Kosova po rrëshqet drejt një vakumi institucional, a ka ndonjë zgjidhje?

Kosova është gjendur edhe një herë në një labirint juridik pas dështimit për të zgjedhur presidentin e ri dhe po rrëshqet drejt një skenari në të cilin asnjë institucion nuk do të kishte kapacitet të plotë. Edhe pse Gjykata Kushtetuese ende duhet të vendosë nëse dekreti me të cilin presidentja Vjosa Osmani shpërndau Kuvendin është në përputhje me Kushtetutën, bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se Kuvendi dhe Qeveria nuk janë më në mandat të plotë që nga momenti kur Osmani nënshkroi një vendim të tillë. Nëse gjykata nuk e konteston atë, Kosova pas 4 prillit do të gjendet në një situatë edhe më të ndërlikuar, sepse Osmanit i përfundon mandati pesëvjeçar dhe funksionin e presidentit do ta marrë një ushtrues detyre.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Politikanët dhe juristët në Prishtinë po përplasen në interpretimin nëse Osmani më 6 mars e shpërndau parlamentin sipas Kushtetutës. Pikën përfundimtare në këtë debat do ta vendosë Gjykata Kushtetuese, e cila dje, pas kërkesës së Qeverisë së Kosovës për të vlerësuar kushtetutshmërinë e vendimit të Osmanit, vendosi një masë të përkohshme me të cilën ndalohet çdo veprim i presidentes së Kosovës lidhur me dekretin që ajo ka nënshkruar, si dhe çdo veprim i Kuvendit deri më 31 mars.

Njëri nga autorët e Kushtetutës së Kosovës, Ismet Salihu, deklaroi se veprimi i presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e parlamentit është plotësisht në përputhje me Kushtetutën dhe se ky veprim ishte i domosdoshëm dhe i arsyetuar, por ka edhe mendime të kundërta.

Sa i përket masës së gjykatës që ndalon aktivitetet e Kuvendit deri në fund të këtij muaji, Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi theksoi se kjo në praktikë do të thotë se gjatë kësaj periudhe nuk mund të miratohen ligje, nuk mund të mblidhen komisionet parlamentare dhe nuk mund të bëhen emërime të rëndësishme.

Për shkak të rrethanave të reja politike në Kosovë, komisionerja evropiane për zgjerim Marta Kos e anuloi vizitën në Prishtinë, e cila ishte planifikuar për mesin e kësaj jave.

Përveç Kuvendit, të cilit edhe Gjykata Kushtetuese me masën e përkohshme i ka lidhur duart, sipas vlerësimit të Dushko Çeliq, docent në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut, as Qeveria pas vendimit të Osmanit nuk është më në mandat të plotë.

Sipas pikëpamjes së tij për situatën në të cilën ndodhet Kosova, detyrën me kapacitet të plotë e ushtron vetëm Osmani, dhe atë deri më 4 prill, kur i përfundon mandati.

Nëse ndodh që Gjykata Kushtetuese të mos e zgjidhë nyjën juridike deri në atë datë, sipas tij, do të hyhet në një kaos të plotë institucional.

Sipas vlerësimit të tij, një situatë e tillë i shkon për shtat kryeministrit Albin Kurti, sepse edhe gjatë gjithë vitit të kaluar ai praktikisht ka qeverisur në mandat teknik, pa kontroll formal parlamentar.

“Kam frikë se situata e kaosit institucional në të cilin qeveria e Kurtit mbetet teknike, fatkeqësisht do të çojë në përkeqësimin e mëtejshëm sistematik të të drejtave të serbëve, duke pasur parasysh se është paralajmëruar edhe zbatimi i Ligjit për të Huajt, si dhe një lloj integrimi i arsimit dhe shëndetësisë. Kam frikë se në kushte të tilla Kurti do të ketë duar plotësisht të lira për të bërë çfarë të dëshirojë. Besoj se kjo do të jetë alarm për faktorët ndërkombëtarë që të rishqyrtojnë pak qëndrimet e tyre dhe më në fund të kuptojnë se shumica politike shqiptare nuk është në gjendje të qeverisë vetveten, as institucionet në Kosovë dhe Metohi, dhe është e mundur që të ndërmarrin disa masa që nuk janë vetëm këshilluese”, tha Çeliq për Kosovo online.

Haxhiu ushtruese detyre i presidentit?

