që anëtarët e ekipit tonë negociator janë të arrestuar, çdo takim është jashtë diskutimit", tha sot Marko Gjuriq, Ministër i Punëve të Jashtme të Serbisë, dhe shtoi se regjimi i masave të futura nga BE-ja në Prishtinë duhet të shtrëngohet dhe zgjerohet.

Sipas Stefan Vladisavljev, koordinatorit të programit të Fondacionit BFPE për një Shoqëri të Përgjegjshme, heqja graduale e sanksioneve të BE-së në Kosovë nuk është pasojë e përparimit pozitiv që Prishtina ka bërë në zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit nga viti 2023 ose aneksit të saj të zbatimit, por, siç thotë ai, duhet parë më shumë si hedhja e themeleve për disa bisedime të ardhshme.

"Kishim shuarje zjarresh, kriza të vazhdueshme që shpërthyen, kështu që në këtë moment, për fat të keq, e përcaktojmë situatën si një situatë në të cilën kemi mungesë krizash dhe jo ndonjë zhvillim pozitiv. Duket se në këtë moment situata në të gjithë territorin e Kosovës, përfshirë veriun, përcaktohet nga një situatë politike mjaft joaktive dhe nëse ka një ngjashmëri të ndonjë roli konstruktiv, kjo është kryesisht për shkak të mosndërmarrjes së hapave negativë, në vend të ndërmarrjes së hapave të caktuar pozitivë", tha Vladisavljev për Kosovo online.

Hapa të caktuar të ndërmarrë nga Prishtina në periudhën e mëparshme, sipas mendimit të tij, mund të quhen kozmetikë, sepse në kontekstin e zbatimit të marrëveshjes, situata nuk ka ndryshuar rrënjësisht në një drejtim pozitiv.

Është për t’u lavdëruar, thotë ai, që përfaqësuesi i ri i Komisionit Evropian, Peter Sorensen, është një mysafir shumë i shpeshtë në rajon, por në thelb ai është ende i bllokuar në vend, në vitin 2023.

“Një lloj mungese thelbësore interesi e BE-së në procesin e dialogut, sepse vëmendja është përqendruar në disa fusha të tjera, rezulton në ngecje, dhe duket se kriza të caktuara politike brenda shoqërive, si të Kosovës ashtu edhe të Serbisë, aktualisht po e largojnë vëmendjen e publikut vendas nga kjo temë. Nuk do ta quaja tërheqjen e sanksioneve thelbësisht të rëndësishme për të gjithë procesin e dialogut në të ardhmen. Para së gjithash, ne as nuk e dimë se kush do ta udhëheqë dialogun nga ana e Prishtina sepse ata nuk mund të përbëjnë një kuvend, e lëre më të zgjedhin qeverinë për një periudhë të gjatë kohore”, deklaron Vladisavljev.

Masat ndëshkuese të BE-së kundër Kosovës përfshinin, le të kujtojmë, pezullimin e Kosovës, programimin e IPA-s (Instrumentit për Ndihmë Para-Anëtarësimi) për vitin 2024, pezullimin e vizitave dypalëshe, si dhe mosftimin e Kosovës në ngjarje të nivelit të lartë, përveç atyre që synojnë zgjidhjen e krizës në veri brenda dialogut të mbështetur nga BE.

Sipas mendimit të ish-të dërguarit të BE-së për Kosovën, Wolfgang Petrich, është e qartë se qeveria në Prishtina i injoron sanksionet e futura nga Bashkimi Evropian, sepse ato nuk janë efektive.

"Duhet të merret parasysh se Kosova është në një nivel kaq të ulët ekonomik saqë sanksionet kanë një efekt shumë më të dobët", theksoi Petrich për Kosovo online.

Ai përmendi Rusinë si një shembull se sa problematike janë sanksionet.

"Serbia mbajti një qëndrim kritik ndaj sanksioneve të BE-së kundër Moskës që nga fillimi. Ky është një problem, por siç rezulton tani - vetëm sanksionet nuk janë zgjidhja", tha Petrich.

Sipas Petrich, BE-ja vështirë se mund të ushtrojë presion mbi Albin Kurtin.

"Ushtrimi i presionit ose puna me Kurtin është sigurisht më e vështirë sesa ishte më parë, me Hashim Thaçin. Është e nevojshme të gjejmë diçka të re", tha ish-diplomati austriak.

Megjithatë, ai beson se Peter Sorensen do të gjejë mjetet dhe mundësitë, dhe se do të ketë mbështetjen e Brukselit, si dhe se ajo që ai propozon do të merret seriozisht në Prishtina dhe Beograd.

"Mendoj se tani është e nevojshme të gjejmë një fillim të ri", shtoi Petrich.

Analisti politik Shkëlzen Maliqi nga Prishtina vlerëson se masat ndëshkuese të Bashkimit Evropian që nga viti 2023 e kanë dëmtuar shumë buxhetin e Kosovës, dhe ai e konsideron lehtësimin e tyre si një sinjal të dërguar Presidentes së Kosovës Vjosa Osmani, e cila, siç thotë ai, po përpiqet të përshtatet me kërkesat e BE-së, si dhe Aljbin Kurtit, i cili ndonjëherë tregon retorikisht vullnetin e tij dhe thotë se Amerika ose BE-ja janë partnerë seriozë të Kosovës.

“Këto nuk ishin sanksione të ashpra, por serioze për Kosovën. Ato në fakt i referohen qeverisë. Ato dëmtuan shumë buxhetin dhe investimet kapitale të Kosovës, sepse lidheshin me gjithçka që ishte planifikuar të vinte si ndihmë evropiane për Kosovën dhe lidheshin me procesin e pranimit në BE”, tha Maliqi për Kosovo online.

Megjithatë, ai thekson se Kurti po prezanton vazhdimisht disa masa të reja simbolike, pasi tani dëshiron të ndërtojë dy ura pontone mbi Ibër.

"Ato ura nuk do të kenë ndonjë funksion të madh përveçse ai t'i joshë votuesit e tij para zgjedhjeve në këtë mënyrë si çlirimtari i veriut, i cili duhet të sundohet nga demokracia dhe rrjedha e lirë e njerëzve. E gjithë kjo kuptohet, askush nuk është kundër kësaj, ne vetëm duhet të kemi një dialog serioz dhe të ndershëm me komunitetin serb kudo në Kosovë, si në veri ashtu edhe gjetkë, sepse marrëdhëniet kanë qenë shumë të këqija për dekada, që nga vitet '80 dhe '90. Një rend normal demokratik duhet të vendoset kudo dhe të gjithë, nëse asgjë së dyti, të paktën të dëgjojnë zbatimin e disa masave pozitive, jo vetëm këtyre të njëanshmeve, por edhe atyre të dakordësuara", thotë Maliqi.

Përndryshe, vendimi për heqjen e plotë të sanksioneve të BE-së ndaj Kosovës kërkon pëlqimin unanim të të gjitha shteteve anëtare.

Siç shpjegoi Kaja Kallas, përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme dhe të sigurisë, gjatë vizitës së saj në Prishtina në maj, "disa brenda BE-së presin që Kosova të respektojë Marrëveshjen e Ohrit dhe besojnë se veprimet që autoritetet në Prishtina po ndërmarrin në veri nuk kontribuojnë në deeskalimin".