Çfarë ndodh kur politikanët numërojnë serbët në mënyrë arbitrare, ndërsa regjistrimi nuk ofron të dhëna të besueshme?

Regjistrimi në Kosovë, i cili është bojkotuar kryesisht nga serbët në veri, nuk ka mundur të japë të dhëna të besueshme për numrin e tyre, por kryeministri i Kosovës dhe zëvendësi i tij, edhe para publikimit të rezultateve përfundimtare të një regjistrimi të tillë të mangët, kanë vlerësuar se ka më pak serbë në Kosovë sesa shqiptarë në Serbi. Numërime të tilla, sipas vlerësimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, janë një sinjal i qartë se qeveria e Kosovës synon të vazhdojë shmangien e formimit të Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe, ndërsa në planin afatgjatë, siç vlerësojnë ata, qëllimi i autoriteteve në Prishtinë është që serbët të reduktohen në një shkallë të padukshmërisë, në mënyrë që të mos u garantohen asnjë të drejta.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nuk ka përgjigje relevante në pyetjen se sa serb ka në Kosovë në mesin e të dhënave të mbledhura nga regjistrimi i popullsisë nga prilli dhe maji i këtij viti, që vërtetohet edhe nga deklarata e drejtorit të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, Avni Kastrati, se vetëm një pjesë e popullsisë është regjistruar në veri, ndërsa një pjesë e qytetarëve kanë bojkotuar regjistrimin.

Epo, megjithatë, sipas përllogaritjes së kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, të cilën ai e prezantoi dhjetë ditë më parë, në Kosovë janë 4 për qind serbë.

“Në disa raste më është dashur t’u them miqve tanë nga Perëndimi: “A e vëreni se gjysmën e kohës që e kalojmë duke folur, ju flisni për serbët në Kosovë”. Gjysma e popullsisë në Kosovë janë gra, jo serbe. Ndonjëherë, nëse nuk e njeh situatën në terren, të krijohet përshtypja se janë 40 për qind serbë dhe jo 4 për qind. Unë i respektoj nëse janë vetëm një përqind, por megjithatë duhet të ketë disa masa demokratike, nuk mund të kalojmë gjysmën e kohës së çdo takimi duke folur për 4 për qind të popullsisë”, ka deklaruar Kurti për Hayat TV të Sarajevës.

Ai po ashtu ka vlerësuar se në Serbi ka më shumë shqiptarë nga Subotica në Preshevë se sa serb në Kosovë dhe se në Mal të Zi në përqindje ka më shumë shqiptarë sesa serbë në Kosovë, ku ai posaçërisht theksoi se "gjuha serbe në Kosovë është zyrtare në të gjitha nivelet e administratës dhe në çdo komunë".

“Numërimit” të serbëve i është bashkuar edhe zëvendëskryeministri në Prishtinë Besnik Bislimi, i cili në rrjetin social “X” ka deklaruar se në Serbi ka më shumë shqiptarë se sa serb në Kosovë, por as ai dhe as Kurti nuk kanë shpjeguar se në bazë të cilave burime e nxjerr këtë përllogaritje.

Pika të shpejta politike dhe plane afatgjata

Duke komentuar deklaratat e pushtetarëve në Prishtinë, bashkëpunëtori hulumtues i Institutit për Kulturë Serbe në Leposaviq, Petar Ristanoviq, thotë për Kosovo online se ata tregojnë vazhdimësi në deklaratat e Kurtit dhe Bislimit dhe në veprimet e tyre në një periudhë më të gjatë, me qëllim që të mos lejohet formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe, pra formimi i ndonjë organizate ombrellë të serbëve në Kosovë.

„Nga ana tjetër, qëllimi afatgjatë është që serbët që ende jetojnë në Kosovë të bëhen të padukshëm, gjë që është vetëm një nga mënyrat e diskriminimit të tyre, që synon ta bëjë jetën e serbëve në Kosovë aq të vështirë sa të detyrohen të shpërngulen. Afatshkurtër, këto deklarata duhen parë edhe në dritën e fushatës zgjedhore, pasi në Kosovë është më e lehtë të fitohen pikë politike me deklarata të ashpra për serbët", konstaton Ristanoviq.

Edhe Nikolla Markoviq, hulumtues në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare në Beograd, është i mendimit se është e qartë se sapo të fillojë numërimi i serbëve nga politikanët, pas tij qëndron synimi i qeverisë në Prishtinë për të shmangur zbatimin e marrëveshjes që ka nënshkruar, dhe sipas të cilave obligohet të formojë Bashkësinë e Komunave Serbe.

“Vitin e kaluar kanë paralajmëruar se do t’ua marrin serbëve 150 banesa në pjesën veriore të Mitrovicës, tani një synim i tillë po shfaqet edhe në qytetet e tjera të veriut, gjë që serbëve nuk u jep asnjë garanci se çdo lloj bashkëjetesë mes Shqiptarët dhe serbët është e mundur”, ka thënë Markoviq për Kosovo online.