Edhe ish-ambasadori i Kosovës në Shqipëri, Sylë Ukshini, thekson se nëse dekreti i presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e Kuvendit mbetet në fuqi, Kosova pas 4 prillit, kur përfundon mandati i Osmanit, do të mbetet vetëm me një qeveri teknike.

“Kjo do të ishte një vakuum që Kosova nuk e ka pasur kurrë pas luftës. Nëse zonja Osmani largohet dhe parlamenti shpërndahet, atëherë detyrën do ta marrë Albulena Haxhiu (kryetarja e Kuvendit), me kapacitete të kufizuara”, tha Ukshini për Kosovo online.

Në mundësinë e të njëjtit skenar tregon edhe Millosh Pavkoviq, drejtor i strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane nga Beogradi.

Ai thekson se vetë fakti që presidentja e Kosovës ka shpërndarë Kuvendin duhet të nënkuptojë se Qeveria është në status ushtruese detyre.

“Kjo na çon në një situatë ku përsëri nuk kemi as Kuvend dhe as Qeveri me kapacitet të plotë. Institucioni i vetëm politik në Kosovë që ka legjitimitet të plotë është presidentja deri në fund të mandatit të saj që përfundon më 4 prill. Kjo është për më pak se një muaj dhe për këtë arsye rrezikohet të hyjmë në një situatë vakuumi institucional ku nuk kemi asnjë institucion që funksionon me kapacitet të plotë. Funksionin e presidentit atëherë e merr kryetari i parlamentit, ndërsa Qeveria mbetet ende në status ushtruese detyre deri në realizimin e zgjedhjeve dhe formimin e Qeverisë së re”, tha Pavkoviq për Kosovo online.

Çfarë mund të thotë gjykata?

Sipas kërkesës së Qeverisë së Kosovës që Gjykata Kushtetuese të vlerësojë kushtetutshmërinë e dekretit të Osmanit, sipas Pavkoviqit, janë të mundshme tre skenarë.

I pari është që gjykata të thotë se Vjosa Osmani ka tejkaluar kompetencat e saj, përkatësisht se nuk ka pasur shpërndarje të Kuvendit dhe se duhet të respektohet afati prej 60 ditësh për zgjedhjen e presidentit, duke e kthyer Kuvendin në seancë që të përpiqet të zgjedhë presidentin, dhe vetëm pas 60 ditësh të shpallen zgjedhjet.

“Opsioni i dytë është që gjykata të deklarohet për çështjen e kuorumit dhe nëse deputetët janë të detyruar të marrin pjesë në seancën e Kuvendit kur nis procedura për zgjedhjen e presidentit, ndërsa skenari i tretë është që Gjykata Kushtetuese ta validojë vendimin e presidentes së Kosovës dhe të thotë se Kuvendi është shpërndarë përfundimisht, se Qeveria ka rënë dhe t’i urdhërojë presidentes të caktojë datën për zgjedhje të reja parlamentare”, tha Pavkoviq.

Çeliq thotë se është e mundur të supozohet se Gjykata Kushtetuese do të japë pak kohë shtesë për zgjedhjen e presidentit, duke pasur parasysh se vetëm një raund zgjedhor u mbajt "në një minutë pa 12".

"Sipas rregullave të tyre, është e nevojshme të provohen tre raunde zgjedhore dhe vetëm atëherë do të pasojë automatikisht shpërbërja e Kuvendit", thotë Çeliçq por në të njëjtën kohë ai tregon një dispozitë tjetër që thotë se presidenti duhet të zgjidhet jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të presidentes së mëparshme, në këtë rast Vjose Osmani.

"Ky afat ka skaduar. Dhe tregon se mandati i Kuvendit ka skaduar", thekson ky profesor.

Ukshini deklaron se Gjykata Kushtetuese mund ta anulojë dekretin e Vjosa Osmanit dhe t’i japë Lëvizjes Vetëvendosje të drejtën për të vazhduar procesin e zgjedhjes së presidentit të Kosovës.

"Nëse dekreti nuk pranohet, atëherë qeveria ka një mundësi të veçantë për të gjetur një kompromis me PDK-në në një kohë të shkurtër dhe për të marrë pëlqimin për të votuar për presidentin. Mendoj se Gjykata Kushtetuese ka mundësinë ta rrëzojë këtë dekret. Nëse kjo ndodh, loja fillon nga fillimi", thekson Ukshini.