A ka Osmani bazë të emërojë mandatarin për qeverinë e re të Kosovës?

Në letër, të paktën gjithçka është e qartë. Nëse Kuvendi është konstituuar, ashtu siç pretendon kryetari i tij i ri Dimal Basha, hapi i radhës është që presidentja e Kosovës Vjosa Osmani të caktojë mandatarin për formimin e qeverisë së re. Megjithatë, nga kabineti i saj njoftojnë se “ekipi juridik i Presidencës po zhvillon një analizë” lidhur me procesin e konstituimit të parlamentit. Pengesë juridike apo logjike, bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se procesi nuk ka lëvizur nga fillimi dhe se në çdo rast “nuk i shpëton” një vendim i ri i Gjykatës Kushtetuese. Pyetja është vetëm nëse ankesën do ta bëjë Osmani apo dikush tjetër.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Presidentja Osmani e ka informuar kryetarin Basha se ekipi juridik i Presidencës po zhvillon një analizë lidhur me procesin e konstituimit të Kuvendit të Kosovës”, thuhet në njoftimin e djeshëm pas takimit të presidentes së Kosovës dhe kryetarit të sapozgjedhur të parlamentit kosovar, Dimal Basha.

Sipas Nenit 84 të Kushtetutës së Kosovës, pika 14 thekson se është detyrë e presidentit që “të caktojë mandatarin për formimin e Qeverisë, pas propozimit nga partia politike ose koalicioni që ka shumicën në Kuvend”.

Pavarësisht që të shtunën dështoi përpjekja për zgjedhjen e nënkryetarit të parlamentit nga radhët e komunitetit serb, Basha pohon se “Kuvendi është konstituuar”.

Megjithatë, shumica e juristëve, por edhe e partive opozitare, mendojnë të kundërtën.

Njëri nga autorët e Kushtetutës së Kosovës, Ismet Salihu, thotë se ndaj serbëve në parlamentin kosovar është bërë një padrejtësi gjatë përpjekjes për konstituimin e Kuvendit. Ai thekson se vetëm Lista Serbe kishte të drejtë të propozonte nënkryetarin nga komuniteti serb.

Salihu thekson se Kuvendi i Kosovës nuk është konstituuar, pavarësisht se kryesuesi Dimal Basha pretendon të kundërtën.

“Konstituimi i Kuvendit të Kosovës ndodh vetëm kur plotësohen të gjitha organet – kryetari, nënkryetarët dhe komisionet. Deri atëherë, ky Kuvend nuk mund të konsiderohet i konstituuar”, vlerëson Salihu.

I prerë është edhe ish-kryetari i Gjykatës Kushtetuese, Enver Hasani.

“Nuk ka Kuvend të konstituuar pa zgjedhjen e kryetarit dhe të gjithë nënkryetarëve”, thekson Hasani.

Të njëjtën gjë e nënvizon edhe bashkëpunëtori i Institutit Demokratik të Kosovës, Eugen Cakolli.

“Pretendimi se Kuvendi është konstituuar, përveç që është politikisht i pakuptimtë, është juridikisht i pavlefshëm, në kuptimin që nuk prodhon asnjë pasojë juridike”, porosit Cakolli.

Për këtë arsye, kolegu i tij, Vulnet Bugaçku, ka kërkuar nga Osmani që “të jetë garant i funksionimit kushtetues të institucioneve”.

“Presidentja duhet të jetë e kujdesshme, e matur dhe të luajë rolin e saj si garant i funksionimit kushtetues të institucioneve”, thekson Bugaçku.

Ai shpreson që Osmani “nuk do të ndërmarrë asnjë veprim që do ta shkelë rëndë Kushtetutën”.

“Nëse presidentja në fund nis konsultimet me partinë fituese dhe emëron mandatarin për formimin e Qeverisë kur dihet që çështja ndodhet në Gjykatën Kushtetuese, atëherë si pasojë mund të hyjmë në një situatë ku ose konstituimi i Kuvendit ose emërimi i kryeministrit shpallet i pavlefshëm”, deklaroi Bugaçku.

Këtë çështje tashmë e ka ngritur Lista Serbe më 30 tetor.

Në njoftimin e saj ata kanë theksuar se kanë dorëzuar ankesë për shkak të “shkeljes së rëndë të të drejtave të popullit serb në seancat e Kuvendit në Prishtinë”.

Interpretimet dhe pasojat

Politologu Ognjen Gogiq beson se pyetja kryesore është nëse ekipi ligjor Osmani do ta “pranojë” interpretimin e kryetarit të ri të Kuvendit të Kosovës.

"Përveç faktit që Lista Serbe vë në dyshim metodën e zgjedhjes, pra moszgjedhjen e zëvendëskryetarit serb të Kuvendit, tani ekziston një pyetje e hapur nëse Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani do ta pranojë interpretimin e Kryetarit të Kuvendit Basha se 'Kuvendi është konstituuar'. Nëse ajo konsideron se Kuvendi është konstituuar, atëherë veprimet për zgjedhjen e qeverisë janë në të vërtetë përpara, dhe ajo, si Presidente e Kosovës, duhet t'i japë mandatin për të formuar qeverinë fituesit të zgjedhjeve", thotë Gogiq për Kosovo online.

Ai shpjegon se nuk ka një afat të përcaktuar qartë për këtë, por se praktika aktuale është që "ta bëjë pa vonesë".