Aspirata e elitës politike në Kosovë për të reduktuar ndjeshëm numrin e serbëve, sipas Markoviqit, konfirmohet nga thirrjet e Selim Pacollit, vëllait të kryetarit të Aleancës për Kosovën e re, Behgjet Pacolli, për një Stuhi të re ndaj serbëve.

Sipas Markoviqit, askush nuk e di saktësisht se sa serb dhe shqiptarë ka në Kosovë dhe këto shifra nuk mund të nxirren nga hamendjet e elitave në Kosovë, të cilët flasin për numrin e serbëve në bazë të vlerësimit të tyre, ndërsa serbët terrorizohen çdo ditë.

Duke përsëritur deklaratat e përfaqësuesve të pushtetit në Prishtinë të cilat pretendojnë se numri i serbëve në Kosovë është më i vogël se numri i shqiptarëve në Serbi apo Mal të Zi, sipas Nemanja Bishevacit, anëtarit i kryesisë së Listës Serbe, tregojnë synimet e tyre për të ndryshuar statusin e serbëve në Kosovë.

"Mendoj se ata do të përpiqen në çdo mënyrë të shmangin formimin e Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe, ndërsa nga ana tjetër, ndoshta do të synojnë të tregojnë se në Kosovë nuk ka aq shumë serbë dhe se nuk ka nevojë që gjuha serbe të jetë zyrtare në territorin e Kosovës," vlerësoi Bishevac dhe i lidh këto deklarta me fushatën e Vetëvendosjes, e cila, siç thotë ai, kërkon të fitojë pikë shtesë në kurrizin e popullit serb.

“Numri që ata tregojnë natyrisht nuk është autoritar dhe jo realist. Autoritetet në Prishtinë do të përpiqen në çdo mënyrë deri më 20 janar, kur presidenti i sapozgjedhur amerikan Trump të marrë detyrën, gjegjësisht deri më 9 shkurt, kur mbahen zgjedhjet në Kosovë, të përpiqen ta përdorin atë informacion të deformuar për qëllimet e tyre për të marrë disa pikë më të lira politike. Shpresoj se ata nuk do të kenë bashkëbisedues në bashkësinë ndërkombëtare që do t'i dëgjojnë, por që do t'u tregojnë numrin e vërtetë të serbëve në Kosovë”, tha Bishevac për Kosovo online.

Çfarë mund të shihet nga regjistrimi?

Sipas të dhënave të regjistrimit të popullsisë të paraqitur dje nga drejtori i Agjencisë së Statistikave të Kosovës, Avni Kastrati, në Kosovë janë 1.602.512 qytetarë, dominon feja islame, sipas këtyre të dhënave 2.31 për qind janë ortodoksë, 1.75 për qind janë katolikë, 0,5 për qind janë deklaruar se nuk kanë fe, ndërsa 1,5 për qind e qytetarëve të renditur nuk kanë dhënë përgjigje për përkatësinë e tyre fetare.

Në ueb faqen e Agjencisë së Statistikave të Kosovës është bërë e ditur se në katër komunat në veri, nga 7.920 qytetarë, 5.594 janë serbë dhe 1.489 shqiptarë, se komuna e Graçanicës ka 18.486 banorë (8.623 shqiptarë dhe 8.650 serbë. ), Ranilugu 2,481 (2,349 serbë, 129 shqiptarë), Parteshi 3,240 (3,221 serbë, 13 Shqiptarë), Kllokoti 3.041 (1.702 shqiptarë, 1.330 serbë), Shtërpce 10.771 (8.080 serbë, 2.626 shqiptarë)...

Lidhur me këto shifra, Petar Ristanoviq thotë se në të vërtetë nuk do të thotë asgjë, por politikanët në Kosovë mund t'i manipulojnë për të arritur qëllimet e tyre.

“Regjistrimi nuk jep përgjigje për pyetjet më të rëndësishme: sa serb janë, sa ka rënë numri i tyre në periudhën paraprake, ku numri i serbëve mund të ketë stagnuar, ku numri i serbëve po zvogëlohet? Përgjigje të tilla nuk morëm për arsyen e thjeshtë se një pjesë e konsiderueshme e serbëve e bojkotuan regjistrimin dhe nuk morëm përgjigje për pyetjet shumë të rëndësishme për numrin e shqiptarëve”, thotë Ristanoviq.

Sipas regjistrimit, siç thotë ai, janë rreth 1.6 milionë shqiptarë, që është një rënie prej rreth 10 për qind në krahasim me regjistrimin e mëparshëm dhe shifra të tilla i konsideron shumë të diskutueshme, pasi shumica e shqiptarëve nga Kosova jetojnë jashtë vendit, kështu që pyetja e madhe është se sa prej tyre janë regjistruar në Kosovë.

