Bllokada e parlamentit kosovar: Ngatërresa juridike apo shfaqja e Kurtit?

Për partinë shumicë – “sulm i brendshëm institucional ndaj Kosovës dhe zgjedhjeve demokratike”. Për opozitën – shkelje e qartë e ligjit dhe dëshmi se Lëvizja Vetëvendosje nuk ka shumicë për të formuar qeverinë “Kurti 3”. Dështimi në verifikimin e mandateve të deputetëve ka prodhuar një krizë të re institucionale në Kosovë, por gjithashtu ka treguar se, pa marrë parasysh kush do ta formojë shumicën e ardhshme parlamentare dhe qeverinë, do të ketë një problem serioz për ta ruajtur atë, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Seanca konstituive zgjati gjithsej një orë e gjysmë. Dhe nuk u kalua përtej pikës së parë të rendit të ditës – Raportit të Komisionit për verifikimin e mandateve dhe kuorumit. Partitë opozitare votuan kundër këtij raporti, duke pohuar se 16 deputetë – ministra aktualë në qeverinë teknike, përfshirë edhe Albin Kurtin – fillimisht është dashur të japin dorëheqje nga këto funksione.

Kabineti i Kurtit e bëri këtë sot, ndërsa ai sqaroi se është e pamend që “shtëpia të lihet pa të zotin”.

Paraprakisht, Kurti akuzoi opozitën për një “sulm të brendshëm institucional ndaj Kosovës dhe zgjedhjeve demokratike”.

Ai përmendi me radhë PDK-në, LDK-në, AAK-në, por edhe Listën Serbe.

“Kjo është një sulm i brendshëm institucional ndaj Republikës së Kosovës dhe zgjedhjeve demokratike. Kjo është një situatë pa precedent”, tha Kurti.

Kryetarja e partisë Guxo dhe ministrja në dorëheqje për punë të jashtme, Donika Gërvalla, paralajmëroi se për shkak të vakumit të ri juridik është vënë në pikëpyetje vazhdimi i seancës konstituive.

“Tani kemi hyrë në procedura të komplikuara sepse nuk është paraparë që ky votim të përsëritet në asnjë rregullore apo dokument juridik të Kuvendit. Kemi arritur në një pikë ku ndoshta është tërësisht e pamundur të vazhdohet me konstituimin e Kuvendit”, tha Gërvalla, partia e së cilës, Guxo, është partnere në koalicion me Vetëvendosjen.

Bashkëpunëtori i Institutit Demokratik të Kosovës, Eugen Cakoli, konsideron se ka dy arsye thelbësore për mos verifikimin e mandatit të mbledhjes së re të Kuvendit.

“E para është mungesa e numrit të duhur të votave dhe e dyta, ndoshta vendimtare, është konflikti në mandatet e së paku 16 deputetëve të sapozgjedhur të kësaj mbledhjeje, ndër të cilët veçohet mandati i kryeministrit Kurti, si dhe 15 ministrave të tjerë që nuk kanë dhënë dorëheqje nga pozitat e tyre në Qeveri”, thotë Cakoli.

“Si rrufeja në qiell të pastër”

Politologu Ognjen Gogiq thekson se Kosova ka hyrë në një krizë institucionale dhe është përballur me një situatë që askush nuk e ka pritur.

“Para fillimit të seancës, pritej të shihej nëse Kurti do ta kishte shumicën për zgjedhjen e kryetarit të parlamentit, gjë që do të nënkuptonte se ekziston shumicë edhe për formimin e qeverisë. Të gjitha sytë ishin të drejtuar kah ajo pikë. Askush nuk e priste këtë kthesë që ndodhi – që Kuvendi të mos arrijë të konstituojë vetveten,” thekson Gogiq në një bisedë për Kosovo online.

Ai shpjegon se situata në të cilën deputetët nuk kanë dashur të verifikojnë mandatet e tyre është një situatë krejtësisht e re që ka ardhur “si rrufeja në qiell të pastër” dhe për të cilën askush nuk ishte i përgatitur.

"Aty u tregua se Kurti nuk ka shumicë për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit, sepse nëse do të kishte, ajo shumicë do të ishte shfaqur tashmë gjatë votimit për verifikimin e mandatit. Por, vendimi i opozitës për të mos votuar për mandatet e veta, duke shpjeguar se qeveria nuk dha dorëheqjen në mënyrën e përcaktuar, gjë që mund të prodhojë një krizë të ardhshme sepse Gjykata Kushtetuese mund të konstatojë se votimi për atë qeveri të re është antikushtetues”, beson Gogiq.

Ai saktëson se është futur një situatë për të cilën nuk ka zgjidhje të gatshme.

“Kjo është një boshllëk ligjor, ajo që bëhet në një situatë kur deputetët nuk i konfirmojnë mandatet vetes sepse nuk parashikohet fare si mundësi. Është paraparë të votohet, por është më shumë çështje teknike, jo thelbi i një dileme politike apo juridike”, thotë Gogiq.

