Kabineti i katërt i Edi Ramës dhe rruga drejt BE-së – a do ta arrijë Shqipëria qëllimin deri në vitin 2030?

Pas konstituimit të legjislaturës së re të parlamentit të Shqipërisë, Edi Rama do të paraqesë më 11 shtator, siç ishte paralajmëruar më herët, kabinetin e tij të katërt në mandatin e ri. Gjithashtu, atë ditë, në mbledhjen e këshillit të partisë socialiste do të shpallen edhe pozicionet kryesore si zëvendëskryeministri, kryetari i parlamentit dhe drejtuesi i grupit parlamentar.

Shkruan: Dragana Vuçiqeviq

Me fitoren në zgjedhjet parlamentare të 11 majit të këtij viti, Edi Rama arriti atë që askush deri tani nuk e kishte bërë në pluralizmin shqiptar. Rekordmen me tre mandate radhazi qeverisëse, ai siguroi mandatin e katërt dhe 16 vite në pushtet – diçka që më parë e kishin arritur vetëm Enver Hoxha dhe “kryeministri i tij i hekurt” Mehmet Shehu.

Me mbi 52 për qind të votave dhe 83 nga 140 vendet në parlament, Rama arriti një sukses historik, duke zgjeruar shumicën e tij parlamentare në krahasim me zgjedhjet e mëparshme.

Qeverisja e Ramës, e cila zgjat pandërprerë që nga viti 2013, ka shënuar dymbëdhjetë vitet e fundit të jetës politike, ekonomike dhe shoqërore të vendit. Në këtë periudhë, si kryeministri më jetëgjatë në epokën post-socialiste të Shqipërisë, ai arriti të konsolidojë pushtetin dhe të forcojë dominimin e partisë së tij, por njëkohësisht ka qenë në qendër të shumë polemikave dhe përplasjeve politike.

Mandatet e tij janë karakterizuar nga projekte ambicioze të zhvillimit urban dhe investimeve infrastrukturore, procesi i integrimit evropian dhe përpjekjet për reformimin e drejtësisë, por edhe nga akuzat për stil autoritar qeverisjeje, korrupsion dhe dobësim të institucioneve.

Edhe pse me kalimin e kohës opozita është dobësuar ndjeshëm, ajo ka përdorur disa herë forma radikale protestash në rrugë, ka bojkotuar punën e parlamentit dhe ka shkaktuar incidente të ndryshme, si djegia e inventarit të sallës së Kuvendit apo hedhja e bombave tymuese – duke dhënë pamjen e një polarizimi të thellë të shoqërisë shqiptare. Megjithatë, me një shumicë të tillë në Parlamentin shqiptar, bashkëbiseduesit e Kosovo online janë të një mendimi se kryeministrit të ri-vjetër do t’i jetë e lehtë të konfirmojë përbërjen e kabinetit të tij të ri, por se si do të duket ai – mbetet ende për t’u parë.

Kryeredaktorja e përgjegjshme e platformës online të televizionit shqiptar Klan, si dhe hulumtuese në Qendrën për Studime Strategjike Ndërkombëtare, Gerta Zaimi, për Kosovo online thotë se aktualisht askush nuk e di saktësisht se kush do të jenë ministrat e rinj në kabinetin e Ramës, dhe se kjo vetëm mund të hamendësohet. Ajo vlerëson se këtë herë kryeministrit Edi Rama do t’i nevojitet një kuadër i ri i ri që do ta ndihmojë në rrugën drejt BE-së. Sipas saj, pritet që kabineti të ketë më shumë figura teknike, të afta për dialog dhe negociata me partnerët në Bashkimin Evropian, dhe më pak figura për të kënaqur “apetite politike”, vlerëson Zaimi.

„Kur më bëni këtë pyetje, pasi jam pjesërisht italiane, sepse kam jetuar shumë vite në Itali, mund të them cilat janë anët pozitive dhe negative të një qeverie që zgjidhet me vullnetin e një personi të vetëm. Ana pozitive është se krijohet më shumë stabilitet, sepse kryeministri ka një parti të bashkuar dhe nuk ka shumë ‘dëshira që duhen kënaqur’ brenda asaj partie. Një nga problemet e partive në Evropë, veçanërisht të partive të majta, ka qenë ekzistenca e shumë fraksioneve brenda tyre. Është e vërtetë që fraksionet janë një formë e pluralizmit brenda partive, por njëkohësisht mund të krijojnë edhe mungesë stabiliteti. Në këtë rast, na mungon pluralizmi brenda partisë në pushtet, por kemi stabilitet, gjë që është pozitive për qeverinë, sidomos për një qeveri që konsiderohet se është në prag të arritjes së integrimit evropian. Këtë më shumë e shoh si diçka ndihmuese”, thotë bashkëbiseduesja jonë.

Si aspekt negativ të mungesës së pluralizmit brenda partisë, ku nuk ka fraksione, ajo sheh faktin se nuk ka shumë hapësirë për paraqitjen e ideve të reja apo për debat të brendshëm partiak.