„Manipulimi i të dhënave të marra nga regjistrimi në praktikë mund të nënkuptojë se, duke mohuar numrin e serbëve dhe duke ulur përqindjen e tyre në popullatë, duke pretenduar, për shembull, se në Graçanicë ka po aq serbë sa shqiptarë, dhe se në veri të Kosovës jetojnë vetëm disa mijëra serbë, synohet të mohohet e drejta e serbëve për çdo lloj autonomie në organizim dhe e drejta e tyre për çdo lloj mbrojtjeje të veçantë që ekziston në ligje, por që në praktikë nuk zbatohet. Qëllimi i mëtejshëm është të vazhdojë diskriminimi sistematik i serbëve, në mënyrë që ata të detyrohen të largohen,” vlerëson Ristanoviq.

Si historian, ai vëren se në 70 vitet e fundit praktikisht nuk ka pasur regjistrim në Kosovë që nuk ka qenë i diskutueshëm, të dhënat e të cilit nuk janë kontestuar dhe që përfundimisht nuk është përdorur dhe keqpërdorur për qëllime politike.

Pavarësisht nga të dhënat nga regjistrimi, Nikolla Markoviq beson se është e diskutueshme se sa shqiptarë ka në Kosovë sepse një numër i madh i tyre jetojnë në diasporë.

“Një numër i madh i njerëzve janë kthyer për t'u regjistruar në Kosovë. Në anën tjetër, sa i përket serbëve, ata nuk kanë dashur të marrin pjesë në regjistrim për shkak të synimeve të të ashtuquajturit shtet të Kosovës ndaj tyre në periudhën paraprake, gjë që është logjike. Nëse ju keni represion kundër një populli dhe shtrembëroni atë që keni nënshkruar dhe nuk dëshironi të zbatoni, si mund të prisni që dikush ta bëjë regjistrimin në mënyrë të vlefshme?”, thekson Markoviq.

Siç shton ai, nëse shikohen tregues si numrat e celularëve apo sasia e bukës që nevojitet për të ushqyer popullatën, atëherë nuk janë 1.6 milionë shqiptarë, siç pretendohet në Prishtinë, por dukshëm më pak.

“Në fillim të vitit 2024 u hoqën vizat dhe u hap rruga për në vendet e Evropës Perëndimore për shqiptarët e Kosovës dhe llogaritet se vetëm në dy muajt e parë nga Kosova janë larguar nga 80.000 deri në 90.000 persona”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Se Prishtina mund të përpiqet të përdorë rezultatet e regjistrimit për mashtrime të caktuara politike, paralajmëron edhe analisti Aleksandar Guxhiq.

Sipas fjalëve të tij, regjistrimi i fundit relevant dhe legjitim në Kosovë është bërë në vitin 1981.

“Shqiptarët e bojkotuan regjistrimin në vitin 1991, në vitin 2001 kur duhej të bëhej regjistrimi, nuk u mbajt sepse ishin dy vjet pas luftës. Në vitin 2011, kur u bë regjistrimi, shumica e serbëve, në të gjitha zonat e Kosovës, e bojkotuan regjistrimin, në mënyrë që ky i fundit, i cili u mbajt në vitin 2024, të bojkotohej nga serbët në veri për shkak të gjithçkaje që po ndodhte”, tha Guxhiq për Kosovo online.

Siç ka theksuar, regjistrimi ka treguar se Kosova është një zonë që po boshatiset.

“Kemi mbi 150 mijë banorë më pak”. Kjo thotë diçka. A do t'i përdorë Prishtina zyrtare rezultatet e regjistrimit për disa mashtrime dhe lojëra politike, mendoj se do t'i bëjë”, tha Guxhiq.

Meqenëse një numër i caktuar i serbëve e bojkotuan regjistrimin edhe këtë vit, dhe në disa vende regjistruesit as nuk i vizituan amvisëritë, Guxhiq thekson se kjo mund të reflektohet në një buxhet më të vogël dhe se “regjistrimi për dekada ka qenë një mjet për mashtrime dhe ndërtime politike nga njëra anë apo tjetra”.

“Ndoshta shembulli më i mirë është viti 2011, kur serbët në Graçanicë, në territorin e komunës së Graçanicës, e bojkotuan pjesërisht regjistrimin. Ai regjistrim tregoi, me sa mbaj mend, se në Graçanicë janë 10.000 serbë. Sivjet kur u bë regjistrimi, serbët dolën, doli se ka më shumë serb, prandaj do të ketë buxhet më të madh dhe mundësi që komuna të punojë në disa projekte infrastrukturore që do të përmirësojnë jetën e qytetarëve“, beson Guxhiq.