Çfarë pret rajoni nga Kosova në krye të Ceftës?

Nga dikush që para tre muajsh kërcënohej me përjashtim nga Marrëveshja e Evropës Qendrore për Tregti të Lirë (CEFTA) për shkak të ndalimit të importit të mallrave nga Serbia, Kosova tani, si kryesuese e CEFTA-s gjatë vitit 2025, është një palë nga e cila rajoni pret të punojë për heqjen e barrierave ekzistuese mes anëtarëve të marrëveshjes, krijimin e kushteve për një treg të unifikuar në Ballkanin Perëndimor, si dhe arritjen e konsensusit mes anëtarëve për emërimin e sekretarit të ri të përgjithshëm të CEFTA-s.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Më 1 janar, Kosova mori presidencën njëvjeçare të marrëveshjes CEFTA, anëtarë të së cilës janë edhe Serbia, Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Moldavia dhe Mali i Zi.

Kjo nuk është hera e parë që Kosova kryeson CEFTA-n, pasi kryesia është me rotacion, por është hera e parë që është e pavarur, sepse deri më tani është përfaqësuar përmes UNMIK-ut, i cili ka nënshkruar marrëveshjen CEFTA në emër të Kosovës në vitin 2006. Ky lajm, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, duhet të jetë një motivim i mëtutjeshëm për Prishtinën që të tregojë se mund të menaxhojë iniciativa të tilla rajonale.

Gjatë vitit 2025, siç njoftoi ushtruesja e detyrës së drejtoreshës së Sekretariatit të CEFTA-s, Danijela Gaçeviq, fokusi do të jetë në zbatimin e planit të ri të veprimit për formimin e Tregut të Përbashkët Rajonal.

Ky plan, i cili është pjesë përbërëse e Planit të Rritjes së Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor, u nënshkrua nga krerët e Gjashtës Ballkanike në samitin e Procesit të Berlinit në tetor 2024.

Sipas këshilltarit të kryetarit të Odës Ekonomike të Serbisë, Nenad Gjurgjeviq, kryesia e Kosovës pritet të bëjë disa gjëra, duke përfshirë përmirësimin e qarkullimit të mallrave nëpër pikat kufitare.

Ai kujton se deri në marrëveshjen në Berlin në tetor të vitit të kaluar, ka pasur shkelje të marrëveshjes CEFTA, për shkak të embargos së plotë të shitjes së produkteve nga Serbia në Kosovë, dhe se tani tranziti i mallrave ndërmjet Serbisë dhe Kosovës kryhet përmes një vendkalimi, Merdare, gjë që krijon bllokime dhe radhë të mëdha.

“Besojmë se ky është një vendim politik për të komplikuar edhe më shumë lëvizjen e mallrave nga Serbia në Kosovë dhe Kosova si kryesuese pritet t'i eliminojë këto gjëra sepse plani i veprimit nënkupton krijimin e parakushteve për një treg funksional dhe të vetëm në Ballkanin Perëndimor”, thotë Gjurgjeviq.

Siç shpjegon, kjo në mënyrë specifike nënkupton përmirësimin e fluksit të mallrave përmes vendkalimit dhe futjen e kontrolleve të bazuara në rrezik, që do të thotë se jo çdo dërgesë kontrollohet dhe se doganat, si ato serbe, ashtu edhe ato të Kosovës dhe rajonale, janë të afta të funksionojnë.

Bashkëbiseduesi ynë thekson se gjatë viteve të fundit janë grumbulluar shumë barriera, dhe njëra prej tyre lidhet me etiketimin e produkteve nga Kosova në territorin e Serbisë, për çka parashihet të zgjidhen brenda kornizës së CEFTA-s.

"Një produkt i gatshëm nga Kosova, qoftë nga zonat serbe apo ato shqiptare, nuk mund të tregtohet në tregun e Serbisë për shkak të mungesës së një marrëveshjeje për deklarimin e produkteve. Pjesë e Planit të Veprimit është edhe njohja e certifikatave, raporteve të ndërsjella laboratorike, njohja e laboratorëve dhe inspektimet dhe kontrollet e ndërsjella. Dhoma Ekonomike e Serbisë ka marrë pjesë në afrimin e dy palëve dhe harmonizimin e certifikatave në fushën e veterinarisë dhe mbrojtjes fitosanitare, dhe gjatë dhjetë viteve të fundit janë harmonizuar më shumë se 40 certifikata. Megjithatë, certifikatat për mishin dhe produktet e mishit, qumështin dhe produktet e qumështit nuk janë miratuar kurrë nga palët, edhe pse janë harmonizuar. Kjo do të thotë se qumështi dhe produktet e qumështit që i shihni në Kosovë ose i keni parë më herët janë importuar në mënyrë ilegale, çka në thelb ka dëmtuar prodhuesit nga e gjithë Serbia," thekson ai.

Ndonëse, siç thotë ai, ka shumë gjëra që janë “depozituar”, duke qenë se CEFTA ishte jofunksionale dhe e bllokuar nga palët, të gjitha pritjet nuk janë vetëm nga Kosova si kryesuese.

