Ideja e Arben Taravarit për konfederatë fiskale pa jehonë në publikun maqedonas

Decentralizimi fiskal tashmë është në proces në Maqedonia e Veriut, ndërsa ideja që lideri i njërit krah të Aleanca për Shqiptarët, Arben Taravari, ka paraqitur për konfederatë fiskale nuk është e re në ofertën e tij politike. Ai po e rikthen tani, sepse partia e tij po shpërbëhet dhe ndodhet në një “situatë pat”, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Darko Savanoviq

Njoftimi i njërit prej liderëve të bllokut opozitar shqiptar në Maqedoninë e Veriut, Arben Taravari, se së shpejti do të dalë me propozim për një marrëveshje të re ndërmjet maqedonasve dhe shqiptarëve në këtë vend, nuk pati jehonë në publikun politik maqedonas.

Taravari, i cili në maj të vitit të kaluar me partinë e tij u largua nga koalicioni qeverisës VLEN, e paralajmëroi këtë marrëveshje të re duke e përshkruar si konfederatë apo federatë fiskale, por nuk sqaroi në detaje se çfarë nënkupton kjo dhe si do të funksiononte.

“Së shpejti do ta promovojmë marrëveshjen tonë të re për marrëdhëniet ndërmjet dy grupeve etnike që jetojnë në Maqedoni. Shtylla kryesore e qëllimit tonë të ardhshëm do të jetë decentralizimi, konfederata ose federata fiskale, jo territoriale. Kjo do të nënkuptojë funksionimin e komunave me më shumë kompetenca dhe më shumë mjete financiare”, tha Taravari në një intervistë për podkastin Kohe.

Për këtë ide të tij nuk reagoi asnjë parti politike maqedonase, politikan apo media, ndërsa bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se Taravari nuk e paraqet për herë të parë, si dhe se decentralizimi fiskal është një proces që tashmë është në zhvillim në shumicën e komunave.

Analisti politik nga Shkupi, Lulzim Farizi, thotë se në vitin 2001, me ndryshimin e Kushtetutës së Maqedonisë (pas nënshkrimit të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit), decentralizimi është garantuar me kushtetutë.

“Shtesë kësaj, me ligj është paraparë edhe decentralizimi fiskal deri në një nivel të caktuar, por jo në nivelin që mendon Arben Taravari. Mendoj se deklarata e tij është e përgjithshme, madje edhe në kundërshtim me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë”, tha Farizi.

Ai kujtoi se me teza të tilla për federalizimin e shtetit Taravari kishte dalë edhe në të kaluarën, kur së bashku me Zijadin Sela formoi Aleancën për Shqiptarët në vitin 2015, por se i kishte harruar ato kur në dy raste ishte pjesë e pushtetit.

“Kur hynë në pushtet në vitin 2017, i harruan këto ide. Arben Taravari, kur më vonë hyri sërish në qeveri, e harroi idenë e federalizimit të shtetit, të cilën më parë e promovonte. Edhe vitin e kaluar ishte pjesë e pushtetit dhe atëherë nuk kishte ide të tilla”, tha Farizi.

Ai vlerëson se Taravari po e ringjall idenë e decentralizimit dhe federalizimit fiskal për të mbijetuar në skenën politike dhe për ta shpëtuar partinë e tij, e cila, sipas tij, është në shpërbërje.

“Duhet pasur parasysh se Taravari ndodhet në një ‘situatë pat’ dhe se partia e tij po shpërbëhet. Nuk duhet harruar se para deklaratës së tij dorëheqje dha edhe një nga drejtuesit kryesorë të partisë, përkatësisht sekretari i përgjithshëm. Me kalimin e ditëve dhe me shpërbërjen e partisë së tij, ai do të fillojë të japë deklarata të mëdha që ndoshta nuk do të ndalen vetëm te decentralizimi apo federalizimi fiskal”, tha Farizi.

Sipas tij, partitë politike para se të japin deklarata të tilla, veçanërisht Taravari, duhet të bëjnë analiza në terren se sa është i mundur decentralizimi fiskal, kur në komunat e Maqedonisë së Veriut ku shqiptarët janë shumicë, “politikat fiskale zhvillohen në të zezë”.

“Që të ekzistojë një decentralizim fiskal në atë nivel, mendoj se fillimisht duhet të luftohet konkurrenca jolojale në terren, përkatësisht në ato hapësira ku sundon partia e tij politike dhe partitë me të cilat është në koalicion”, përfundoi Farizi.

Analisti Petar Arsovski vlerëson se ekzistojnë dy aspekte të propozimit të Arben Taravari – decentralizimi fiskal, për të cilin lideri i Aleanca për Shqiptarët dhe ish-kryetari i Gostivarit thotë se është shtylla kryesore e këtij propozimi, dhe konfederata fiskale.

Arsovski theksoi se decentralizimi fiskal është një proces normal që tashmë është në zhvillim në shumicën e komunave dhe se faza e ardhshme është në kuadër të zhvillimit të ligjit për vetëqeverisjen lokale.

Sipas tij, ky proces është i mirë dhe i mirëseardhur për komunat, sepse do të krijojë përgjegjësi më të madhe ndaj qytetarëve të tyre.

“Ky është kapaciteti i komunave për të mbledhur të ardhurat e veta burimore, për të vendosur taksë të re komunale, për të mos u financuar vetëm nga shërbimet komunale, për të disponuar plotësisht me tokën ndërtimore, që është hap drejt asaj që komunat të bëhen më të pavarura nga buxheti qendror, të vendosin vetë për të ardhurat e tyre dhe t’i shpërndajnë vetë ato”, tha Arsovski.

Procesin e konfederatës fiskale që paralajmëron Taravari, ai e kupton si një proces me dy buxhete të ndara, dy sisteme të ndara për mbledhjen e detyrimeve publike dhe dy sisteme të ndara për vendimmarrjen mbi shpërndarjen e tyre.

Arsovski vlerësoi se ky është një koncept për të cilin nevojitet debat më i gjerë dhe që do të jetë shumë më i ndërlikuar për t’u zbatuar, sepse aktualisht shteti ka vetëm një mekanizëm për mbledhjen e të ardhurave publike, e ai është Drejtoria e të Ardhurave Publike.

“Ndoshta një mekanizëm kontrolli për komunat me shumicë shqiptare mund të jetë një propozim që mund të shqyrtohet, por kjo është një zonë krejt tjetër. Kjo nuk ka të bëjë me komunat dhe është në nivel kombëtar, mënyra e ndarjes së dy rrjedhave paralele të financave publike”, tha Arsovski.