Cili ishte mesazhi për Ballkanin Perëndimor nga samiti i KPE në Tiranë - a është e mundur të punohet së bashku, a janë shpërndarë dyshimet?

Nga samiti i bashkësisë politike evropiane, i organizuar për herë të parë në një nga vendet e Ballkanit Perëndimor, rajonit iu tha dje nga Shqipëria, siç vlerësohet nga analistët pëe Kosovo online nga Tirana, Prishtina, Beogradi dhe Shkupi, u tha se BE-ja po i mban dyert hapur për të, megjithëse është e qartë se shqetësimi i saj numër një është siguria e kontinentit dhe mënyra se si do të përfundojë lufta në Ukrainë. Deklarata përmbyllëse e samitit, me të cilën mund të bien dakord të gjithë pjesëmarrësit, mund të jetë teksti i këngës “Suspicious Minds” të Elvisit, të cilën Edi Rama e zgjodhi si kolonë zanore për një video të samitit të postuar këtë mëngjes në llogarinë e tij në Facebook.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Takimi i gjashtë i bashkësisë politike evropiane, i mbajtur në Shqipëri, mblodhi 47 udhëheqës nga e gjithë Evropa, nën sloganin "Evropa e Re në botën e re: unitet - bashkëpunim - veprim i përbashkët".

Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Koshta, tha në Tiranë se për Bashkimin Evropian, zgjerimi me vendet e Ballkanit Perëndimor është investimi më i madh gjeopolitik. Kryeministri italian Gjorgje Meloni pati një mesazh të ngjashëm.

"Integrimi evropian i Ballkanit Perëndimor është një investim në sigurinë evropiane. Është e rëndësishme që vendet e rajonit të kenë një perspektivë të qartë evropiane, edhe pse kjo sjell sfida të reja", deklaroi ajo.

Presidenti francez Emmanuel Macron, ndryshe iniciatori i bashkësisë politike evropiane si një kornizë politike, theksoi dje se duhen ndërmarrë hapa më të mëdhenj për integrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE, por edhe për t'u koordinuar në lidhje me kërcënimet që vijnë nga jashtë. Nikoqiri i samitit, kryeministri shqiptar Edi Rama, tregoi se procesi i zgjerimit të BE-së tani mund të përshpejtohet, por mund të ngadalësohet edhe nëse nuk shfrytëzohet momentumi ekzistues.

Duke përmbledhur mesazhet e liderëve evropianë në lidhje me rajonin, drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme dhe ish-ambasadorja e Serbisë në Britaninë e Madhe, Aleksandra Joksimoviq, thotë për Kosovo online se në Tiranë u dëgjuan mesazhe inkurajuese në kontekstin e fokusit të Bashkimit Evropian në procesin e zgjerimit, i cili u shpreh kryesisht gjatë konstituimit të Komisionit Evropian të mbledhjes së re.

Tema e Ballkanit Perëndimor dhe zgjerimit të BE-së, siç thekson ai, i përket korpusit të sigurisë, i cili për momentin është thelbësor për Bashkimin Evropian, i cili dëshiron të rrethojë plotësisht kufijtë e tij.

"Do të thoja se BE-ja do të këmbëngulë që një zgjerim i ri të ndodhë deri në fund të mandatit të Komisionit aktual. Për momentin, favoritët për zgjerim janë Mali i Zi dhe Shqipëria, gjë që u deklarua gjatë takimit. Serbia ishte në grupin e favoritëve, por për momentin ka rënë për shkak të problemeve të ndryshme që ka në lidhje me sundimin e ligjit dhe në lidhje me harmonizimin me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së. Gjithashtu kemi dëgjuar se ekziston mundësia që në periudhën e ardhshme, Serbia të bëjë hapa të caktuar që do ta vendosin përsëri në një pozicion më të mirë në këtë proces. Ky do të ishte një lajm inkurajues, prandaj, ekziston ende mundësia që Serbia t'u bashkohet atyre që kanë mundësinë të jenë në listën e vendeve anëtare të ardhshme", thotë Joksimoviq.

Temat e samitit, siç u tha, u përqendruan në atë që Evropa është më e shqetësuar për momentin - siguria, ekonomia dhe migracioni, dhe një theks i veçantë iu vu sigurisë, domethënë situatës në lidhje me Ukrainën.

Duke pasur parasysh negociatat e tentuara midis Rusisë dhe Ukrainës, të organizuara në Stamboll, një numër i madh i të ftuarve në Tiranë, thekson Joksimović, i përqendruan diskutimet e tyre në rezultatin e mundshëm të këtyre negociatave.

Komuniteti politik evropian, si platformë, siç shpjegon ai, ka një kornizë të papërcaktuar sepse nuk ka sekretariat, por udhëheqësit janë shumë të lumtur t'i përgjigjen këtij formati, kështu që këtë vit askush nuk e refuzoi ftesën për të ardhur në Tiranë.

“Formati i zakonshëm është që samiti të mbahet një herë në vendet e BE-së dhe një herë jashtë tyre. Kjo ishte hera e parë që bashkësia politike evropiane u organizua në Tiranë, në Ballkanin Perëndimor, dhe vetë vendi është tashmë një mesazh i rëndësishëm”, thekson Joksimoviq.

