A është Kosova më afër “qeverisë së unitetit” apo zgjedhjeve të reja?

Loja zhvillohet deri në 61, por rezultati në semafor është i njëjtë tashmë prej muajsh. Zgjidhjen e ofron lideri i LDK-së, Lumir Abdixhiku, përmes një “qeverie të unitetit”. “Siguroni 19 vota, pjesën tjetër e siguroj unë”, iu përgjigj menjëherë kryetari i rizgjedhur i PDK-së, Memli Krasniqi. Si opozita, ashtu edhe Lëvizja Vetëvendosje, ndjekin mbështetjen e komuniteteve jo-shumicë, por edhe nëse e arrijnë, mbetet pyetja sa e qëndrueshme do të ishte një koalicion i tillë, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Matematika është e qartë – nuk ka matematikë. Me këtë logjikë ka dështuar edhe përpjekja e 35-të për konstituimin e legjislaturës së nëntë të Kuvendit të Kosovës.

“Pro votuan 51 deputetë, një kundër, nuk pati të përmbajtur. Nuk ka kuorum. Shihemi të hënën në orën 11”, tha kryesuesi Avni Dehari.

Nuk ka asnjë tregues në Kosovë për mënyrën se si të dilet nga kriza institucionale. Një nga zgjidhjet e mundshme e ka ofruar Abdixhiku – “plani me 15 pika”.

Reforma të guximshme kushtetuese, rritje pagash, zgjidhje për krizën energjetike, rindërtimi i partneritetit me SHBA-në dhe BE-në… janë vetëm disa nga pikat e këtij programi.

“E kam propozuar sepse shteti është i bllokuar. Sepse nuk ka kuvend funksional. Sepse nuk ka qeveri funksionale. Sepse nuk ka përfaqësim legjitim. Sepse, mbi të gjitha, nuk ka asgjë tjetër të ndershme që po ndodh prapa skenave që na çon drejt afrimit dhe zgjidhjes – çfarëdo që ajo të jetë”, shpjegoi Abdixhiku.

Plani parashikon edhe një “qeveri të unitetit kombëtar”, e cila, siç shpjegoi Abdixhiku, do të ishte “fundi i bllokadës dhe fillimi i stabilitetit kombëtar”, dhe do të zgjaste deri në zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës.

“Matematika është shumë e thjeshtë – vetëm 19 vota nga LDK, pjesën tjetër e siguroj unë dhe arrijmë në 61. Matematikën e dini edhe ju, edhe unë, edhe çdokush – këtu ka deputetë të Kuvendit të Kosovës, pa Listën Serbe, me të cilët partitë ish-opozitare mund të formojnë shumicën prej 61 votash”, u kundërpërgjigj kryetari i PDK-së, Memli Krasniqi.

"Numri magjik"

Millosh Pavkoviq, bashkëpunëtor i Qendrës për Politika Evropiane nga Beogradi, e shpjegon krizën institucionale në Kosovë me ndihmën e matematikës.

"Matematika është e qartë. Vetëvendosja ka 48 mandate, tre partitë më të mëdha opozitare, PDK, LDK dhe AAK-Nisma kanë 54 së bashku. Prandaj, atyre u duhet ai numër 'magjik' prej 61. Një mundësi është në fakt të tërheqin dhjetë vota të pakicave, por jo nga Lista Serbe, por 10 vota të pakicave nga pakicat e tjera kombëtare, pra boshnjakët, romët, ashkalinjtë dhe egjiptianët. Me ato 10 vota, opozita, në teori, mund të mbledhë 64 vota, domethënë 64 mandate në parlament pa Listën Serbe", thotë Pavkoviq.

Megjithatë, në intervistë për Kosovo online ai kujton se "shifrat dhe statistikat" janë një gjë, dhe realiteti është krejt tjetër.

"Kemi parë se është e vështirë për Kurtin të fitojë votat e pakicave, dhe do të jetë edhe më e vështirë për opozitën, sepse tashmë është një koalicion prej tre ose katër partish, plus partitë e pakicave kombëtare. Dhe kjo sigurisht do të ishte një qeveri shumë e paqëndrueshme, siç do të ishte një qeveri e Kurtit me pakica. Në teorinë politike, kjo do të ishte një 'qeveri minimale' me 61, 62 ose 63 vota që do të ishte e prirur për rrëzim të lehtë", beson Pavkoviq.

Sfida e parë për një qeveri të tillë, pavarësisht se kush e formon atë, do të jetë zgjedhja e ardhshme e presidentit të Kosovës në parlament.

