Çfarë do t'u garantonte serbëve nënshkrimi i Albin Kurtit në marrëveshje?

Si parakusht kryesor që Prishtina të fillojë zbatimin e marrëveshjeve të arritura vitin e kaluar në kuadër të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, kryeministri i Kosovës Albin Kurti me këmbëngulje thekson nënshkrimin e tyre. Sipas Kurtit, nënshkrimet e dy palëve do të ishin garanci për respektimin dhe zbatimin e tyre. Bashkëbiseduesit e Kosovo online, megjithatë, pas kërkesës që dokumentet nga Brukseli dhe Ohri nga viti 2023 të “vulosen” me bojë, edhe pse dihet se Beogradi ka rezerva për disa pika, më së shumti shohin një përpjekje për të bllokuar ende zbatimin e marrëveshje nga viti 2013, pra formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe.

​Marrëveshja e vitit 2013, të kujtojmë, është nënshkruar nga njëri prej paraardhësve të Kurtit si kryeministër, Hashim Thaçi, me të cilin Kosova ka marrë vetëm një obligim - të formojë Bashkësinë e Komunave Serbe, por nuk është përmbushur për më shumë se një dekadë. Nga këtu lind pyetja: çfarë do të garantonte për serbët në Kosovë nënshkrimi i Albin Kurtit në marrëveshjet e reja?

Dokumenti i vitit 2013 nuk është nënshkruar vetëm nga kryeministrat e Kosovës dhe Serbisë, por është ratifikuar edhe nga Kuvendi i Kosovës në qershor të po atij viti, kështu që edhe kjo nuk ka rezultuar si garanci se Prishtina do ta zbatojë çfarë është shkruar në të.

Këmbëngulja e Kurtit për nënshkrimin e marrëveshjeve të reja në dialog ka arritur deri aty ku ai e lidh me të pjesëmarrjen e tij në raundet e ardhshme të dialogut në Bruksel.

“Nëse na ftojnë të nënshkruajmë marrëveshjen, sigurisht që do të shkoj”, tha ai javën e kaluar.

Analisti Afrim Hoti thotë se kryeministri i Kosovës Albin Kurti nuk është i gatshëm të formojë asnjë lloj Bashkësi të Komunave Serbe veçmas nga pikat e tjera të marrëveshjeve të arritura gjatë vitit të kaluar, në Bruksel dhe Ohër, prandaj ideja e tij është që të kombinohen të gjitha marrëveshjet që të dyja palët tashmë janë nënshkruar dhe i gjejmë në një document. Kur një dokument i tillë të nënshkruhet nga të dyja palët, shton ai, atëherë Kurti do ta konsiderojë të detyrueshëm.

“Atëherë ai mund të shkojë në BE, SHBA apo kudo dhe të thotë: po, ne kemi një marrëveshje të nënshkruar dhe mund të shkojmë përpara”, thotë Hoti për Kosovo online.

Mirëpo, Hoti sqaron se Konventa e Vjenës për të drejtën e traktateve specifikon procedurat dhe rregullat se si mund të arrihen marrëveshjet ndërkombëtare dhe thotë se sipas dispozitave të saj, një marrëveshje ndërmjet vendeve mund të arrihet pa u nënshkruar.

“Dhe Bashkimi Evropian e ka marrë parasysh këtë, pasi presidenti serb Aleksandar Vuçiq nuk ka dashur dhe ende refuzon të nënshkruajë marrëveshjen sepse nuk dëshiron të lërë diçka me shkrim. Nga këndvështrimi i BE-së, marrëveshja është e detyrueshme. Dhe kjo është e vërteta, siç e parashikon edhe Konventa e Vjenës”, thotë Hoti.

Në anën tjetër, thekson ai, Kurti insiston që të ketë një dokument të nënshkruar për të nxjerrë një dokument ligjërisht obligativ.

"Mirëpo, nga pikëpamja juridike, të dy versionet janë të zbatueshme. Ideja e Kurtit vjen nga aspekti praktik, sepse Serbia ka kohë që është dakord për diçka por nuk e zbaton", beson Hoti.

Dushko Çelliq, profesor në Fakultetin Juridik në Universitetin e Prishtinës, me seli të përkohshme në Mitrovicë, ka një pikëpamje tjetër se kush e zbaton marrëveshjen dhe kush jo. Ai thotë se çdo 11, 12 vjet që ka vazhduar procesi i negociatave në Bruksel, njëra palë i zbaton marrëveshjet dhe ai është Beogradi.

“Prishtina, nuk i zbaton as ato marrëveshje që Kuvendi i tyre ka ratifikuar dhe të cilat janë pjesë e tyre, siç thonë ata të rendit të brendshëm juridik. Ne jemi dëshmitarë se marrëveshja e vitit 2013 nuk është zbatuar dhe se në segmentin e saj më thelbësor, më elementar kur është fjala për BKS. Nuk e dimë shtrirja e autonomisë së Albin Kurtit dhe pushtetit në Prishtinë në përgjithësi, por është një skenar i qartë që marrëveshjet po zbatohen në mënyrë shumë selektive nga Prishtina, që ata e perceptojnë si një tryezë suedeze, do të zbatojnë gjithçka që është në favor të tyre dhe në anën tjetër ato grrimca që mbeten, të paktën nga perspektiva e serbëve në Kosovë, e refuzojnë atë që duhet të zbatojnë”, thotë Çelliq për Kosovo online.

