Avramovska Nushkova: Çdo e treta grua dhe vajzë mbi moshën 15 vjeç në Maqedoninë e Veriut është viktimë e ngacmimit seksual

Çdo e treta grua dhe vajzë mbi moshën 15 vjeç në Maqedoninë e Veriut ka përjetuar një formë të ngacmimit apo dhunës seksuale, ndërsa një numër dukshëm më i vogël i rasteve raportohet. Këto janë të dhënat që i theksoi koordinatorja e projektit në Zyrën Ekzekutive të Rrjetit Kombëtar kundër Dhunës ndaj Grave dhe Dhunës në Familje në këtë vend, Ana Avramovska Nushkova. Si arsye ajo përmend presionin e mjedisit, mungesën e edukimit, por edhe mungesën e besimit në institucione.

Avramovska Nushkova thekson se sistemi patriarkal dhe rolet gjinore u imponojnë grave idenë e gabuar se janë të detyruara të hyjnë në marrëdhënie seksuale me partnerin dhe se shpesh nuk e njohin dhunën seksuale.
“Gratë e kanë shumë të vështirë ta njohin dhunën apo edhe t’i qasen raportimit të dhunës kur ajo vjen nga partneri intim, i dashuri, bashkëshorti, partneri jashtëmartesor… Nga njëra anë, njohja është problem i madh, sepse jetojmë në një shoqëri ku ende ekzistojnë norma patriarkale dhe stereotipe gjinore, ku gruas i imponohen role të caktuara gjinore, sikur kjo të jetë detyrim i saj nëse ai është i dashuri apo bashkëshorti. Ndërsa sa i përket raportimit, është shumë e vështirë për shkak të presionit të rrethit, mundësisë së mungesës së mbështetjes nga familja, shtëpisë së përbashkët ku jetojnë dhe pyetjes se çfarë ndodh pasi ta raportojë se është sulmuar apo përdhunuar seksualisht. Prandaj problemi është shumë kompleks, veçanërisht kur bëhet fjalë për dhunën seksuale”, tha Avramovska Nushkova për Kosovo online.