"Prandaj, nëse gjykon se Kuvendi është konstituuar, duhet t'i japë mandatin pa vonesë fituesit të zgjedhjeve, që është Vetëvendosja, pra kryeministrit aktiv Kurti. Pas kësaj, ai ka një afat prej 15 ditësh për të paraqitur kabinetin e tij", specifikon Gogiq.

Ai thekson se ky është gjithashtu një moment kyç në të cilin partitë opozitare, përveç ankesës së Listës Serbe, mund t'i drejtohen edhe Gjykatës Kushtetuese.

"Mund të ndodhë që partitë opozitare, të palidhura me ankesën e Listës Serbe, të thonë se Parlamenti nuk është konstituuar dhe se presidenti nuk mund t'i kishte dhënë Kurtit mandatin për të formuar qeverinë fare, dhe të paraqesin vetë një ankesë. Dhe pastaj Gjykata Kushtetuese do të duhej të vepronte më shpejt sepse mund të ketë pasoja. Ky reagim në fakt do të përshpejtonte veprimin e Gjykatës Kushtetuese", thekson Gogiq.

Vendimi i Gjykatës Kushtetuese

Avokati Ardijan Bajraktari thekson se vendimi i Gjykatës Kushtetuese të vitit 2014 përcakton qartë se Kuvendi mund të formohet vetëm me zgjedhjen e të gjithë nënkryetarëve dhe se „çdo interpretim tjetër është i kundërt“ me këtë standard.

„Kuvendi i Kosovës konstituohet me zgjedhjen e kryetarit dhe të nënkryetarëve, të cilët përbëjnë Kryesinë e Kuvendit dhe janë përgjegjës për punën e tij administrative. Pa zgjedhjen e anëtarëve të Kryesisë, Kuvendi nuk konsiderohet i konstituar“, thekson Bajraktari për Kosovo online.

Ai shpjegon se Gjykata Kushtetuese për këtë çështje është shprehur që para 11 vitesh.

„Për këtë ka vendosur që në vitin 2014 Gjykata Kushtetuese e Kosovës, dhe këtë vendim më pas e ka konfirmuar sërish me dy aktgjykimet më të fundit, atë të qershorit dhe atë të gushtit. Çdo interpretim apo veprim tjetër është i kundërt me këtë standard, të cilin e ka përcaktuar Gjykata Kushtetuese dhe që është ende në fuqi“, saktëson Bajraktari.

Presionet dhe kushtet

Bashkëpunëtori i OJQ-së "Iniciativa e Re Sociale" Marko Milenkoviq vlerësoi se pa zgjedhjen e nënkryetarit serb të parlamentit, nuk ka kushte që Kosova të marrë një mandatar të ri.

"E vetmja gjë e pranueshme për Vetëvendosjen është të vazhdojë me procedurën e mëtejshme, sepse është e qartë se pa një nënkryetar nga komuniteti serb, kjo nuk është e mundur. Sipas mendimit tim, Kuvendi nuk konsiderohet i konstituuar në këtë moment dhe mendoj se nuk janë përmbushur kushtet për të pasur një përfaqësues në mënyrë që të hyjë në procedurën për përbërjen e qeverisë së re", ka deklaruar Milenkoviq për Kosovo online.

Duke komentuar takimin e Osmanit me Bashën dje, si dhe njoftimin se "ekipi ligjor i Presidencës do të kryejë një analizë në lidhje me procesin e konstituimit të Kuvendit të Kosovës", Milenkoviq thekson se pyetja kryesore është se si do të reagojë Vjosa Osmani ndaj presioneve të Lëvizjes Vetëvendosje për të vazhduar atë procedurë.

"Do të shohim se si do të reagojë Vjosa Osmani ndaj presionit që padyshim do të pasojë nga Vetëvendosja për të vazhduar atë procedurë. Gjithmonë ekziston mundësia që Osmani t'i drejtohet përsëri Gjykatës Kushtetuese me një pyetje tjetër për interpretim", thekson Milenkoviq.

Ai shton se çështja e legjitimitetit të konstituimit të Kuvendit të Kosovës është tashmë para Gjykatës Kushtetuese sepse Lista Serbe paraqiti një ankesë kundër procedurës për zgjedhjen e nënkryetarit nga radhët e komunitetit serb.

Ai paralajmëron se Lëvizja Vetëvendosje do të "ushtrojë presion shtesë" mbi të gjitha partitë parlamentare, veçanërisht Listën Serbe, deri në vendimin e Gjykatës Kushtetuese.

"Kjo hap fushën që Vetëvendosja të ushtrojë presion shtesë, të zhvendosë përgjegjësinë dhe fajin te aktorë të tjerë, para së gjithash te Lista Serbe, dhe nuk do të kemi një qasje konstruktive, siç mungonte në periudhën e mëparshme", beson Milenkoviq.

Ai është i bindur se Lëvizja Vetëvendosje "do të vazhdojë të interpretojë ligjet dhe Kushtetutën sipas dëshirës së saj".

"Kjo pasqyron të gjithë mandatin e mëparshëm të Vetëvendosjes dhe qasjen e tyre për të interpretuar ligjet, rregullat dhe Kushtetutën siç e shohin të arsyeshme, dhe jo për të marrë parasysh qasjen profesionale dhe të barabartë në kuptimin ligjor dhe për të marrë parasysh komunitetin serb dhe pikëpamjet e tij, si dhe aktorët dhe partitë e tjera politike. Thjesht, se ata nuk e shohin të gjithë situatën politike në atë mënyrë autokratike, por demokratike. Kjo është diçka që ka ndodhur në periudhën e mëparshme dhe mendoj se do të vazhdojë", beson Milenkoviq.