A duhet të shqetësohet Ballkani Perëndimor për reorganizimin e BE-së?

Rritja e efikasitetit dhe ulja e kostove në punën e administratës. Këto janë dy motivet kryesore pse Komisioni Evropian planifikon që që nga viti i ardhshëm të nisë një reorganizim gjithëpërfshirës. Pavarësisht se këto plane nuk lidhen drejtpërdrejt me Ballkanin Perëndimor, bashkëbiseduesit e Kosovo online konsiderojnë se pasojat e këtyre reformave mund të reflektohen edhe në rajon.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Nga Komisioni Evropian bëjnë të ditur se qëllimi i reorganizimit është krijimi i një „administrate publike moderne dhe efikase, e aftë të realizojë prioritetet politike“, duke u përshtatur njëkohësisht me realitetin e ri të paparashikueshmërisë, me ulje të kompleksitetit dhe kostove.

Sipas këtij plani, deri në fund të vitit 2026 Komisioni Evropian synon të heqë „procedurat e panevojshme“ dhe të nxisë „punën e përbashkët“.

Ky proces i është besuar Komisionerit Evropian për Buxhet dhe Administratë, Piotr Serafin, ndërsa fillimi formal i rishikimit, përfshirë formimin e grupeve të punës në nivel të lartë, është planifikuar për fundin e këtij viti ose fillimin e vitit të ardhshëm.

Sipas Politico-s, duke iu referuar zyrtarëve të KE-së, po shqyrtohen modele alternative që përfshijnë edhe mundësinë e bashkimit të departamenteve.

Komisioni Evropian, i kryesuar nga Ursula von der Leyen, punëson rreth 32.000 persona në detyrat e përditshme administrative të BE-së.

Von der Leyen në fjalimin e saj vjetor para Parlamentit Evropian theksoi se vetëm një Evropë e bashkuar dhe e ribashkuar mund të jetë një Evropë e pavarur.

Ajo gjithashtu theksoi se e ardhmja e Ballkanit Perëndimor, Ukrainës dhe Moldavisë është në BE.

Për analistët ka ende shumë të panjohura se në çfarë mënyre reorganizimi i Komisionit Evropian do të ndihmojë ose pengojë rajonin në këtë „të ardhme të pritur“.

Reformë burokratike

Hulumtuesi i Institutit për Studime Evropiane, Petar Qurçiq, konsideron se bëhet fjalë për një „reformë burokratike“ në mënyrë që BE-ja të përgjigjet më efikasisht ndaj sfidave aktuale.

Në një bisedë për Kosovo online, Qurçiq thotë se reorganizimi i Komisionit Evropian nuk do të ndikojë në proceset që lidhen me pranimin e anëtarëve të rinj në BE.

„Mendoj se këto janë shina të ndara. Para së gjithash sepse Bashkimi Evropian e ka vendosur gradualisht agjendën e zgjerimit në Ballkanin Perëndimor që nga viti 1997, e sidomos në vitin 2003. Pra, zgjerimi do të varet kryesisht nga marrëdhëniet bilaterale dhe multilaterale të vendeve të Ballkanit Perëndimor me shtetet e veçanta të BE-së dhe me BE-në si organizatë më vete“, thotë Qurçiq.

Prandaj ai është i bindur se reformat e shpallura brenda BE-së mund të kenë një ndikim pozitiv në Ballkanin Perëndimor.

"Mund të reflektohet mirë në kuptimin që do të ketë një sistem më efikas të aplikimit, pranimit dhe zbatimit të disa projekteve të përbashkëta. Në këtë kuptim, do të ketë një ndikim të caktuar, por shumë të tërthortë", beson Qurçiq.

Ai është i bindur se edhe pas transformimit të Komisionit Evropian, rajoni do të mbetet në axhendën e prioriteteve të BE-së.

"Ballkani Perëndimor ka vendin e tij në axhendën e prioriteteve të politikës së jashtme. Ai sigurisht që do të mbetet brenda kornizës së administratës, do të ketë vendin e tij dhe nuk është një departament i madh. Nga afërsisht 30,000 burokratë në Bruksel, vetëm një pjesë e vogël i është kushtuar rajonit tonë", specifikon ky studiues.

Ai shton se kur bëhet fjalë për Ballkanin Perëndimor, udhëzimet kryesore do të vazhdojnë të jepen nga anëtarët më të fuqishëm të Unionit ku, siç thekson ai, "politika evropiane formësohet".

Ai po mendon kryesisht për Gjermaninë, Francën dhe Italinë.

"Ata tradicionalisht janë të interesuar për këtë rajon. Diplomatët e tyre do të vazhdojnë të merren me këtë rajon, dhe BE-ja sigurisht që ka mekanizmin e vet më të gjerë të vendimmarrjes. Po flasim gjithashtu për bujqësinë, trafikun, komunikimet, dixhitalizimin", thotë Qurçiq.

Ai shpjegon se prioriteti aktual për BE-në është "forcimi i burokracisë" si një "përgjigje" ndaj sfidave aktuale.

