Gjithnjë e më shumë punëtorë po largohen nga Kosova: Pasojë e privilegjeve të vizave apo ikja nga varfëria?

Kryetari i Sindikatës së Pavarur të Sektorit Privat, Jusuf Azemi, pohon se në gjashtë javët e para pas liberalizimit të regjimit të vizave, nga Kosova janë larguar rreth 150 mijë punëtorë të sektorit privat. E ndërsa qeveria i mohon këto të dhëna, bashkëbiseduesit e Kosovo online pohojnë se pa një strategji serioze dhe të qartë është e pamundur të parandalohet largimi masiv i fuqisë punëtore.

Që nga 1 janari, kur liberalizimi i vizave nga BE-ja hyri në fuqi për qytetarët e Kosovës, një nga pyetjet kryesore është nëse ai ka rezultuar edhe në një largim dramatik të popullsisë në moshë pune.

Eksperti i ekonomisë nga Prishtina, Safet Gërxhaliu, thotë se vlerësimi i kryetarit të Sindikatës së Pavarur të Sektorit Privat, Jusuf Azemi, se në 50 ditët e para të liberalizimit të vizave, nga Kosova janë larguar rreth 150 mijë punëtorë nga sektori privat duhet të merret me rezerv dhe se duhet pasur kujdes në paraqitjen e të dhënave të tilla.

“Ishte Viti i Ri dhe në kuadër të atij largimi nuk ishin vetëm punëtorë, por edhe qytetarë të diasporës të cilët pushimet e tyre i kalonin në Kosovë për festat e Vitit të Ri. Ekziston edhe një valë që po i detyron njerëzit të shikojnë Evropën, thjesht të shohin se çfarë është Evropa, sepse, në një farë mënyre, ka vite që është frut i ndaluar. Mendoj se të gjithë e kanë kuptuar se Evropa nuk është më ajo që ka qenë”, thotë Gërxhaliu.

Megjithatë, ai pranon se njerëzit largohen kryesisht për shkak të paqëndrueshmërisë politike.

“Shikoni arsimin, shikoni shëndetësinë... Mungesa e stabilitetit politik është ajo që i bën njerëzit më së shumti të largohen nga Kosova”, tregon Gërxhaliu për Kosovo Online.

Ai thekson se janë disa faktorë për largimin e fuqisë punëtore, prandaj jo vetëm të varfërit po largohen.

"Evropa është sfida e madhe ku njerëzit po largohen." Përveç kësaj, ka edhe një arsye tjetër, ne kemi numrin më të madh të diasporës pikërisht në vendet e Evropës. “Nga Kosova nuk po ikin vetëm të varfërit, por edhe njerëz të arsimuar, mjekë, arkitektë, ekspertë të IT-së dhe sektorët që do të preken më shumë nëse do të ketë një eksod masiv do të jenë tregtia, hoteleria dhe ndërtimi”, pohon Gërxhaliu.

Grdžaljiu beson se trendi i migrimit nga Kosova është i ngjashëm me dukuritë e shumta të vendeve evropiane, si Polonia, Hungaria, Bullgaria dhe Rumania, para dhe pas liberalizimit të vizave.

“Në ato vende deri sa ishte liberalizimi, emigracioni ishte masiv, njerëzit donin të shkonin në Evropë me çdo kusht. Pas liberalizimit, ai trend jo vetëm që ra, por më shumë prej tyre u kthyen sesa u larguan. E njëjta gjë do të ndodhë edhe në Kosovë. Evropa nuk është ajo që ka qenë. Sigurisht që njerëzit do ta vizitojnë, edhe kultura, arkitektura, historia dhe gjithçka që duhet parë, por nëse i analizojmë të gjitha rrethanat, ende nuk ka frikë nga një eksod masiv, prandaj nuk ka nevojë të krijohet panik”, vlerëson Gërxhaliu.

Ai thekson se çelësi për të parandaluar largimin masiv të punëtorëve është një strategji që do t'i motivonte të rinjtë të qëndrojnë.

“Kam menduar që qeveria të paktën të miratojë një ligj kur bëhet fjalë për sigurimet shëndetësore, të bëjë disa hapa drejt tij, të motivojë njerëzit të qëndrojnë këtu. Zgjidhja e këtij problemi nuk është thjesht numërimi i njerëzve që largohen, por shtrimi i pyetjes, "çfarë po bëjmë ne për t'i motivuar këta njerëz të qëndrojnë këtu". Shikoni dialogun me Serbinë, shikoni debatet e politikanëve, flitet për luftë. Kjo nuk favorizon perspektivat në këto fusha. Prandaj, duhet të kuptojmë një gjë: emëruesi i përbashkët i zgjidhjes së të gjitha problemeve në Kosovë është stabiliteti politik dhe zhvillimi ekonomik dhe vetëm atëherë të punojmë që të rinjtë të mos largohen”, thotë Gërxhaliu.