Përveç diskutimeve tematike të zhvilluara nga udhëheqësit evropianë në tre tryeza të rrumbullakëta, u zhvilluan një numër i madh takimesh dypalëshe, dhe bashkëbiseduesi ynë thotë se, si pjesë shoqëruese e samiteve më të mëdha, ato janë gjithmonë të mirëpritura.

"Bisedimet joformale nuk mund të çojnë në një zgjidhje, por ato mund të çojnë në shkëmbimin e informacionit dhe planifikimin e një lloj aktiviteti të ardhshëm për përfitim të ndërsjellë ose sqarimin e disa temave që mund të kenë mbetur të papërfunduara në takimet e mëparshme. Pra, në këtë kontekst, është sigurisht shumë mirë të mendohet se me kë do të jenë në gjendje udhëheqësit të diskutojnë tema të caktuara privatisht, pa qenë tepër formale", thekson Joksimoviq.

Ligjeruesi në Universitetin "Epoka" në Tiranë dhe analisti politik Armand Plaka thotë se nisma e Komunitetit Politik Evropian fillimisht u prit me skepticizëm, por duket se është efektive në ruajtjen e shpresave të vendeve të rajonit për anëtarësim në BE.

“Vendet e Ballkanit Perëndimor duket se e kanë derën hapur, pavarësisht skepticizmit që ekziston në Bashkimin Evropian, sigurisht, duke pasur parasysh se ato duhet të përfundojnë ‘detyrat e shtëpisë’. Të mos harrojmë se debatet e shumta rreth anëtarësimit të vendeve tona në Bashkimin Evropian u bënë një nga nxitjet që krijuan atë që quhet Komuniteti Politik Evropian”, deklaroi Pljaka për Kosovo online.

Fakti që samiti i KPE u mbajt në Tiranë, siç vlerëson ai, është veçanërisht domethënës për rajonin tonë, veçanërisht për Shqipërinë, për të cilën, si vend pritës, takimi ishte një lloj konfirmimi i asaj që mund të quhet arritje e Shqipërisë.

Plaka tregon se nevojitet unifikimi i qëndrimeve në lidhje me krizën në Ukrainë dhe "paqen e nesërme", dhe se me kalimin e viteve, që nga shpërthimi i krizës në Ukrainë, një nga problemet më të mëdha në Evropë ose për partnerët atlantikë ka qenë mungesa e kohezionit ose ndryshimet në qëndrimet e vendeve të ndryshme.

"Në përgjithësi kishte unitet, por ka edhe vende si Hungaria, Sllovakia apo disa të tjera, të cilat herë pas here 'ngritën kokën' me qëndrime që ndryshojnë nga qëndrimi zyrtar i BE-së. Në këtë drejtim, unifikimi i qëndrimeve të vendeve të Ballkanit Perëndimor është me rëndësi të veçantë, sigurisht përveç vendeve të tjera të BE-së dhe jashtë saj. Ky do të ishte motivi kryesor i këtij takimi. Dhe midis vendeve që aspirojnë për në BE, si Shqipëria, Mali i Zi apo Serbia, kemi qëndrime jokonsistente. Këtu kam parasysh, në veçanti, qëndrimin e Beogradit zyrtar në lidhje me rolin e Rusisë, i cili nuk është i njëjtë me qëndrimin e Shqipërisë apo vendeve të tjera që aspirojnë anëtarësimin në BE", tha Plaka.

Sipas mendimit të analistit politik nga Prishtina, Blerim Burjani, mesazhi kryesor i Samitit të KPE ishte nevoja për të ruajtur paqen dhe stabilitetin dhe për të ndaluar luftën në Ukrainë, ndërsa zgjerimi i BE-së në vendet e Ballkanit, sipas tij, është një temë që do të mbetet ende pezull.

Lidhur me zgjerimin e BE-së, Burjani nuk pret asgjë të re deri në vitin 2030

"Tema më e rëndësishme e Bashkimit Evropian është mbrojtja e BE-së. Bashkimi Evropian së shpejti do të jetë i armatosur deri në dhëmbë. Paqja dhe stabiliteti janë tema më e rëndësishme për momentin, ndërsa zgjerimi i BE-së nuk është temë, është pezulluar", tha Burjani për Kosovo online.

Nga ana tjetër, analisti nga Shkupi, Petar Arsovski, beson se me mbajtjen e samitit të Zonës Ekspozuese të Hapësirës së Hapur (EPZ) në Tiranë, u dërgua një mesazh i qartë se BE është ende e interesuar për integrimin evropian në këtë rajon, por edhe se e konsideron Shqipërinë një lider në këtë proces.

“Mesazhi është relativisht i qartë. Bëhet fjalë për faktin se ekziston një dëshirë e caktuar që Ballkani Perëndimor të ecë më tej drejt Bashkimit Evropian dhe se Shqipëria është një lidere relative në atë proces. Oreksi i Bashkimit Evropian për zgjerim, ose më saktë oreksi për histori të suksesshme në Ballkan në lidhje me zgjerimin, do të përqendrohet vetëm në Malin e Zi dhe Shqipërinë”, tha Arsovski për Kosovo online, por siç thekson ai, detyrat e shtëpisë mbeten për vendet e rajonit.