Cili është efekti i deklaratave si ajo e miratuar në Shkup në Samitin Bërdo-Brioni?

Një listë dëshirash apo mbajtja gjallë e euro-entuziazmit në Ballkanin Perëndimor? Deklarata e miratuar dje në Shkup në Samitin e liderëve të procesit Bërdo-Brioni u interpretua në të dy mënyrat nga nënshkruesit e saj, dhe bashkëbiseduesit e Kosovo online tregojnë se nuk duhet të mbivlerësohet rëndësia e deklaratave të bëra çdo vit në takimet në kuadër të kësaj nisme. Thjesht nuk ka garanci se ajo që është nënshkruar do të bëhet e vërtetë.

Pas deklaratës së Shkupit qëndronin liderët e Serbisë, Malit të Zi, Shqipërisë, Bosnjë-Hercegovinës, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, si dhe iniciatorët e iniciativës Sllovenia dhe Kroacia, dhe thekson se BE dhe Ballkani Perëndimor duhet të jenë gati për zgjerim në kohën më të shkurtër të mundshme, më së voni deri në vitin 2030. Ata u zotuan të intensifikojnë përpjekjet për zbatimin e reformave në Ballkanin Perëndimor, konfirmuan se bashkëpunimi rajonal dhe marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë janë të një rëndësie thelbësore për përparimin në rrugën drejt BE-së dhe u zotuan të punojnë së bashku për të nxitur një atmosferë besimi reciprok, mirëkuptimi, zgjidhje paqësore dhe të qëndrueshme të çështjeve të hapura dypalëshe.

Vitin e kaluar, p.sh., pjesëmarrësit e samitit, që atëherë ishte në Bërdo afër Kranjit, nuk arritën as ta miratojnë deklaratën sepse nuk kishte marrëveshje për tekstin e saj, por miratuan konkluzionet. Një vit më parë, në vitin 2021, u miratua deklarata dhe si kjo e fundit nga Shkupi, ajo përmbante edhe një kërkesë drejtuar BE-së për të përshpejtuar procesin e integrimit evropian për Ballkanin Perëndimor.

Nënkryetarja e Qendrës për Politikë të Jashtme, Suzana Grubjeshiq, thotë për Kosovo online se rëndësia e Iniciativës Bërdo-Brioni nuk duhet të mbivlerësohet sepse, siç thekson ajo, është vetëm një nga shumë iniciativa rajonale.

“Ne nuk duhet të mbivlerësojmë rëndësinë e deklaratave që bëhen çdo vit në këto takime, por duhet të respektojmë përpjekjet e Sllovenisë dhe Kroacisë, të cilat që nga viti 2010 janë përpjekur t'u tregojnë të tjerëve në Ballkanin Perëndimor se përpjekjet për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dypalëshe ia vlen. Të dy vendet mbështetën fuqishëm bashkëpunimin dhe përshpejtimin e integrimit evropian të rajonit. Vetëm vitin e kaluar nuk u miratua deklarata e përbashkët, por konkluzionet, sepse një pjesë e delegacionit të BeH nuk u pajtua me formulimin për kushtetutën e popullit në BeH, të cilin presidenti kroat Milanoviq donte ta fuste. Këtë vit nuk pati përpjekje të ngjashme për të imponuar dhe u arrit një konsensus rreth tekstit të deklaratës, e cila pak a shumë trajton të njëjtat tema si më pare, me theks të veçantë në përshpejtimin e integrimit evropian dhe një zgjidhje paqësore dhe të qëndrueshme për çështjet e mbetura dypalëshe”, thotë Grubjeshiq.

Për shtrirjen e iniciativave të tilla, sipas Grubjeshiqit, flet edhe fakti që këtë vit në samit nuk kishte mysafirë, zyrtarë të lartë nga BE.

Duke folur për qëndrimet e shprehura në tekstin e miratuar dje, presidenti serb Aleksandar Vuçiq tha se këto ishin “dëshira të mira”, por se nuk dëshiron të shkatërrojë optimizmin e të tjerëve. Lidhur me opinionet ambicioze të shprehura gjatë takimit – se është e mundur që në vitin 2026 t’i bashkohemi rajonit të BE-së, presidenti serb deklaroi se pranimi nuk është i pamundur as në vitin 2027 dhe as në vitin 2028, edhe nëse të bëjmë të pamundurën.

Presidenti malazez Jakov Millatoviq, i cili është entuziast për anëtarësimin e Malit të Zi në BE, u shpreh më entuziast dhe tha se anëtarësimi i tij do të tregonte se zgjerimi po ndodh realisht dhe se ai nuk ekziston "vetëm në konferenca".

Igor Novakoviq nga fondi ISAC thotë për Kosovo online se deklarata e Shkupit është një formë tjetër e “shtytjes” së procesit reformues të vetë BE-së, sepse është ajo që duhet të jetë e gatshme për zgjerim. Sa i përket pjesës së tekstit që flet për detyrimin e liderëve për të punuar së bashku për një zgjidhje paqësore dhe të përhershme të çështjeve të hapura dypalëshe, ai tregon se "është një pyetje se çfarë shohin liderët si interesin e tyre".