"Dhe ky është një kontekst më i gjerë, për ta bërë disi administratën e tij efikase në sytë e publikut, dhe nga ana tjetër për të treguar se ai dëshiron të modernizohet", thotë Qurçiq.

Vendimi për t'u riorganizuar brenda BE-së, shton ai, ndoshta kontribuoi në reformat brenda administratës amerikane të iniciuara nga Donald Trump. Por ai thekson se në Evropë këto "zëra" mund të dëgjoheshin më parë.

"Nuk ka dyshim se këto zëra buruan në mënyrë autoktone nga BE-ja, nga parti të ndryshme opozitare, sistemike brenda Parlamentit Europian, por edhe nga vetë shtetet anëtare, të cilat sigurisht po përpiqen të përshtaten me këto rrethana. Kjo është një reformë burokratike që nuk do të ndikojë ndjeshëm në sistemet dhe vendimmarrjen në politikën e jashtme dhe të brendshme të BE-së", thekson Qurçiq.

"Shtrëngimi" i kritereve

Edhe analisti politik Nexhmedin Spahiu nuk pret që Ballkani Perëndimor të ketë pasoja të drejtpërdrejta nga riorganizimi i planifikuar i BE-së, por ai thekson se këto reforma mund të "shtrëngojnë" më tej në mënyrë indirekte kriteret për pranim në Bashkim.

"Nuk besoj se do të ketë pasoja të drejtpërdrejta për Ballkanin, por ato të tërthorta janë të mundshme pasi disa nga kriteret mund të shtrëngohen, dhe vendet e Ballkanit Perëndimor e kanë të vështirë të arrijnë ato standarde për Komunitetin Evropian gjithsesi", thotë Spahiu për Kosovo online.

Ai është i bindur se nga të gjitha reformat e imagjinuara që BE po planifikon, ato që lidhen me mbrojtjen e mjedisit do të kenë më shumë vështirësi në Ballkan.

"Në Ballkanin Perëndimor, nuk na intereson ruajtja e mjedisit, veçanërisht në Kosovë, e cila është më e keqja në këtë drejtim. Por as vendet e tjera nuk janë aq larg kësaj. Kjo mund ta bëjë procesin e anëtarësimit në BE më të ndërlikuar", thekson ky analist.

Ai shton se mbrojtja e mjedisit është e mirë për të gjitha vendet e rajonit, por nuk është mirë që mosrespektimi i kritereve të BE-së ka një efekt të keq në procesin e pranimit.

Spahiu është i bindur se si pjesë e reformave të BE-së, lajmi i mirë do të jetë nëse efikasiteti i institucioneve evropiane përmirësohet.

"Nëse administrata është më efikase dhe më e shpejtë, kjo mund të ketë një efekt pozitiv edhe për Ballkanin", beson Spahiu.

I pyetur se sa duhet të kenë frikë vendet e Ballkanit Perëndimor se ky proces do të rrezikojë rrugën e tyre drejt BE-së, Spahiu nuk ka një përgjigje të qartë.

"Mund të jetë, por nuk mund të jetë", thekson ky analist.

Administratë më efikase

Analisti nga Shkupi, Petar Arsovski, thotë se çdo administratë evropiane "më e shpejtë dhe më efikase" i përshtatet Ballkanit Perëndimor, por shpreh frikën se procesi i reformave mund të ngadalësojë komunikimin me rajonin.

"Çdo ndryshim në administratë në Bashkimin Evropian që do ta bëjë atë më të shpejtë dhe më efikase është në thelb i përshtatshëm për Ballkanin Perëndimor, sepse komunikimi rreth planit të zhvillimit, negociatave të pranimit dhe çështjeve aktuale do të ishte më i shpejtë dhe më efikas. Dilema është se sa do të zgjasë ky riorganizim", thotë Arsovski për Kosovo online.

Megjithatë, ai shpreh frikën e tij se ky proces mund ta ngadalësojë Ballkanin Perëndimor në rrugën drejt BE-së.

"Duke ndjekur shembujt e mëparshëm të Bashkimit Evropian dhe fazës së tij introspektive, mund të ndodhë që ky proces i riorganizimit të zgjasë shumë më tepër sesa parashikon komisioneri, dhe ndërkohë, ndërsa ky proces zgjat, komunikimi në Ballkanin Perëndimor do të ngadalësohet", thekson Arsovski.

Ironikisht, ai vëren gjithashtu se Maqedonia e Veriut nuk duhet të ketë shumë frikë sepse në rastin e saj, thekson ai, "procesi i pranimit është zgjatur tashmë".

"Nuk kemi pse të frikësohemi, sepse procesi ynë i pranimit është sigurisht zgjatur, për arsyet tona. Pra, për momentin, ky proces është bllokuar sepse nuk mund të mbajmë një konferencë tjetër ndërqeveritare dhe ky proces nuk na prek. Ndoshta vendet që janë në negociata aktive, Shqipëria dhe Mali i Zi, duhet të kenë më shumë frikë", thekson ky analist.