Duke folur për parandalimin ligjor të dhunës seksuale, ajo thekson se, edhe pse shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor e kanë ratifikuar Konventën e Stambollit, të dhënat zyrtare në Maqedoninë e Veriut që nga viti 2018 tregojnë megjithatë rritje të dhunës me bazë gjinore, përfshirë edhe dhunën seksuale.
“Në kontekstin e dhunës së përgjithshme me bazë gjinore, kemi rritje të numrit të rasteve. Që nga ratifikimi i Konventës së Stambollit, të cilën e ka ratifikuar shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor. Tek ne ajo hyri në fuqi në vitin 2018 dhe çdo vit statistikat e Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe Ministrisë së Politikës Sociale tregojnë se ekziston një trend i rritjes së numrit, por për këtë duhet bërë një analizë e mirë. Është e sigurt se po flitet gjithnjë e më shumë për këtë temë dhe se ajo po njihet gjithnjë e më shumë”, vëren ajo.
Pas ratifikimit të Konventës së Stambollit, ligji ka njohur edhe forma të tjera të dhunës, përfshirë dhunën psikologjike dhe ekonomike, si dhe janë futur masa të reja që ndëshkojnë ndjekjen fizike dhe digjitale. Avramovska Nushkova theksoi se, pavarësisht dukshmërisë ligjore, sipas një hulumtimi të OSBE-së, raportimet e dhunës mbeten në nivelin dy deri në tre për qind.
Ky studim, thotë Avramovska Nushkova, gjithashtu tregon se çdo e treta grua dhe vajzë mbi moshën 15 vjeç ka përjetuar ngacmim seksual, duke shtuar se relativizimi i këtij problemi kontribuon në këtë situatë.
“Ekziston një kulturë e dhunës, ne i relativizojmë gjërat dhe themi – e dini, nëse dikush ju ngacmon, ju fishkëllen kur kaloni, ju thotë se jeni e bukur… Gjërat paraqiten në një kontekst shumë të gabuar dhe kjo lloj dhune normalizohet ose relativizohet. Ndërkohë që ajo është shumë e përhapur, veçanërisht në hapësirën publike. Ekziston një studim shumë i mirë i Reaktor-it i realizuar për hapësirën publike në Shkup dhe Tetovë, si dhe në autobusët urbanë, mbi atë se sa e përhapur është kjo formë dhune dhe sa pak raportohet”, tha ajo.
Ajo thekson se duhet punuar në ngritjen e ndërgjegjësimit.
“Duhet të punojmë për ndërgjegjësimin, fillimisht me më të rinjtë, në shkolla, madje mund të thuhet edhe në çerdhe, duke siguruar mjete të mjaftueshme financiare. Me institucione të forta, njerëz shumë profesionalë që e dinë punën e tyre dhe do të dinë si të veprojnë, si dhe me shërbime funksionale si qendrat, linjat SOS për ndihmë dhe qendrat këshilluese”, tha ajo.
Përveç kësaj, Avramovska Nushkova theksoi se në Maqedoninë e Veriut kohët e fundit janë miratuar sërish ndryshime në Kodin Penal me qëllim luftimin e pornografisë hakmarrëse dhe shpërndarjes së fotografive dhe videove private të grave dhe vajzave në grupe në rrjetet sociale. Ajo kujtoi se që nga viti 2020 janë zbuluar pesë grupe të tilla, ku janë shpërndarë emrat, adresat dhe numrat e telefonit të viktimave.
“Janë shpërndarë fotografi të vajzave dhe grave së bashku me të dhëna personale si emri, mbiemri, vendbanimi dhe numri i telefonit, gjë që ka kontribuar në një numër të madh viktimash, veçanërisht të dhunës psikologjike dhe ngacmimit seksual, duke ndikuar në stigmatizimin, riviktimizimin, humbjen e punës dhe të partnerëve. Kështu u është shkaktuar një dëm i madh psikologjik viktimave. Zbulimi i këtyre grupeve është një hap për t’u vlerësuar, edhe pse ka hapësirë për përmirësim. Kuvendi e futi këtë vepër penale disi në heshtje, pa konsultime më të gjera me publikun profesional, ku do të mund të vendosnim një kornizë më të mirë, por gjithsesi është një hap i rëndësishëm përpara që e ka ndërmarrë ligjvënësi ynë në raport me dhunën seksuale”, vlerësoi Avramovska Nushkova.
E pyetur nëse gratë në Maqedoninë e Veriut kanë besim te institucionet, ajo thekson se besimi është në një nivel jashtëzakonisht të ulët dhe se është thelbësore që policia të ketë një qasje të ndjeshme ndaj viktimave.
“Besimi është shumë i ulët dhe të gjithë duhet vërtet të punojnë për këtë, sepse është shumë i rëndësishëm. Zakonisht problemet më të mëdha ndodhin gjatë fundjavave ose, siç e patëm gjatë Covid-it, gjatë ditëve të karantinës, kur shumica e njerëzve ishin të mbyllur. Atëherë viktima e dhunës nuk ka kë të telefonojë të shtunën në mbrëmje, përveç policisë. Është shumë e rëndësishme se si do të reagojë ajo linjë e parë, si do të pranohet raportimi, si do të bëhet vlerësimi i rrezikut, nëse polici në uniformë është mjaftueshëm i sensibilizuar dhe i informuar se çfarë duhet të bëjë dhe si duhet ta bëjë, nëse do të thërrasë inspektorin, nëse do të bashkëpunojë me qendrat për punë sociale dhe do të veprojë në mënyrë të përbashkët multisektoriale për të hartuar një plan të përbashkët sigurie”, shpjegon Avramovska Nushkova.
Një tjetër problem që ajo theksoi është mungesa e zyrtarëve policorë, inspektorëve për dhunë në familje dhe stafit në qendrat për punë sociale.
“Ata zakonisht punojnë në ekipe; çfarë ndodh nëse mungon njëri prej tyre, ose sa inspektorë të tillë për dhunë në familje ka për një qytet si Shkupi? Këtë duhet ta pyesim ministrinë. Sipas të dhënave jozyrtare që kam, janë nëntë ose dhjetë inspektorë së bashku me shefin, që për gjithë qytetin e Shkupit mendoj se është vërtet shumë pak”, përfundon Avramovska Nushkova.