“Deklarata tregon vullnet të mirë dhe se sa do të zbatohet në realitet do të varet nga nevojat politike, sepse të gjithë jemi të vetëdijshëm se liderët në Ballkanin Perëndimor shumë shpesh përdorin marrëdhëniet me vendet fqinje si temë për një lloj ndikimi populist. mbi qytetarët e tyre. Kemi pasur gjatë historisë dhe raste në Komunitetin Ekonomik Evropian që liderët kanë ndjekur ata elementë populistë, por më pas ndodhin disa momente kur liderët ndryshojnë ose liderët ekzistues kuptojnë se është në të vërtetë në interesin e tyre të udhëheqin politika që çojnë në stabilizim. Por problemi këtu është se trashëgimia e të gjitha luftërave në shekullin e 20-të është aq e fortë sa nacionalizmi është në thelb një nga mjetet më të forta për mbijetesën e politikanëve në pushtet dhe ata shpesh e përdorin atë”, thotë Novakoviq.

Profesori i së drejtës kushtetuese dhe analisti nga Prishtina Mazllum Baraliu konsideron se deklarata e liderëve në Samitin Bërdo-Brioni është e mirë dhe e dobishme për shkak të përfshirjes së Sllovenisë dhe Kroacisë, të cilat tashmë janë pjesë e Bashkimit Evropian. Sipas tij, nuk ka garanci se deklarata e miratuar do të çojë në zgjidhje për të gjitha çështjet e hapura në rajon, por shpreson se në periudhën e ardhshme politika do të zhvillohet në kahje pozitive.

“Duke qenë se Sllovenia dhe Kroacia janë anëtare të Bashkimit Evropian dhe janë afër Ballkanit Perëndimor, mendoj se ka një interes politik, gjeopolitik dhe tradicional që këto dy vende të jenë të interesuara për vendet e tjera të rajonit. Është një nismë e përbashkët e dy vendeve për të çuar gjërat në drejtimin e duhur në Ballkanin Perëndimor, në drejtim të integrimit drejt BE-së. Mendoj se deklarata është serioze dhe e rëndësishme. Gjithashtu, nëse analizojmë të kaluarën, dihet se Samiti i Selanikut para më shumë se 20 vitesh ishte një përpjekje për t'i orientuar këto vende në drejtim të integrimit dhe perspektivës evropiane, por në fakt nuk dha një rezultat të rëndësishëm. Edhe tani nuk mund të jemi të sigurt nëse kjo deklaratë do të çojë në rezultatet e duhura, por besoj se është shumë e rëndësishme dhe se do të ketë rezultate pozitive në rrjedhën e mëtutjeshme politike”, tha Baraliu.

Kur u pyetën nëse vendet e Ballkanit Perëndimor janë të gatshëm të jenë konstruktivë dhe, siç thuhet në deklaratë, t'i zgjidhin problemet në një frymë të mirë, Baraliu thekson se kjo duhet të ndodhë nëse vendet e rajonit duan të përparojnë drejt BE-së.

“Për fat të keq ky është shqetësimi, problemi dhe e meta jonë, sepse nuk po mundemi të kapërcejmë disa “ngatërrime” nga e kaluara. Mentaliteti ballkanik është më shumë i destinuar për mosmarrëveshje dhe konflikte sesa për të punuar drejt prosperitetit. Është një pyetje se cilat vende të Ballkani Perëndimor duhet Ky është mbi të gjitha detyrimi ynë, që të mund t'u kërkojmë të tjerëve të jenë të barabartë dhe të gjendemi sa më shpejt në familjen evropiane. Puna për këto çështje është detyrë e vendeve të rajonit dhe e ardhmja e tyre. Mendoj se është koha që ne të jemi në frymën e integrimit dhe demokracisë liberale. Është vërtetuar se askush nuk ka fituar asgjë me probleme dhe mosmarrëveshje, por kemi pësuar vetëm dëme dhe pasoja”, tha Baraliu.

Sipas fjalëve të tij, e njëjta detyrë është edhe për Bashkimin Evropian.

“BE ka orientim të gabuar politik, sepse nuk i ka përmbushur premtimet e dhëna vendeve të Ballkanit Perëndimor. Nuk do të thotë asgjë nëse vendet e rajonit janë të orientuara drejt BE-së dhe kanë perspektivë evropiane, nëse konkretisht nuk bëhet asgjë në frymën e integrimit. BE-ja duhet të bëjë të njëjtën gjë me vendet e Ballkanit Perëndimor si në rastin e Rumanisë, Bullgarisë dhe vendeve të tjera. Kjo do të thotë se BE do të duhet të ndryshojë orientimin e saj të rreptë politik, sipas të cilit vendeve të Ballkanit u kërkohet të bëjnë atë që nuk mund ta përmbushin. Duhet ndryshuar politika e vendimmarrjes unanime, që të gjitha vendet duhet të vendosin për diçka, dhe prandaj rrethi i integrimit nuk mund të realizohet. Shpresoj që BE ta ketë kuptuar se një politikë e tillë nuk është korrekte dhe do të marrë në paketë vendet e Ballkanit Perëndimor edhe para vitit 2030”, përfundoi Baraliu.

Procesi Bërdo-Brioni u mbajt për herë të parë në vitin 2013 me iniciativën e presidentëve të Sllovenisë dhe Kroacisë. Nisma u emërua Procesi Bërdo-Brioni për shkak të idesë së përbashkët të presidentëve të dy vendeve për organizimin e tij - Bërdo, sipas Bërdës pranë Kranjës, ku u mbajt takimi i parë i liderëve të rajonit, dhe Brioni, për nder të bashkëorganizatorit dhe partnerit të nismës, Kroacisë. Liderët e vendeve të procesit Bërdo-Brioni takohen të paktën një herë në vit dhe synimi kryesor i kësaj nisme është integrimi i plotë i vendeve të rajonit në Bashkimin Evropian, stabilizimi i situatës në Ballkanin Perëndimor përmes forcimit bashkëpunimin rajonal dhe zgjidhjen e çështjeve të hapura.