A është Kosova gati për fillimin e negociatave për anëtarësim në BE?

Pavarësisht pasigurisë rreth zgjedhjes së presidentit dhe mundësisë për zgjedhje të reja, zyrtarët kosovarë kohët e fundit kanë nisur një fushatë më agresive lidhur me çështjen e negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe anëtarësimin në Këshillin e Evropës. Nga Komisioni Evropian thonë për Kosovo online se vitin e kaluar përparimi i Kosovës është ngadalësuar për shkak të bllokimit të brendshëm, ndërsa bashkëbiseduesit e portalit si pengesa për vazhdimin e rrugës evropiane të Kosovës përmendin bllokimin e dialogut me Beogradin, si dhe faktin që pesë shtete anëtare të BE-së nuk e njohin pavarësinë e Kosovës.

Shkruan: Jellena Novakov

Kosova ka paraqitur kërkesën për anëtarësim në Bashkimin Evropian në dhjetor të vitit 2022 dhe që atëherë pret pyetësorin e Komisionit Evropian, i cili përmban rreth 3.000 pyetje dhe lidhet me stabilitetin demokratik, sundimin e ligjit, mbrojtjen e pakicave, kriteret ekonomike të lidhura me konkurrencën në treg, si dhe aftësinë për të marrë përsipër dhe për të zbatuar në mënyrë efikase detyrimet që burojnë nga anëtarësimi në BE.

Ministri i Punëve të Jashtme i Kosovës, Glauk Konjufca, javën e kaluar, gjatë bisedës me homologun belg Maksime Prévot, theksoi se Kosova prej më shumë se tre vitesh pret pyetësorin për anëtarësim në BE, por mbetet në rrugën evropiane.

Në Ballkanin Perëndimor, vetëm Kosova nuk është vend kandidat, gjë për të cilën së fundmi kujtoi edhe kryenegociatori me BE-në, Jeton Zulfaj, duke shtuar se Prishtina po bën përpjekje aktive për ta arritur këtë status. Ai gjithashtu vlerësoi se duhet përshpejtuar hapja e negociatave dhe theksoi se Kosova duhet ta shfrytëzojë këtë vit për të avancuar procesin përmes bashkëpunimit me shtetet anëtare dhe institucionet e BE-së.

Zulfaj, gjatë një vizite në Shqipëri, tha se Kosova vazhdon të presë vendimin e BE-së për statusin e kandidatit, por se zyrtarët ndërkohë nuk do të qëndrojnë duarkryq. Sipas tij, Kosova me ndihmën e Shqipërisë do të fillojë harmonizimin e përgjigjeve në pyetësor, duke pasur parasysh procesin e skriningut, si dhe punën për krijimin e strukturave koordinuese ndërinstitucionale.

Në takimin me ushtruesen e detyrës së shefes së Delegacionit të BE-së në Kosovë, Eva Palatova, Zulfaj tha se Kosova e ka merituar të përparojë drejt anëtarësimit sepse, siç u shpreh ai, udhëheq rajonin sipas indekseve të përparimit demokratik dhe ka një nivel të lartë të zhvillimit ekonomik, por Raporti i zgjerimit për vitin 2025 ka treguar ngadalësim për shkak të situatës së brendshme dhe bllokadave institucionale.

Në të njëjtën kohë, bashkëbiseduesit e Kosovo online si një nga pengesat theksojnë faktin që pesë shtete të BE-së nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, ndër të cilat është edhe Spanja. Me këtë është pajtuar edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili në një tekst autorial për gazetën katalanase “El Periodico” ka theksuar se këto vende janë “një pengesë e madhe” në rrugën drejt BE-së. Sipas tij, nuk ekziston asnjë mosmarrëveshje mes Kosovës dhe Spanjës, dhe për këtë arsye nuk ka pengesa që Madridi ta njohë pavarësinë e Kosovës.

