Fokusi i fushatës parazgjedhore – kërkimi i fajtorit për dështimin, zhbllokimi i institucioneve apo serbët?

Lëvizja në pushtet Vetëvendosje nuk arriti të sigurojë një marrëveshje për presidentin me partitë opozitare dhe Kosova për herë të tretë brenda 16 muajsh shkon në zgjedhje parlamentare. Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se një nga temat kyçe të fushatës parazgjedhore do të jetë përgjegjësia për dështimin në zgjedhjen e presidentit, por shtojnë se partitë gjithashtu do të duhet të ofrojnë zgjidhje dhe të premtojnë dalje nga bllokada institucionale. Ata presin që ndër temat e fushatës edhe në këtë cikël zgjedhor të jetë komuniteti serb në Kosovë.

Shkruan: Jellena Novakov

Që nga dështimi i parë për zgjedhjen e presidentit të ri në fillim të marsit, partitë politike në Kosovë po e akuzojnë njëra-tjetrën për sabotim të këtij procesi. Partitë opozitare refuzuan të pranojnë opsionin sipas të cilit Vetëvendosjes do t’i takonin funksionet e kryeministrit, presidentit të Kosovës dhe kryetarit të Kuvendit të Kosovës, ndërsa Vetëvendosje akuzoi LDK-në dhe PDK-në për mungesë vullneti për arritjen e një marrëveshjeje politike.

Partia Demokratike e Kosovës kërkoi nga Kurti garanci se, nëse propozojnë Vjosa Osmanin për presidente, për të do të votojnë 66 deputetë, ndaj së cilës kryeministri nuk u përgjigj, por seanca për zgjedhjen e presidentit të ri, pa kuorum, u mbajt të hënën në mbrëmje dhe vazhdoi të martën.

Tensionet ndërmjet pushtetit dhe opozitës janë rritur, ndërsa opozita, si dhe disa organizata, kanë akuzuar pushtetin për shkelje të rendit kushtetues dhe për grusht shteti. Si pasojë, përveç kërkimit të fajtorit për dështimin në zgjedhjen e presidentit, opozita mund ta shfrytëzojë në fushatë këtë përpjekje të njëanshme për zgjedhjen e presidentit kundër Vetëvendosjes.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se fokusimi vetëm te fajësia nuk do të jetë i mjaftueshëm dhe se opozita duhet të mobilizohet dhe t’i bindë qytetarët se do të sjellë stabilitet në Kosovë dhe do të formojë institucione funksionale.

Përveç kësaj, ata theksojnë se në fushatë do të flitet edhe për institucionet arsimore dhe shëndetësore serbe, por mendimet janë të ndara se cilës parti do t’i shkojë kjo në favor. Nga njëra anë, ekziston mundësia që Kurti të vazhdojë me presion edhe më të madh ndaj serbëve, ndërsa nga ana tjetër theksohet se marrëveshja për zbatimin e ligjit për të huajt dhe automjetet ka hapur hapësirë që opozita të vë në pah mospërputhjet e kryeministrit.

Mundësinë e targetimit të komunitetit serb e ka përmendur edhe Lista Serbe, në një reagim lidhur me grafitet e UÇK-së që të hënën u shfaqën në murin e një shtëpie familjare në fshatin Mogillë. Lista Serbe atëherë pyeti institucionet përgjegjëse dhe përfaqësuesit ndërkombëtarë nëse jemi dëshmitarë të fillimit të një fushate tjetër politike, në të cilën paaftësia dhe mungesa e rezultateve konkrete përpiqen të fshihen përmes rritjes së tensioneve dhe krijimit të paqëndrueshmërisë mes bashkëqytetarëve.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, deklaroi mbrëmë se zgjedhjet e ardhshme në Kosovë do të sjellin një valë të re “histerie antiserbe” dhe do të krijojnë nervozë shtesë.

Kush është fajtor?

Politologu Ognjen Gogiq tha për Kosovo online se tema kryesore në zgjedhjet e ardhshme do të jetë faji për dështimin e zgjedhjes së presidentit, si dhe dhënia e garancive për votuesit se paqëndrueshmëria do të marrë fund dhe se do të formohen institucione të qëndrueshme. Përveç kësaj, Gogiq deklaron se temat do të përfshijnë institucionet serbe, marrëdhënien me partnerët perëndimorë, si dhe dënimet për krime lufte të ish-udhëheqësve të UÇK-së.

"Kjo është hera e tretë brenda një viti e gjysmë që Kosova po shkon në zgjedhje parlamentare dhe të gjitha temat dhe premtimet janë shteruar. Askush nuk mund të thotë asgjë të re që nuk e ka thënë tashmë, as nuk ka askush që dëshiron ta dëgjojë atë. Qytetarët janë më të interesuar për përgjigjen e pyetjes pse Kosova nuk mund të krijojë institucione pas të gjitha këtyre cikleve zgjedhore", tha Gogiq.