"Ato zgjedhje po vijnë në fillim të vitit 2026 dhe do të jetë një provë serioze për këdo që formon qeverinë", është i bindur Pavkoviq.

Kur u pyet se sa e sigurt është që do të arrihet një marrëveshje midis LDK-së dhe PDK-së, ky analist beson se pika kryesore e mosmarrëveshjes është se kush do të jetë kryeministri i ri.

“Kjo është çështje e marrëdhënieve të tyre të ndërsjella, e liderëve të këtyre tri partive, dhe nëse do të hapej çështja se kush do të ishte kryeministër. Kjo është një pikë që mund të shkatërrojë negociatat që në fillim, për shkak se si PDK-ja ashtu edhe LDK-ja kanë ambicie për të marrë postin e kryeministrit, gjë që e vështirëson çdo marrëveshje koalicioni. Nëse do ta vënë mbi gjithçka interesin për të rrëzuar Kurtin dhe Vetëvendosjen, apo do të dominojnë ambiciet personale, kjo mbetet të shihet, por nëse ambiciet personale do të jenë në plan të parë, atëherë vështirë që opozita do të arrijë të formojë qeveri”, është i bindur Pavkoviq.

Kapaciteti i "klasës politike"

Avni Mazreku, profesor i së drejtës evropiane nga Prishtina, nuk dëshiron të merret shumë me matematikën.

Ai është i bindur se rrjedha aktuale e seancës konstituive të Parlamentit të Kosovës tregon se "klasat politike", partitë dhe autoritetet dhe opozita, "tregojnë kapacitet" për t'u marrë ekskluzivisht me "probleme të vogla politike", dhe jo me çështje kyçe si anëtarësimi në BE ose pranimi në NATO.

„Nuk mendoj se ajo që po ndodh në Kosovë ka ndodhur ndonjëherë në historinë parlamentare politike botërore. Ata nuk e marrin parasysh interesin e shtetit, që është krijimi i institucioneve. Pra, kapaciteti i kësaj klase politike është të merret me probleme shumë të vogla politike. Prandaj shtrohet pyetja se çfarë qasje ka kjo klasë politike në përgjithësi për zgjidhjen e problemeve të tjera: anëtarësimin e Kosovës në BE, çështjen e njohjes nga pesë vendet e BE-së, anëtarësimin në NATO dhe çështje të tjera globale që janë shumë më të rëndësishme për Kosovën sesa këto në parlament“, thotë Mazreku për Kosovo online.

Duke komentuar idenë e PDK-së për formimin e një "qeverie të unitetit kombëtar", Mazreku thekson se zgjidhja më optimale për të kapërcyer krizën politike është krijimi i një koalicioni më të gjerë që do të përfshinte partinë shumicë, Lëvizjen Vetëvendosje.

"Por kjo ide dështoi. Opozita ka të drejtë në këtë rast. Nuk duhet ta kushtëzojmë njëri-tjetrin me bllokada sepse kjo dëmton interesin e Kosovës, që është formimi i një qeverie të qëndrueshme", thekson ai.

Prandaj  e konsideron rrjedhën aktuale të konstituimit të parlamentit të dëmshme dhe fajëson fitoren, por opozita ndalet për këtë.

Lëvizjen Vetëvendosje sepse këmbëngul që Albulena Haxhiu të jetë presidentja e re e Kuvendit, dhe të tjerët sepse këmbëngulin që të mos ketë votim për të.

"Këto parti e kanë sjellë Kosovën në pikën ku një problem që, sipas mendimit tim, nuk ekziston duhet të zgjidhet. Nuk ka argumente politike për këtë, sepse kryetari i kuvendit nuk ka asnjë fuqi ekzekutive, por duhet të jetë një figurë unifikuese që siguron funksionimin e qetë të seancave parlamentare. Ndoshta do të kisha qenë në gjendje ta kuptoja se bëhej fjalë për këmbënguljen në krijimin e një koalicioni qeverisës", saktëson Mazreku.

Mazreku shton se, pavarësisht që nuk e kupton pse kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, insiston në zgjedhjen e Hadxhiut, ai vetë, po të ishte në politikë, do të votonte pa kushte për kandidatin e propozuar nga partia më e madhe.

„Ndërkohë, klasa politike kosovare sillet sikur Kosova nuk ka fare probleme politike“, është i bindur Mazreku.