Bashkëbiseduesit theksojnë se, pavarësisht gjithçkaje, interesi i qytetarëve të Kosovës për anëtarësim në BE mbetet i lartë, ndërsa një anketë e Këshillit për Bashkëpunim Rajonal tregon se 78 për qind e qytetarëve janë për anëtarësimin në BE, ndërsa një anketë e Institutit Ndërkombëtar Republikan Amerikan (IRI) tregon se kjo përqindje arrin deri në 89 për qind.

Vlerësimi i Komisionit Evropian

Nga Komisioni Evropian deklaruan për Kosovo online se Raporti i zgjerimit për Kosovën për vitin 2025 ka treguar ngadalësim të përparimit për shkak të situatës së brendshme dhe bllokimit politik, por se Bashkimi Evropian është i gatshëm të bashkëpunojë me autoritetet e Kosovës dhe të vazhdojë ta mbështesë Kosovën në rrugën e saj evropiane.

“Raporti i zgjerimit për Kosovën për vitin 2025 tregon qartë se përparimi në reformat që lidhen me BE-në është ngadalësuar në 12 muajt e fundit, kryesisht për shkak të ndarjeve në skenën politike të brendshme, ngadalësimit të aktiviteteve legjislative para zgjedhjeve të shkurtit, si dhe bllokimit të zgjatur politik pas tyre”, tha zëdhënësja e Komisionit Evropian (KE).

Ajo shtoi se në KE presin formimin e shpejtë të institucioneve dhe rikthimin te reformat, duke theksuar se prioritet duhet të jetë zbatimi i Planit të rritjes dhe marrëveshjeve përkatëse me vlerë deri në 882 milionë euro.

“BE-ja është e gatshme të bashkëpunojë me autoritetet e Kosovës dhe të vazhdojë ta mbështesë Kosovën në rrugën e saj drejt Bashkimit Evropian”, tha për portalin tonë zëdhënësja e Komisionit Evropian.

Njëkohësisht, siç theksohet, vazhdimi i dialogut në nivel të lartë do të jetë i mundur kur të krijohen kushtet për këtë, duke shtuar se përfaqësuesja e lartë Kaja Kalas do të thërrasë një takim të tillë kur rrethanat ta lejojnë.

Dialogu dhe AKS

Rëndësinë e dialogut me Beogradin e theksoi edhe ish-diplomati Zoran Millivojeviq, duke thënë se për hapjen e procesit të anëtarësimit të Kosovës në BE dialogu do të jetë kyç. Sipas tij, pasi BE-ja i hoqi masat ndaj Kosovës, janë krijuar kushtet për vazhdimin e bisedimeve për të ardhmen evropiane të Kosovës.

“Duhet kujtuar se Komisioni ka nënshkruar me Kosovën Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit, sepse këtë nuk mund ta bëjë BE-ja, pasi pesë shtete nuk e njohin pavarësinë e vetëshpallur”, tha Millivojeviq për Kosovo online.

Kufizimi tjetër me të cilin përballet Kosova, sipas Millivojeviqit, lidhet me sistemin politik, përkatësisht me bllokadat institucionale të vitit të kaluar dhe zgjedhjet e mundshme të reja, nëse deri më 28 prill nuk zgjidhet presidenti i ri. Konteksti politik në këtë situatë mbetet një çështje e madhe, shton ai, duke theksuar se vazhdimi i dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është thelbësor për negociatat e Kosovës me BE-në.

“Dialogu është i bllokuar. Qëndrimet janë diametralisht të kundërta. Serbia mbetet fuqishëm në qëndrimin se nuk janë të mundshme negociata të mëtejshme thelbësore nëse nuk përmbushet detyrimi i Kosovës nga Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013, përkatësisht formimi i AKS-së. Qeveria e Vetëvendosjes nuk është e gatshme ta përmbushë këtë, nuk ishin as të mëparshmet, por kjo nuk është e gatshme”, tha Millivojeviq.