“Do të ishte shumë mirë që në frymën e marrëdhënieve të mira dhe të kuptuarit të peshës së problemit dhe rëndësisë së tij për ekonominë, të hartohej një plan i vogël hapash mes palëve për të zhbllokuar gjërat që janë të bllokuara dhe si të fillohet zbatimi i planit të veprimit për Tregun e Përbashkët Rajonal, i cili është parakusht për tërheqjen e fondeve nga Plani i ri i Rritjes së BE-së”, thotë Gjurgjeviq.

Ai gjithashtu thekson se CEFTA, për një kohë të gjatë, për arsye politike nuk ka pasur një sekretar të përgjithshëm, pra dikë që të udhëheqë dhe të menaxhojë marrëveshjen, megjithëse ka pasur përpjekje procedurale për të arritur te një kandidat dhe se është detyrë e Kosovës, si kryesuese, të përpiqet të arrijë konsensusin e të gjitha anëtarëve dhe palëve të interesuara për emërimin e sekretarit të ri të përgjithshëm të CEFTA-s, në mënyrë që ajo të funksionojë me kapacitet të plotë.

Edhe sipas vlerësimit të kryetarit të Institutit për Demokraci në Shkup, Marko Troshanovski, prioritetet e Kosovës si kryesuese e CEFTA-s në vitin 2025 do të jenë të fokusuara në tregun e përbashkët rajonal, i cili, siç thotë ai, duhet të mundësojë qarkullim të lirë të mallrave. dhe shërbimet dhe të cilat duhet të fillojnë të zbatohen efektivisht nga ky vit.

“Besoj se Kosova do të fokusohet në tre nga gjashtë shtyllat e Tregut të përbashkët rajonal, qarkullimin e lirë të mallrave dhe shërbimeve dhe masat tregtare horizontale që duhet të inkurajojë. Përveç kësaj, janë nëntë marrëveshje që vendet anëtare të CEFTA-s kanë negociuar dhe nënshkruar, të cilat duhet të zbatohen në lidhje me Planin e rritjes. Mendoj se Kosova ka edhe një motiv politik që të shfaqet për herë të parë në një kapacitet të pavarur si një shtet që di të menaxhojë dhe menaxhojë me sukses iniciativa të tilla rajonale, dhe sigurisht që aspekti ekonomik është shumë i rëndësishëm këtu, përkatësisht krijimi i një plani veprimi për Zregun e përbashkët rajonal që do të sjellë përfitime më të mëdha ekonomike si për Kosovën ashtu edhe për vendet e tjera," thotë Troshanovski për Kosovo online.

Përgjegjësia e Kosovës, konsideron ai, është e madhe, në kuptimin që ajo kryeson për herë të parë si shtet i pavarur dhe jo nën autoritetin e Kombeve të Bashkuara si më parë.

Duke folur për ndalimin e importit të produkteve serbe që Kosova e mbajti në fuqi për 16 muaj dhe e hoqi pjesërisht vjeshtën e kaluar, Troshanovski thekson se pala kosovare ka pranuar që kalimi i Merdarit të rihapet funksionalisht për qarkullimin e mallrave me garanci shtesë të sigurisë, përkatësisht detektorë metalikë për shkak të akuzave të Kosovës se Serbia kinse po transferon armë në Kosovë dhe se Albin Kurti ka premtuar se edhe pikat e tjera do të hapen në faza pasi të pajisen me këtë teknologji skanimi.

Bardhi Sejdarashi, kryeredaktor i ekonomisë në televizionin Abc News në Tiranë, është i bindur se qeveria e Kosovës nuk mund të rivendosë kufizimet për hyrjen e mallrave nga Serbia dhe se gjatë vitit 2025, Kosova, në krye të CEFTA-s, do të ketë si synim kryesor, dhe ndoshta i vetmi rritjen sa më të madhe të shkëmbimeve ekonomike.

“Kosova do të synojë të rrisë sasinë e produkteve të saj që mund të jenë konkurruese dhe të shiten në rajon. Kosova ka një problem të madh sepse eksporton pak në vendet e rajonit, në kuadër të CEFTA-s, dhe ka shumë importe, prandaj është e detyruar të stimulojë rritjen e prodhimit vendor, por edhe të mos pengojë hyrjen e produkteve nga janë të nevojshme për tregun e brendshëm”, thotë Sejdarashi.

Prishtina, siç shton ai, dëshiron të eksportojë sa më shumë mallra në vendet e rajonit, ndërsa në anën tjetër dëshiron të minimizojë importet sepse dëshiron të stimulojë prodhimin vendor.

“Kosova ka tregti në rritje, veçanërisht me Shqipërinë, dhe importet nga Maqedonia e Veriut janë rritur. Po ashtu, treguesit e eksportit dhe importit me Serbinë janë shumë të mirë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kryetari i Asociacionit të Bizneseve të Kosovës, Agim Shahini, beson se Kosova do të jetë e suksesshme në rolin e saj si kryetar i CEFTA-s, por në të njëjtën kohë tregon se duhet ta marrë seriozisht rolin që luan aktualisht.

“Kosova duhet të heqë të gjitha pengesat që ekzistojnë në mesin e anëtarëve të CEFTA-s, të shikojë se si të avancojë importin apo eksportin e mallrave në të gjitha shtetet anëtare dhe të ketë marrëdhënie të mira me të gjitha anëtarët e CEFTA-s”, tha Shahini për Kosovo online.