Ai është i bindur se procesi i reformave brenda BE-së nuk mund të sjellë asgjë të keqe për Ballkanin Perëndimor.

Problemi, thekson ai, është në "paqartësi" derisa të përfundojë ky proces.

"Nuk ka ndryshime të këqija nëse qëllimi përfundimtar i administratës është të jetë më efikase dhe më e shpejtë. Problemi i vetëm është nëse kjo pezullim deri në përfundimin e reformave zgjat aq shumë sa bëhet pengesë në komunikimin e Komisionit Evropian për Ballkanin Perëndimor. BE-ja shpesh hyn në një fazë ku thonë 'le të riorganizohemi së pari, pastaj do të vazhdojmë të punojmë'. Ky proces riorganizimi mund të zgjasë aq shumë sa do të ndikojë në komunikimin thelbësor me Komisionin", beson Arsovski.

Ngadalësimi i integrimeve

Nga ana tjetër, Dritan Hoti, lektor në Universitetin Mesdhetar në Tiranë dhe në Universitetin e Vjenës, beson se reformat e shpallura brenda BE-së mund të prodhojnë një "ngadalësim aktual të integrimit në bllokun e vendeve të Ballkanit Perëndimor".

"Nëse ka një ulje, kjo do të thotë se mund të ketë një ngadalësim të menjëhershëm të procesit të integrimit në bllokun e vendeve të Ballkanit Perëndimor. Kjo do të ishte disi kontradiktore. Nga njëra anë, Europa e Bashkuar thotë se synon të përshpejtojë integrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor bazuar në imperativat gjeopolitike, veçanërisht për shkak të luftës midis Rusisë dhe Ukrainës dhe ndikimit që kjo luftë ka në kontinentin evropian, me ndikimin kryesor në Evropën Qendrore dhe Ballkan, të cilat janë zona tradicionale të interesave jetësore të politikës së jashtme ruse", thekson Hoti në bisedë për Kosovo online.

Ai i sheh reformat kryesisht në dritën e forcimit të kapaciteteve ushtarake të Unionit.

"Ndoshta ka presion nga forcat e krahut të djathtë në BE, por tani përparësi i jepet gatishmërisë ushtarake. Gatishmëria ushtarake është rritur në Evropë dhe në këtë kontekst do të ketë një ulje të kostove burokratike, duke i dhënë përparësi investimeve me natyrë ushtarake që lidhen me forcimin e ushtrive kombëtare, të cilat në një farë mase kanë të bëjnë me rritjen e sigurisë kolektive evropiane", konsideron Hoti.

Ai kujton se procesi i rikunstrimit: zvogëlimi i personelit teknik dhe burokratik brenda institucioneve të BE-së ka ndodhur që nga fillimi i procesit të formimit të Unionit, por se ende nuk është e qartë nëse ky i fundit do të "ndikohet" edhe nga personeli i përfshirë në "proceset tekniko-ligjore të integrimit" të vendeve kandidate për anëtarësim në BE.

"Ulja e numrit të punonjësve mund të çojë në ngadalësime të menjëhershme dhe pyetja është se çfarë do të bëhet me stafin e disa organeve që përbëjnë aparatin kryesor të BE-së. Kjo mbetet për t'u parë", specifikon Hoti.

Ai gjithashtu shton se nëse ka një "strategji dhe vullnet" brenda BE-së, atëherë reformat mund të kontribuojnë në anëtarësimin e përshpejtuar të kandidatëve nga Ballkani Perëndimor.

"Nëse ekziston një strategji dhe vullnet për të pasur një proces të përshpejtuar integrimi 'në bllok', duke marrë parasysh imperativin aktual gjeopolitik që lidhet me luftën midis Rusisë dhe Ukrainës, mund të jetë e realizueshme që vendet tona të jenë në BE në vitin 2029 ose 2030", thekson Hoti.

Ai shton se shtetet kandidate duhet të përmbushin "kritere ligjore, sociale, ekonomike dhe institucionale", por se në atë rast nuk do të ketë "qëndrim të palëkundur të BE-së" ndaj zgjerimit.

Ai thekson se "imperativi gjeopolitik" ka qenë gjithmonë një motiv kyç në procesin e zgjerimit të BE-së.

"Elementi më i rëndësishëm për zgjerimin e BE-së ka qenë gjithmonë imperativi gjeopolitik, si një nxitje për integrimin e vendeve të caktuara të ish-Evropës komuniste në Bashkimin Evropian. Ky imperativ është edhe më i rëndësishëm sot", thotë Hoti.

Si një moment tjetër kyç, ai e sheh kombinimin e "vullnetit dhe motivimit" të vendeve kandidate nga Ballkani Perëndimor për anëtarësim në BE sa më shpejt të jetë e mundur, që nënkupton shmangien e "trazirave të thella sociale dhe politike" që do ta ngadalësonin atë proces.

Zgjidhja, pohon ai, është në "simetri".

"Duhet të ketë një lloj simetrie, një lloj bashkëpunimi ose 'kimi dypalëshe'", specifikon ai.