Ai thotë se destinacionet më të shpeshta janë Gjermania, Austria dhe Zvicra, dhe arsyen e sheh numrin e madh të diasporës kosovare në ato vende.

Sipas tij, destinacionet janë Italia, Finlanda dhe Suedia.

Gërxhaliu thotë se kur ka qenë për herë të fundit në linjën Mynih-Frankfurt, ka marrë vesh se paga në McDonald's ishte 950 euro.

“Aty punojnë kryesisht të rinjtë tanë nga Kosova dhe më pas shtrohet pyetja se a ia vlen”, thotë Gërxhaliu.

Institucionet gjermane që merren me çështjen e punësimit ende nuk kanë të dhëna për vitin 2024 dhe se sa e ka rritur liberalizimi i vizave numrin e punëtorëve nga Kosova në Gjermani presin të kuptojnë vetëm në mesin e vitit.

Sipas të dhënave të Agjencisë Federale të Punësimit të Gjermanisë, vitin e kaluar në këtë vend kanë punuar 113.600 punëtorë nga Kosova.

“Në qershor 2023, nga Kosova ishin 113,600 persona të punësuar në bazë të kontributeve të sigurimeve shoqërore. Shkalla në të cilën ky numër do të ndryshojë nga viti 2024 nuk mund të përcaktohet statistikisht deri në korrik ose dhjetor 2024, tha për Kosova Online Irmgard Pirkl, zëdhënëse e Agjencisë Federale të Punësimit.

Ai shpjegoi se të dhëna më të sakta do të ketë vetëm në mesin e këtij viti, kur të përfundojnë shqyrtimet e rregullta statistikore gjashtëmujore.

“Statistikat e punësimit në Gjermani përpilohen për gjashtë muaj. Kështu, informacioni deri më 31 janar do të jetë i disponueshëm më 31 korrik të këtij viti. Problem tjetër është se ne nuk kemi informacion se kur ka hyrë dikush në vendin tonë, kështu që nuk mund të themi nëse është rritur numri i qytetarëve nga Kosova para apo pas vendosjes së liberalizimit të vizave”, thekson Irmgard Pirkl.

I pyetur se çfarë duhet të dinë qytetarët e Kosovës nëse vendosin të punësohen në Gjermani, Pirkl thotë se ekziston një portal i specializuar që jep përgjigje për të gjitha pyetjet.

“Nëse personat nga Kosova janë të interesuar të punojnë në Gjermani, ju rekomandojmë portalin ‘Make it in Germany’. Aty do të gjejnë të gjithë informacionin për mundësitë e punësimit, njohjen e kualifikimeve dhe shumë të tjera”, saktëson zëdhënësja e Agjencisë Federale të Punësimit të Gjermanisë.

Sipas të dhënave zyrtare të këtij vendi, as numri i azilkërkuesve nuk është rritur në mënyrë drastike.

Shërbimi Federal për Migrim dhe Refugjatë sqaron se në muajin e parë të këtij viti azil në Gjermani kanë kërkuar 32 persona me shtetësi kosovare.

“Në janar të vitit 2024, 32 persona me shtetësi kosovare kanë paraqitur kërkesën e tyre të parë për azil në Gjermani. Në vitin 2023 ka pasur 363 kërkesa fillestare për azil”, thotë për Kosovën Lena Tres, zëdhënësja online e këtij Shërbimi.

Sipas saj, Shërbimi Federal po zhvillon procedurën e azilit dhe vendos nëse do të japë statusin e mbrojtjes sipas Ligjit për azil apo do të refuzojë kërkesën për azil.

“Kërkesa për azil, intervista personale dhe vendimi për kërkesën për azil merren në Zyrën Federale”, thotë Tres.

Një tjetër destinacion ku shkojnë qytetarët e Kosovës është Zvicra.

Zoran Jovanoviq, anëtar i Komisionit Kombëtar të Migracionit të sindikatës Unija, sindikatës më të madhe në Zvicër me më shumë se 200 mijë punëtorë, thotë se shumica e punëtorëve që vijnë në këtë vend janë nga sektori i ndërtimit.

Jovanoviq thotë për Kosovo online se edhe pse ende nuk ka të dhëna zyrtare për numrin e punëtorëve nga Kosova që kanë ardhur në Zvicër pas 1 janarit dhe liberalizimit të vizave, fluksi i madh i fuqisë punëtore tashmë ka ulur çmimin e një ore pune.

“Numri i punëtorëve nga Kosova është rritur pas liberalizimit të vizave. Këtë e dëgjoj nga kolegët e mi që punojnë në ndërtim. Megjithatë, ky fluks i fuqisë punëtore është reflektuar edhe në uljen e çmimit të punës për orë. Nga njerëzit tanë nga ish-Jugosllavia mësova se çmimi i punës për orë tashmë ka rënë. Punëdhënësit tashmë kanë filluar t'i shantazhojnë për paga. Ata u japin më pak dhe thonë: “Ka të tjerë që do të punojnë”, thotë Jovanoviq.

