Dita e Armëpushimit në Luftën e Parë Botërore – kujtim i njërës prej sprovave më të mëdha në historinë e popullit serb

Në ditën kur në pyllin pranë qytetit Compiegne në Francë u nënshkrua armëpushimi me Gjermaninë dhe përfundoi Lufta e Madhe, bota kujton viktimat dhe kremton lirinë e fituar në konfliktin më të madh deri në atë kohë. Megjithëse ushtria serbe vazhdoi të zhvillonte beteja në Frontin e Selanikut edhe pas 11 nëntorit 1918, edhe ajo e shënon këtë ditë si kujtesë të tragjedisë që është ngulitur përgjithmonë në kujtesën kolektive – Serbia e pagoi shtrenjtë lirinë, duke dalë nga lufta me 28 për qind më pak banorë.

Shkruan: Jovana Jovanoviq

Në këtë ditë të vitit 1918, në vagonin e posaçëm të marshallit Ferdinand Foch, pranë qytetit francez Compiègne, u nënshkrua armëpushimi mes Fuqive Qendrore dhe fuqive të Antantës. Armëpushimi mbeti në fuqi deri në nënshkrimin e marrëveshjes përfundimtare të paqes në Versajë, më 28 qershor 1919.

Në Frontin Perëndimor, ai nënkuptonte ndërprerjen e zjarrit, tërheqjen e trupave gjermane, shkëmbimin e robërve të luftës, si dhe marrëveshjen për dëmshpërblimet e luftës dhe shkatërrimin e anijeve luftarake dhe nëndetëseve gjermane. Ushtria serbe mori pjesë në Frontin Jugor, ku realizoi depërtimin më të madh të arritur nga ndonjëra prej fuqive aleate, përkatësisht çarjen e Frontit të Selanikut.

Serbia ishte vendi i parë që u sulmua në atë luftë, shënoi fitoret e para në Cer dhe Kolubara, ndërsa ishte e fundit që përfundoi operacionet luftarake. Në përqindje, ajo pësoi humbjet më të mëdha mes vendeve pjesëmarrëse në Luftën e Parë Botërore.

Simboli i kësaj feste është ramonda e Natalisë, e njohur edhe si lulja feniks, pasi edhe kur thahet plotësisht, mund të ringjallet pas shiut ose pas një ujitjeje të lehtë. Emrin e ka marrë sipas mbretëreshës Natalia.

Rëndësi e veçantë për popullin serb

Historiani Millosh Spasiq vlerësoi për Kosovo online se kjo datë ka rëndësi të veçantë për popullin serb, si dhe se te brezat e rinj po rritet gjithnjë e më shumë interesimi për hulumtimin e historisë dhe ruajtjen e kujtimit për ngjarjet që kanë shënuar historinë tonë.

“Emblema ose simboli i Ditës së Armëpushimit është ramonda e Natalisë, e cila paraqet një lule të emërtuar pikërisht sipas mbretëreshës Natalia. Kjo është lulja më e bukur. Siç konsiderohet gjithashtu, mbretëresha Natalia ishte një nga mbretëreshat më të bukura në Serbi. Rreth ramondës së Natalisë ndodhet një shirit me ngjyra të zezë dhe të gjelbër, i cili gjendet edhe në Medaljen Përkujtimore Shqiptare. Ngjyra e zezë simbolizon zinë, ndërsa e gjelbra ngjyrën e ullirit, pikërisht të atyre ullinjve që ndodhen në ishullin Vido”, shpjegon Spasiq.

Ai theksoi se te brezat e rinj po zhvillohet gjithnjë e më shumë interesimi për hulumtimin e historisë dhe kultivimin e kujtesës për ngjarjet që kanë shënuar popullin serb.

“Kjo datë shënohet që nga viti 2016 dhe që atëherë të rinjtë po njihen më shumë me Ditën e Armëpushimit, ose siç quhet ndryshe në popullin serb – Dita e Fitores, sepse thuhet se serbët nuk u qetësuan, nuk u pajtuan dhe fituan në Luftën e Parë Botërore. Pikërisht te brezat e rinj po shfaqet edhe ajo frymë e re kundërshtimi, që i nxit të hulumtojnë më tej historinë dhe të kultivojnë kujtesën për ngjarjet tona historike që kanë shënuar popullin serb”, theksoi Spasiq.

Sipas tij, kjo datë është e rëndësishme edhe për ruajtjen e vetëdijes kombëtare dhe përcjelljen e kujtimit të fitoreve historike te brezat e rinj.

“Kjo datë ka rëndësi shumë të madhe për popullin serb, pikërisht për shkak të fitores në Luftën e Parë Botërore, por edhe për shkak të Ditës së Armëpushimit, kur zjarri i luftës pushoi dhe ushtritë i ndërprenë luftimet. Më pas, te serbët u shfaqën nisma të reja për kultivimin e kujtesës dhe shënimin e fitoreve tona në Luftën e Parë Botërore. Dhe ajo që është shumë e rëndësishme është se te brezat e rinj, por edhe te më të moshuarit, po zgjohet vetëdija kombëtare për ruajtjen e festave të tilla”, shtoi Spasiq.

Një nga sprovat më të mëdha në historinë e popullit serb

Historiani Petar Ristanoviq tha se Dita e Armëpushimit në Luftën e Parë Botërore përfaqëson një nga datat më domethënëse në historinë moderne të popullit serb, sepse simbolizon rivendosjen e shtetësisë serbe, fitoren pas vuajtjeve të mëdha dhe realizimin e ëndrrës breznore të bashkimit.