Sipas tij, lind pyetja e përgjegjësisë dhe fajit për arsyet pse Kosova kaq shpesh shkon në zgjedhje pa një epilog, si dhe si të mos përsëritet kjo situatë.

"Premtimi kryesor i partive do të jetë krijimi i institucioneve, zgjedhja e një qeverie dhe një presidenti dhe se nuk do të ketë nevojë të shkojnë përsëri në zgjedhje pas disa muajsh. Kjo është çështja kryesore. Çdo gjë tjetër është e tepërt, sepse askush nuk beson ose pret një premtim të ri kur nuk është i sigurt se do të ketë një parti që do t'i zbatojë ato, nëse institucionet nuk konstituohen përsëri", tha ai.

Përveç kësaj, ai deklaron se një nga temat kryesore të fushatës do të jetë qëndrimi i Albin Kurtit ndaj partnerëve perëndimorë.

“Ka të ngjarë që çështja e marrëdhënies së Kosovës me partnerët perëndimorë, kryesisht me SHBA-në, të hapet. Vjosa Osmani, nëse merr pjesë në zgjedhje si kandidate e opozitës, mund ta kritikojë anti-amerikanizmin e Kurtit. Ata mund të konkurrojnë se kush do të afirmohet si më i orientuar drejt Evropës dhe Amerikës”, thotë ai.

Në të njëjtën kohë, Gogiq pret që krimet e luftës të jenë gjithashtu një temë e fushatës.

"Duhet të pritet që temat e krimeve të luftës të jenë aktuale, sepse, pikërisht në kohën kur mund të mbahen zgjedhjet, priten vendimet e shkallës së parë në rastin e Thaçit dhe të tjerëve. Kjo mund të sjellë një dinamikë krejtësisht të re në fushatën zgjedhore, dhe atë drejt fundit. Cilido qoftë vendimi, ai do të rrisë tensionet në Kosovë", vlerëson Gogiq.

Institucionet shëndetësore dhe arsimore serbe mund të jenë gjithashtu temë e fushatës, thotë Gogiq, duke shtuar se opozita mund të përdorë marrëveshjen e arritur kundër Kurtit.

"Ky është qëndrimi që mbajti vetë Albin Kurti, se nuk do të toleronte, siç tha ai, institucione paralele ilegale të Serbisë në Kosovë, por më pas, në marrëveshje me Sorensen, ai në fakt pranoi që ato të vazhdojnë punën e tyre pa integrim dhe legalizim zyrtar në sistemin e Kosovës, të paktën jo ende", tha Gogiq.

Ai thekson se opozita mund të përfitojë nga mospërputhja e Kurtit, pasi, sipas Gogiq, ai në një farë mënyre e legalizoi punën e strukturave që ai i quajti ilegale.

"Është e mundur që ai të thirret për këtë arsye, dhe kjo u pa tashmë në situatën në Skenderaj, kur, me urdhër të kryetarit të bashkisë së Skenderajit, Lushtaku, u nis një iniciativë për të mbyllur klinikat dhe për t'i marrë ato në sistemin e Kosovës. Këtu Lushtaku hyri në fushën e Kurtit duke treguar se nuk është vetëm Kurti ai që mund të mbyllë institucionet serbe", tha ai.

Gogiq shtoi se në këtë mënyrë opozita mund ta provokojë Kurtin, dhe se ai nga ana tjetër përpiqet të provojë se i qëndron fjalës së tij duke synuar të kufizojë punën e institucioneve serbe.

Partitë politike shqiptare, thotë Gogiq, konkurrojnë në nacionalizëm dhe patriotizëm, dhe në qendër të kësaj është çështja e Serbisë dhe serbëve.

"Ky nacionalizëm po mprehet kundër dikujt, dhe është pala serbe këtu. Kjo mund t'i bëjë serbët në Kosovë të ndihen të shqetësuar gjatë fushatës, sepse ata janë në një farë mënyre tema e fushatës zgjedhore dhe e balancimit të forcave midis partive shqiptare", përfundoi ai.

Populizmi i Kurtit dhe reforma e opozitës

Analisti politik Artan Muhaxhiri tha për Kosovo online se kryeministri Albin Kurti në fushatën e ardhshme nuk do të jetë në gjendje të mbështetet në kartat e forta që kishte në të kaluarën, përfshirë populizmin dhe trazirat në veri të Kosovës, por paralajmëron se gjithçka do të varet nga aftësia e opozitës për t’u reformuar.

“Për fat të keq, po shkojmë në një raund të ri zgjedhjesh, është për të ardhur keq. Udhëheqësit politikë nuk mundën të gjenin harmonizim normal dhe të arsyeshëm, aleanca dhe marrëveshje për të shmangur zgjedhjet e reja. Problemi është se këto do të jenë zgjedhje shumë të ndjeshme, sepse kryeministri Kurti nuk është në pozicionin që ishte më parë. Pas gjashtë vitesh në pushtet, populizmi i tij ka filluar të zbehet”, vlerësoi Muhaxhiri.