„Kjo është pa dyshim një mangësi. Për më tepër, në vendin tonë qeverinë e krijon një parti e vetme, nuk është koalicion, dhe më duket normale që kryeministri të vendosë për ministrat. Nëse do të ekzistonte një koalicion partish fituese në zgjedhje, siç është rasti aktualisht në Itali, ministrat do të ndaheshin sipas dëshirave dhe ‘apetiteve’ të partive të koalicionit. Ne nuk e kemi këtë panoramë. Madje ndodhemi edhe në një moment kur opozita është shumë e dobët. Pra, të na pëlqejë apo jo, kjo është figura qendrore që do të emërojë qeverinë”, përfundon Zaimi.

Procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në BE ka marrë hovun më të madh pikërisht gjatë qeverisjes së Edi Ramës, i cili fitoi zgjedhjet parlamentare të majit të këtij viti me sloganin: „Shqipëria 2030 në BE vetëm me Edin“.

Që nga marrja e statusit të kandidatit më 2014 deri tek hapja e kapitujve negociues pas vitit 2022, Shqipëria ka bërë hapa të dukshëm drejt përafrimit të institucioneve dhe legjislacionit me standardet evropiane. Këtë periudhë e kanë karakterizuar reformat në drejtësi, investimet në infrastrukturë dhe përpjekjet e forta diplomatike për ta bërë vendin pjesë të komunitetit evropian. Megjithatë, pavarësisht afateve optimiste që vendos qeveria, sfida si korrupsioni, polarizimi politik dhe dobësia e institucioneve vazhdojnë të jenë pengesa serioze për anëtarësimin e plotë, vlerësojnë disa analistë.

Gazetari shqiptar, analisti politik, doktor i shkencave të komunikimit, moderator i emisionit „Hard Talk” në grupin mediatik „Fjala” dhe pedagog në Fakultetin Historiko-Filologjik të Universitetit të Tiranës, Roland Çafoku, për Kosovo online thotë se është pothuajse e sigurt që Shqipëria do t’i bashkohet BE-së deri në vitin 2029, ose më së voni në vitin 2030, si dhe se asnjëherë më parë nuk ka qenë kaq pranë, por për gjithçka ka mendim ndryshe nga shumë analistë ose politikanë.

„Shqipëria ka qenë gati të anëtarësohej në BE para shumë vitesh, dhe madje mund të them se në vitet 1995 dhe 1996 ishim vendi i parë jo në Ballkanin Perëndimor, por në të gjithë Lindjen, që ishte më afër anëtarësimit. Megjithatë, është edhe faji ynë, por veçanërisht faji i Bashkimit Evropian, që nuk u anëtarësuam. Kur flas për gabimet tona, duhet të pranojmë se kemi shumë mëkate, sepse na ndodhën ngjarjet e vitit 1997, apo edhe periudha të tjera, disa të parashikuara, disa jo. Pra, jemi fajtorë në këtë drejtim, por nga ana tjetër kjo nuk na bën fajtorët e vetëm në këtë histori. Kemi shumë raste kur i kemi përmbushur kushtet dhe Bashkimi Evropian ka thënë se nuk ishte gati. Kanë thënë se nuk ishin në gjendje të menaxhonin vendet që u anëtarësuan para nesh, e aq më pak të merreshin me Shqipërinë. Në këtë kuptim, më shumë e fajësoj BE-në sesa Shqipërinë, e cila ka njerëzit më pro-perëndimorë në të gjithë Evropën Lindore dhe më gjerë”, thotë ai.

Duke shpjeguar se si atëherë është e mundur që një vend që e do kaq shumë Bashkimin Evropian nuk është anëtarësuar, ai shton se kanë ekzistuar qëndrime anti-shqiptare.

„E dimë çfarë ka ndodhur, ekzistojnë qëndrime anti-shqiptare dhe në këtë drejtim nuk fajësoj as zotin Rama, as zotin Berisha, as zotin Meta, as zotin Nano, as zotin Majk. Të gjithë kryeministrat shqiptarë kanë vendosur gurë në rrugën tonë drejt BE-së, me të mirat dhe të këqijat që kanë pasur, dhe nëse Shqipëria një ditë anëtarësohet, të gjithë do të kenë meritat për këtë”, vlerëson Çafoku.

Në gati 113 vite të shtetësisë së saj, Shqipëria ka ndryshuar 33 kryeministra, dhe vetëm Edi Ramës i ka ardhur për mbanë të fitojë katër mandate radhazi (2013, 2017, 2021 dhe 2025), çka e bën atë kryeministrin më jetëgjatë në historinë post-socialiste të vendit. Dy herë ka bërë ristrukturime të mëdha të kabinetit të tij dhe ka shkarkuar ministra. Gjatë mandateve të tij, disa ministra dhe kryetarë bashkish, madje edhe zëvendësi i tij, kanë qenë nën hetim, në paraburgim ose të dënuar për shpërdorim detyre, korrupsion dhe afera financiare. Ky mandat i katërt është një mundësi për kryeministrin Rama të lërë një gjurmë të qëndrueshme në peizazhin politik të Shqipërisë. Aftësia e tij për të zbatuar reformat e nevojshme dhe për të arritur objektivat lidhur me anëtarësimin në BE do të jetë vendimtare për trashëgiminë e tij politike dhe të ardhmen e vendit.