Çelliq tregon se autoritetet në Prishtinë po bëjnë thirrje për zëvendësim të plotë të tezave kur kërkojnë nënshkrimin e marrëveshjes nga dialogu i vitit të kaluar, në të cilin Beogradi ka rezerva për disa pika, ndërsa në të njëjtën kohë nuk zbatohen marrëveshjet që janë nënshkruar shumë kohë më parë dhe për të cilat nuk ka kontest nëse ka pëlqim.

Siç vlerëson ai, Prishtina kërkon zëvendësimin e plotë të tezave, dhe kërkon nënshkrimin e disa marrëveshjeve, pyetja është nëse ato janë arritur.

“Ne dëshmojmë se ka rezerva për disa pika, kur është fjala për marrëveshjen e vitit të kaluar, nga ana e Beogradit dhe për këtë flet edhe presidenti i shtetit publikisht dhe qartë për të cilat nuk ka kontest nëse ka marrëveshje, nuk zbatohen haptazi. Për këtë janë masat e tyre për anulimin e transaksioneve të pagesave. Është një dëshirë e dukshme për të penguar edhe më tej marrëveshjen nga viti 2013", konsideron bashkëbiseduesi ynë.

Për zbatimin e marrëveshjes, shton ai, Brukseli ka mekanizma, të cilat ia kanë bërë të qartë Serbisë përmes procesit të negociatave për anëtarësim në BE.

“Ndërsa dua të besoj se në Beograd ka vija të kuqe, që pavarësisht se një nga prioritetet e vendit tonë është anëtarësimi në Bashkimin Evropian, se ka vija të kuqe se deri ku mund të shkohet në dëm të interesat e shtetit dhe deri ku jo. Pyetja është se sa mekanizma efektivë ka presioni Brukselit ndaj Prishtinës? Është e qartë se SHBA-të kanë një rol dallues kur bëhet fjalë për negociatat e Brukselit, edhe pse nuk janë formalisht pjesëmarrëse në negociata, por në hije sigurisht që janë më të rëndësishmit dhe kanë ndikimin më domethënës kur bëhet fjalë për Prishtinën”, thotë Çelliq.

Marko Bllazhiq nga Qendra për Stabilitet Shoqëror thotë për Kosovo online se para diskutimeve të mëtutjeshme për nënshkrimet e mundshme apo marrëveshjet e reja për të cilat janë rënë dakord paraprakisht në dialog, duhet të zgjidhen pikat nga Marrëveshja e Parë e Brukselit lidhur me formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe praninë e forcave policore në veri.

“Rruga drejt normalizimit dhe përmirësimit të situatës në terren për serbët është sigurisht zbatimi i marrëveshjeve të nënshkruara më parë, në radhë të parë BKS, por edhe në atë që është kyçe nga aspekti i sigurisë, që është që forcat policore monoetnike dhe njësitet speciale të policisë së Kosovës nuk lejohen të jenë të pranishme në veri të Kosovës pa miratimin e përfaqësuesve serbë dhe serbëve që jetojnë atje, dy pikat e marrëveshjes së Brukselit - formimi I BKS dhe prania e forcave special janë gjëja kryesore që duhet të zgjidhet për të diskutuar më tej për nënshkrimet e mundshme apo marrëveshjet e reja për të cilat janë rënë dakord paraprakisht”, thotë Bllazhiq.

Siç shton ai, problem mbetet ndalimi i importit të mallrave nga Serbia dhe mbajtja e zgjedhjeve në katër komuna në veri me shumicë serbe.

“Këta janë hapat që duhet të zgjidhen, në mënyrë që të mund të flasim për nënshkrime të reja dhe marrëveshje të reja”, beson Bllazhiq.

I pyetur se cila është rruga e zgjidhjes, ai thotë se si më parë, topi është në fushën e ndërkombëtarëve.

"Komuniteti ndërkombëtar duhet të përdorë masa vendimtare për të bërë presion ndaj Albin Kurtit. Të kujtojmë se qeveria e parë e Kurtit u rrëzua nga amerikanët për shkak të vendosjes së taksës 100 për qind për importin e mallrave në Serbinë qendrore. A është ky një mekanizëm apo ndonjë mbetet për t'u parë sanksionet duke përcaktuar personat e vendosur në listën e sanksioneve nga SHBA apo BE, por bashkësia ndërkombëtare duhet t'i bëjë presion Kurtit që të heqë dorë nga përshkallëzimi i vazhdueshëm i konfliktit sepse politika e tij është promotori kryesor i dhunës etnike. Nëse shikojmë vetëm rritjen prej 300 për qind të numrit të sulmeve me motive etnike ndaj serbëve në krahinën tonë jugore, është e qartë se sa e vështirë është situata në terren. Por në përgjithësi, në kontekstin e negociatave, i vetmi që mund të bëjë presion mbi të që të lëvizë drejt rrugës së normalizimit është bashkësia ndërkombëtare”, përfundon Bllazhiq.