Sipas tij, Kurti nuk do të jetë më në gjendje të luajë me të njëjtat karta si më parë, por ai thekson se opozita është pasive.

"Nuk shohim asnjë energji nga opozita, asnjë plan apo strategji të re që mund të kërcënojë pushtetin e Kurtit. Një element i ri që mund të jetë interesant, vlerëson Muhaxhiri, do të jetë përfshirja e mundshme e ish-presidentit Vyosa Osmani në garën zgjedhore", thotë Muhaxhiri.

Ai shton se kjo mund të prishë rezultatet e zgjedhjeve të mëparshme, por se opozita ka nevojë për ndryshime.

"Ata duhet të ndryshojnë nëse duan të jenë më konkurrues", thotë ai.

Duke folur për Albin Kurtin, Muhaxhiri thekson se ai nuk pati sukses të madh në projekte, ekonomi, infrastrukturë apo marrëdhënie ndërkombëtare. Për këtë arsye, vlerëson Muhajiri, ata do të mbështeten në dhënien e ndihmës financiare qytetarëve, dhe diaspora do të mbetet gjithashtu baza e tij.

"Veriu i Kosovës ishte një kartë e madhe në zgjedhjet e mëparshme, por tani, nëse ka paqe atje, nuk mendoj se (Kurti) do të ketë mundësinë të përfitojë politikisht prej saj. Nuk shohim projekte të mëdha në veri të Kosovës që mund të ndikojnë te elektorati", tha Muhaxhiri, duke përsëritur se gjithçka do të varet ende nga opozita.

Komuniteti serb

Docenti i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, deklaroi për Kosovo online se kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, nuk mund ta zhvillojë fushatën e ardhshme zgjedhore mbi temat e luftës kundër korrupsionit dhe krimit, por se atë do ta bazojë, siç tha ai, te armiqtë imagjinarë në komunitetin serb.

“Kurti në fushatat e mëparshme i ka shfrytëzuar tashmë temat në veri të Kosovës, nga targat e deri te ndërtimi i urës, duke pretenduar se e ka forcuar plotësisht sovranitetin në veri. Mendoj se nuk ka asnjë temë tjetër për të ofruar, as zhvillim ekonomik e as përparim të madh në luftën kundër korrupsionit dhe krimit, ndërkohë që pikërisht mbi këtë temë ai erdhi për herë të parë në pushtet”, rikujtoi Surliq.

Sipas tij, Kurti do të mbështetet në krijimin e armiqve imagjinarë mes serbëve, të cilët tashmë përballen me probleme të përditshme ekzistenciale.

“E vetmja temë që ka në dorë është krijimi i armiqve imagjinarë në komunitetin serb, i cili është plotësisht i fragmentuar dhe përballet çdo ditë me çështje infrastrukturore dhe ekzistenciale”, tha ai.

Tema tjetër e fushatës së Kurtit do të jetë, sipas Surliqit, integrimi i institucioneve arsimore dhe shëndetësore serbe.

“Çështja tjetër që do ta përdorë si temë, të cilën tashmë e kanë paralajmëruar edhe anëtarët e ekipit negociator, është e ashtuquajtura integrim i arsimit dhe shëndetësisë, para së gjithash goditje ndaj universitetit dhe institucioneve arsimore”, tha ai.

Retorika në fushatë dhe ndarjet kombëtare

Ish-nënkryetari i Kuvendit Komunal të Mitrovicës së Veriut, Skender Sadiku, shprehu shpresën se temat në fushatën e ardhshme nuk do të jenë ndarjet kombëtare, duke theksuar se demokratizmi i pushtetit qendror në Prishtinë matet me marrëdhënien e tij ndaj komunitetit serb dhe komuniteteve të tjera joshumicë.

“Pushteti qendror duhet të mendojë për të gjithë qytetarët në mënyrë të barabartë. Si pjesëtar i komunitetit shqiptar, në veri jam pakicë”, tha Sadiku për Kosovo online.

Ai theksoi se është e rëndësishme që pushteti qendror ta zbusë retorikën ndaj komuniteteve joshumicë.

“Demokracia matet me mënyrën se si shumica sillet ndaj pakicës, dhe apeli është që pushteti qendror të kujdeset për komunitetet joshumicë, të zbusë retorikën dhe që të gjithë qytetarët të mbrohen dhe të trajtohen në mënyrë të barabartë. I njëjti apel vlen edhe për pushtetin lokal, i cili gjithashtu duhet të mbrojë komunitetet joshumicë. Në këtë qëndron demokracia”, tha Sadiku.