I pyetur pse as Lëvizja Vetëvendosje, por as partitë opozitare nuk e shohin një koalicion të mundshëm me Listën Serbe, ndërkohë që kryeministri në mandat teknik Albin Kurti thekson se ajo është dashur të ndalohet, Mazreku thotë se Lista Serbe është një parti legjitime në Kosovë që ka marrë pjesë në zgjedhje.

„Nëse i referohemi Radoiçiqit apo ndonjë zyrtari tjetër të lartë të Listës Serbe, nuk është se edhe në partitë tjera nuk ka pasur raste kur liderët janë përfshirë në situata të jashtëligjshme“, kujton Mazreku.

Ai pohon se për këtë arsye duhet të ndahen qartë përgjegjësitë penale të Radoiçiqit nga veprimtaria politike e Listës Serbe.

„Interesi i Kosovës është në hapa që çojnë drejt integrimit të atyre që ende nuk janë konstruktivë në sistemin e saj kushtetues-juridik“, beson Mazreku.

Koalicioni "potenciali"

Koordinatori i Grupit të Punës të Konventës Kombëtare për BE-në për Kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, na kthen te "matematika".

"Nëse partitë opozitare kanë vota të mjaftueshme për të formuar qeverinë, besoj se do të gjejnë vota të mjaftueshme për të formuar edhe parlamentin. Kosova ka hyrë në një krizë institucionale nga e cila nuk ka rrugëdalje të lehtë. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit, por edhe për formimin e shumicës së re parlamentare. Ka të gjitha mundësitë që do të ketë zgjedhje të reja para se partitë politike të bien dakord reciprokisht që të mund të formojnë një qeveri”, thotë Mijaçiq në intervistë për Kosovo online.

Për të, dilema e vetme është nëse këto zgjedhje të jashtëzakonshme do të organizohen së bashku me ato lokale, apo herët a vonë.

"Çdo vendim do të ketë sfidat e veta, por koha do ta tregojë. Mendoj se në këto rrethana është shumë e vështirë të formohen institucione, para së gjithash kuvendi, dhe më vonë qeveria", thekson ai.

Duke komentuar bashkëpunimin e mundshëm midis PDK-së dhe LDK-së, Mijaçiq kujton se një koalicion i tillë ekzistonte tashmë, dhe "ripërsëritja" e tij nuk do të ishte e suksesshme për shkak të faktit se partia e Albin Kurtit do të përfaqësonte një "opozitë të fortë".

"Kjo do ta fuste Kosovën në paqëndrueshmëri të mëtejshme politike. Aljbin Kurti nuk i fitoi zgjedhjet, por fitoi më shumë vota. Ai do të përfaqësojë një opozitë të fortë dhe besoj se një qeveri e tillë nuk mund të zgjasë shumë. Thjesht, diku, gjithçka po pret zgjedhjen e presidentit të Kosovës, e cila do të pasojë vitin e ardhshëm në mars. Dhe kjo është një pjesë e madhe e këtij kalkulusi", është i bindur Mijaçiq.

Ai e sheh problemin kryesor në faktin se asnjë parti nuk ka një "potencial koalicioni" mjaftueshëm të madh.

"Kurti, i cili e bindi veten se mund të qeverisë në mënyrë të pavarur, nuk mund ta bëjë më këtë ose mund ta bëjë këtë me ndihmën e partive të pakicës, e cila është përsëri në nivelin e 61 votave, që nuk është stabiliteti që kishte në periudhën e mëparshme, dhe është shumë e vështirë për të që të heqë dorë nga ajo stabilitet dhe arbitraritet në qeverisje. Gjatë katër viteve të fundit, ai sundoi në mënyrë arbitrare siç donte. Nga ana tjetër, partitë opozitare nuk kanë vota të mjaftueshme për të qenë në gjendje të sigurojnë stabilitetin shoqëror në Kosovë", thekson Mijaçiq.

Prandaj, përsërit ai, zgjidhja është ose zgjedhje të reja ose në një moment SHBA-të do të përfshihen në këtë proces.

"Ata do ta formojnë qeverinë në mënyrën që u përshtatet më mirë", beson ai.

I pyetur se sa realiste është të pritet formimi i një "qeverie uniteti", Mijaçiq është skeptik.

"Nuk mendoj kështu. Qeveria e unitetit kombëtar ekzistonte tashmë gjatë mandatit të UNMIC dhe nuk funksionoi. Nuk besoj se kjo mund të jetë një mundësi”, beson Mijaçiq.