Ai rikujton se Bashkimi Evropian thekson nevojën për shqyrtimin e statutit të AKS-së nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës, që është kusht për anëtarësim në Këshillin e Evropës, por edhe për zhbllokimin e dialogut. Millivojeviq thekson se nuk është optimist sa i përket mundësisë për vazhdimin e dialogut për shkak të mungesës së gatishmërisë së autoriteteve në Prishtinë për t’u angazhuar lidhur me AKS.

Millivojeviq thekson se ekziston një tendencë për të përshpejtuar procesin me Kosovën për arsye gjeopolitike, të ngjashme me ato në rastin e Ukrainës dhe Moldavisë.

“Kjo do të thotë se ekziston një kontekst gjeopolitik që këtë rajon dhe çështjen e Kosovës e përfshin në atë që janë synimet e politikës lindore, për Ukrainën dhe Moldavinë, pra që këto procese të përshpejtohen disi para një zhvillimi të madh lidhur me luftën në Ukrainë. Ekziston një rrymë e fortë në BE që e shtyn çështjen e Kosovës, si drejt Këshillit të Evropës ashtu edhe në lidhje me integrimet evropiane, dhe atë në afat të shkurtër. Në krye të këtij grupimi janë gjermanët. Ata kanë mbështetjen edhe të disa vendeve të tjera, të ashtuquajturit krah i fortë, i lidhur me gjeopolitikën, me çështjen ruse dhe me këtë kusht politik që tani dominon”, thekson ai.

Në këtë drejtim, sipas Millivojeviqit, Kurti dhe autoritetet aktuale në Prishtinë po përpiqen të përfshihen duke bërë lëshime ndaj Brukselit.

“Ata po bëjnë lëshime të ndryshme. Po harmonizohen plotësisht me gjithçka që kërkon Brukseli dhe qëndrimi i zotit Konjufca duhet parë në këtë kontekst. Ata përpiqen që me politikë aktive, duke e larguar Serbinë nga fokusi dhe duke shfrytëzuar kontekstin gjeopolitik, të arrijnë që çështja e Kosovës të vendoset në tryezë”, thekson diplomati.

Pengesat brenda BE-së

Greqia, Spanja, Rumania, Sllovakia dhe Qipro nuk e njohin Kosovën, ndërsa komisionerja evropiane për zgjerim, Marta Kos, deklaroi të hënën se “po ndjek se çfarë po ndodh” lidhur me këto vende dhe se “zhvillimi është inkurajues”, pa specifikuar më tej se çfarë nënkupton me këtë. Pikërisht nga këto vende, sipas analistit Nexhmedin Spahiu, varet e ardhmja evropiane e Kosovës.

“Nuk varet nga situata politike. Varet nga fakti që, para së gjithash, pesë vende të BE-së nuk e kanë njohur Kosovën, gjë që e vendos Kosovën jashtë konkurrencës në krahasim me pesë vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, të cilat janë në një situatë krejtësisht tjetër”, tha ai për Kosovo online.

Duke folur për atë nëse integrimet evropiane mund të jenë argument në një fushatë të mundshme parazgjedhore, Spahiu tha se çelësi i asaj fushate do të ishte gjetja e fajtorit për moszgjedhjen e presidentit, si dhe çështjet e korrupsionit dhe kriminalitetit. Ai thekson se qytetarët e Kosovës nuk mendojnë se rruga evropiane dhe shpejtësia e integrimeve varen nga ajo se cila parti është në pushtet, por shton se interesi për anëtarësim në BE megjithatë ekziston.

“Interesi për anëtarësim në BE ekziston. Qytetarët e Kosovës do të dëshironin të jenë në BE, të mund të lëvizin lirshëm dhe të ketë qarkullim të lirë të mallrave, por nuk kanë një ide të qartë se si të arrihet kjo dhe cilët politikanë do ta realizonin më shpejt”, thotë Spahiu.