Ai thotë se për momentin është e pamundur të përcaktohet se sa qytetarë të Kosovës kanë filluar të punojnë në Zvicër pas 1 janarit sepse, sqaron ai, ka një “zonë gri” në punësimin e të gjithë mërgimtarëve.

“Këto janë zona gri në të cilat të gjithë marrin pjesë nga pak, të gjithë fshihen dhe të gjithë disi kanë një copë tortë”, pohon Jovanović.

Ai thekson se sipas disa informacioneve, numri më i madh i punëtorëve nga Kosova janë të punësuar në sektorin e ndërtimit dhe se ata janë kryesisht në kantonin e Tiçinos.

“Ne e dimë që zoti Pacoli është aty dhe ka kompani dhe shkojnë atje. Nuk e di nëse janë të paligjshme, të padeklaruara apo janë bërë kontrata, por kryesisht është një sekret i hapur. Madje u shfaqën disa të dhëna se në një adresë janë të regjistruar deri në 50. Mirëpo, askush nuk reagon, as policia zvicerane, e cila shquhet për përpikmërinë dhe rreptësinë dhe respektimin e ligjit”, thotë Jovanoviq.

Ai shpjegon se për fluksin më të madh të punëtorëve nga Kosova flet edhe fakti se në sindikatat e tij më të mëdha në Zvicër, gjuha shqipe ka hyrë së fundi në “përdorim zyrtar”.

“Në nivelet më të ulëta të komunikimit sindikal deri tani ka qenë turku dhe portugez dhe së fundmi është edhe shqip. Kjo tregon se rritja e fuqisë punëtore është nga zona shqipfolëse dhe se po bëhet një lëshim që ata të kuptojnë. çfarë po diskutohet. Askush nuk do ta hidhte shqip ashtu. Ka një arsye, ka pasur një fluks fuqie punëtore në industrinë e ndërtimit dhe duhet të kuptojnë, të kenë komunikim më të mirë në punë, por edhe të dinë se çfarë po ndodh, nga kanë ardhur, sa janë rrogat e tyre” , shpjegon Jovanoviq.

Jovanoviq thotë se në të njëjtën kohë shqiptarët filluan të kenë përparësi në krye të unionit dhe se gjuha shqipe ishte përfshirë edhe në korrespondencën në krye të unionit.

“Kjo tashmë është e papranueshme. Dihet se cilat janë gjuhët zyrtare në Zvicër”, tha me vendosmëri Jovanoviq.

Javën e kaluar është mbajtur një protestë e punëtorëve mjekësorë para Qendrës Spitalore Klinike në Prishtinë.

Është kërkuar pagesa e shtesave dhe shtesave të tregut për punëtorët shëndetësorë në sistemin publik shëndetësor dhe përfshirja në Ligjin për paga, pagesa e punës në fundjavë dhe gjatë pushimeve, pagesa e rreziqeve dhe pagesa e orëve jashtë orarit.

Kryetari i Shoqatës së Sindikatave të Shëndetësisë, Xhemajl Selmani, pohon për Kosovo online se çelësi i largimit të punëtorëve nga shëndetësia qëndron pikërisht në pagat e ulëta dhe problemet e pazgjidhura të punës.

“Pagat janë të pamjaftueshme për të përballuar jetesën. Prandaj protestuam. “Kërkesat tona janë që të rriten pagat për të gjithë punëtorët e shëndetësisë, duke filluar nga mjekët, infermierët, pastruesit dhe stafi teknik”, thekson Seljmani.

Ai paralajmëron se ka vite që ka një dalje të dukshme të fuqisë punëtore nga Kosova, nga sektori i shëndetësisë dhe se liberalizimi i vizave e ka bërë edhe më të lehtë këtë trend.

Punonjësit e mjekësisë kanë vite që po largohen nga Kosova dhe ne kemi deficit sa i përket fuqisë punëtore mjekësore”. Mendoj se qeveria duhet të merret me atë problem”, thotë Seljmani për Kosova Online.

Ai thekson se problem është dalja e punëtorëve në të gjitha kategoritë e të punësuarve në shëndetësi dhe se kolegët e tij më së shumti shkojnë në Gjermani, Zvicër, Francë dhe Suedi.

Sipas të dhënave të Dhomës së Mjekësisë, vetëm gjatë muajit të parë të këtij viti, 20 mjekë kanë kërkuar dokumentacionin e nevojshëm për të vazhduar punën në një nga vendet perëndimore.

“Qeveria nuk i dëgjon problemet e punonjësve të mjekësisë. E pasivezoi organizatën sindikale”, përfundon Seljmani.