Në situatën e krijuar rishtazi, pauza në konstituimin e Kuvendit të Kosovës nuk mund të zgjasë më shumë se 48 orë.

“Brenda kësaj periudhe duhet të përcaktohet zgjidhja se si të vazhdohet. A është e mundur që kjo temë të kthehet në votim apo kemi hyrë në krizë kushtetuese-juridike ku ka skaduar mandati i mbledhjes së mëparshme të Kuvendit dhe nuk është konstituuar i dyti”, thekson Gogiq.

Ai beson se për këtë, herët a vonë, Gjykata Kushtetuese do të duhet të shpallë.

“Ky është një derogim i institucioneve dhe potencialisht mund t'i kthehet si bumerang çdo partie politike që del fituese nga procesi i formimit të qeverisë sepse Gjykata Kushtetuese më vonë mund të konstatojë se janë konstatuar gabime që ligjërisht nuk mund të pranohen. Politikisht kjo funksionon në favor të opozitës sepse ekspozoi se Kurti nuk ka shumicën. Për konfirmimin e mandatit kanë votuar vetëm 52 deputetë, që është larg 61 deputetëve që kërkohen për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit dhe qeverisë”, tha ky analist.

Nga ana tjetër, opozita mund të thuhet se ka treguar mungesë respekti ndaj kuvendit duke mos votuar manat e veta.

“Prandaj, ajo ka bashkëpërgjegjësi për krizën që ka lindur. Potencialisht, në afat të shkurtër kjo mund të jetë një fitore e opozitës, por nga ana tjetër, të gjithë kanë humbur dhe Kosova ka hyrë në një krizë të re”, përfundon Gogiq.

Reflektimi elektoral

Analisti politik Shkëlzen Maliqi thotë në një intervistë për Kosovo online se dështimi i seancës konstituive është pasojë e rezultateve të zgjedhjeve të shkurtit.

“Pas këtyre zgjedhjeve, Kosova është një shoqëri e ndarë, votuesit e shpërndanë forcën e partive në atë mënyrë që pa pakicat, veçanërisht pa minoritetin serb, Listën Serbe, është shumë e vështirë të formohet një qeveri e re. Askush nuk ka shumicë, edhe pse Vetëvendosja fitoi bindshëm”, pohon Maliqi.

Duke komentuar dështimin e seancës konstituive të Kuvendit të Kosovës, ky analist thotë se situata do të zgjidhet brenda 48 orëve, por se opozita i ka treguar partisë në pushtet se nuk ka vota të mjaftueshme as për të verifikuar mandatin.

Ai shpjegon se opozita në seancën protokollare ka shfrytëzuar dispozitën e ligjit që më parë kishte votuar partia në pushtet.

"Vetë Kurti ka miratuar ligjin që kryeministri duhet të japë dorëheqjen ose të qëndrojë në detyrë dhe t'ia dorëzojë mandatin e deputetit dikujt tjetër. Ose njëri ose tjetri. Ai qëndroi në detyrë dhe donte të votonte bashkë me ministrat. Opozita e përdori këtë për të treguar se në fakt nuk i ka votat për të formuar qeverinë", shpjegon Maliqi.

Ai e sheh rezultatin e seancës konstituive si reflektim të konfliktit të ri mes Aljbin Kurtit dhe presidentes së Kosovës Vjosa Osmani.

"Ky nuk ishte rasti në vitin 2021, kur ai mori një shumicë bindëse për shkak të votuesve të saj," vëren Maliqi.

Duke komentuar pretendimet e Kurtit se partitë opozitare dhe lista Srpska ishin fajtorë për dështimin e konstituimit të Kuvendit dhe se ishte një “sulm i brendshëm institucional ndaj Kosovës dhe zgjedhjeve demokratike”, Maliqi thotë se deri më tani është fajësuar për gjithçka sepse beson se është “mbi gjithçka”.

“Të gjithë kanë faj për Kurtin, Gjykata Kushtetuese, prokuroria, të gjitha institucionet. Asgjë nuk vlen për të, sepse ai është mbi gjithçka, ai është Zoti”, tha Maliqi.

Ai ka shpjeguar se kriza mund të kapërcehet nëse Kurti dhe ministrat e tjerë që janë zgjedhur deputetë dorëzojnë dorëheqje me shkrim ose ua dorëzojnë mandatin deputetëve të tjerë.

"Por ne e shohim se ai është ende i ulur në zyrën e kryeministrit. Ai nuk është larguar nga ajo zyrë", thotë Maliqi.

Ai shton se Kurti ka shfrytëzuar krizën institucionale për të fajësuar për çdo gjë opozitën.

“Ai pretendon se janë fajtorë sepse është dashur të jetë çështje procedurale, çështje e parëndësishme. Por, nëse ai ligj është miratuar vetvetiu dhe nëse është miratuar pa votat e opozitës, atëherë duhet të respektojë rregullat elementare”, ka përfunduar Maliqi.