"Sot festojmë ditën kur Serbia zyrtarisht rivendosi shtetësinë e saj dhe me sukses, pas ferrit të Luftës së Parë Botërore, doli si fitues. Populli serb doli si fitues dhe në një farë mënyre realizoi ëndrrën e tij breznore, që është që të gjithë serbët, por edhe popujt përreth, të cilët atëherë konsideroheshin popuj vëllazërorë sllavë, të bashkohen në një shtet të përbashkët", shpjegoi Ristanoviq për Kosovo online.

Ai theksoi se kjo festë kujton një nga sprovat më të mëdha në historinë e popullit serb, veçanërisht në historinë e tij moderne.

“Kjo është një festë që dëshmon për njërën nga sprovat ndoshta më të mëdha në historinë e popullit serb, sigurisht në historinë moderne. Shteti serb në vitet 1914 dhe 1915, në thelb, pushoi së ekzistuari, megjithëse qeveria dhe mbreti ynë nuk e pranuan kurrë këtë. Ndodhi një epope e rrallë në përmasa botërore, kur qeveria dhe mbreti, madje edhe reliket e shenjtorëve, i gjithë parlamenti dhe populli u larguan në një eksod kolektiv dhe prej tij, pas tri vitesh të gjata luftimesh, liria rilindi sërish”, deklaroi Ristanoviq.

Sipas tij, kjo është një dëshmi e këmbënguljes, vendosmërisë dhe vullnetit të jashtëzakonshëm të popullit serb për të mbrojtur vendin e tyre, ku kanë qenë të pranishëm për shekuj dhe ku duan të qëndrojnë.

Duke folur për marrëdhëniet midis serbëve dhe shqiptarëve dhe pikëpamjet e ndryshme mbi ngjarjet e asaj periudhe, Ristanoviq theksoi se gjatë Luftës së Parë Botërore, si dhe në luftërat e mëparshme dhe të mëvonshme, të dy kombet ishin kryesisht në anë të kundërta.

"Sa i përket serbëve dhe shqiptarëve, në atë luftë, si dhe në luftën tjetër, por edhe në atë të mëparshmen, gjatë kohës së turqve, ata u gjendën kryesisht në anë të ndryshme. Pra, ekziston një perceptim i ndryshëm për ngjarjet gjatë dhe pas luftës, megjithatë, ky ndryshim është shumë më pak i shprehur në lidhje me ngjarjet e Luftës së Dytë Botërore", tha historiani.

Ristanoviq shtoi se për serbët, fundi i Luftës së Parë Botërore përfaqësonte realizimin e një ëndrre brezash, ndërsa shqiptarët i shohin ngjarjet e vitit 1918 ndryshe.

"Për serbët, ishte realizimi i një ëndrre brezash, ndërsa shqiptarët e shohin atë që ndodhi në vitin 1918 si një padrejtësi historike, duke injoruar plotësisht faktin se ata ishin në anën e luftës që nuk ishte fitimtare", përfundoi Ristanoviq.

Qytetarët: Fitoren e paguam me sakrifica të mëdha, duhet të festohet

Dita e Armëpushimit në Luftën e Parë Botërore, e cila që nga viti 2012 shënohet si festë shtetërore dhe ditë pushimi, është ditë jopune edhe për të punësuarit në institucionet që funksionojnë në Kosovë në kuadër të sistemit serb, ndërsa bizneset private punojnë si zakonisht. Pikërisht mes qytetarëve të Mitrovicës së Veriut mund të dëgjohen qëndrime të ndryshme për rëndësinë e shënimit të kësaj date dhe nëse ajo duhet të jetë ditë pushimi edhe në sistemin e Kosovës.

Marko Aleksiq do ta kalojë ditën e pushimit në shtëpi.

“Sot është Dita e Armëpushimit. Ne shënojmë fitoren në Luftën e Parë Botërore. Këtë e paguam me shumë viktima, prandaj është normale që kjo ditë të festohet”, tha Aleksiq.

Ndryshe nga ai, një shitës në tregun e vogël të Mitrovicës thotë se për ta nuk ka ditë pushimi, prandaj edhe nesër do t'i shesë produktet e tij.

“Si ishte, çlirimi, si ishte, e kam harruar. E kam në majë të gjuhës, por nuk më kujtohet. Punojmë edhe nesër, te ne nuk ka pushim. Për bujkun, për fshatarin nuk mund të ketë ditë pushimi, unë nuk jam zotëri. E kam ditur se çfarë feste është, por e kam harruar”, thotë ai.

Një qëndrim tjetër lidhur me atë nëse Dita e Armëpushimit duhet të jetë ditë pushimi në Kosovë shprehu Abedin Osmani, një shqiptar që po shëtiste në Mitrovicën e Veriut. Ai konsideron se këtë festë duhet ta shënojë e gjithë Evropa, përfshirë serbët dhe shqiptarët.

“E gjithë Evropa ishte në luftë, prandaj kjo është festë për të gjithë. Ne fituam kundër fashizmit, ishim së bashku me serbët dhe me kombet e tjera në Evropë dhe, falë Zotit, fituam, por pas kësaj ne vetë shkatërruam gjithçka. Ne kemi aq shumë ditë pushimi në Kosovë, saqë do të ishte mirë që edhe kjo të ishte e tillë, sepse ne i kemi të gjitha festat që janë në Evropë, madje edhe ato që nuk duhet t'i kemi. As ata nuk i kanë, ndërsa ne i kemi. Prandaj mendoj se duhet, meqenëse ka kaq shumë, edhe kjo të jetë ditë pushimi”, tha Osmani.