Kthimi i delegacioneve në negociatat ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës: Shanse më të mëdha për sukses apo një shfaqje e panevojshme?

Në negociatat ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës janë provuar formate të ndryshme – janë ndërruar si ndërmjetësuesit, ashtu edhe përfaqësuesit e të dyja palëve: nga delegacione shumëanëtarëshe, përmes nivelit teknik, e deri te rangu i kryenegociatorëve dhe niveli më i lartë politik. Depersonalizimi i dialogut dhe kthimi në një format ku secila palë do të kishte disa anëtarë në delegacion, sipas vlerësimeve të disa analistëve, mund të nxjerrë këtë proces nga ngërçi, por ekzistojnë edhe pikëpamje se një model i tillë do të ishte vetëm “teatër” që nuk do të ndryshonte asgjë.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

“Nuk do të thotë dialog kur dy njerëz nga Beogradi dhe Prishtina ulen bashkë”, është mendimi i Naim Rashitit nga Grupi Ballkanik për Politika, sipas të cilit dialog ka ekzistuar në Vjenë, kur dy delegacionet kishin shumë më tepër anëtarë.

Kur dialogu zhvillohet dy orë në të njëjtat karrige që nga viti 2011, ai bëhet një proces burokratik, konsideron Rashiti.

“Po të përfshinin të dyja palët më shumë njerëz, do të ishte diçka tjetër, kështu është vetëm një protokoll disaorësh, në Bruksel apo diku tjetër. Kjo është ndryshimi themelor që na duhet”, tha Rashiti në konferencën e fundit të mbajtur në Beograd “Në prag të marrëveshjes”, ku u diskutuan çështjet kyçe të procesit të dialogut.

Gjatë negociatave në Vjenë, në vitet 2006 dhe 2007, të ndërmjetësuara nga i dërguari i Kombeve të Bashkuara Martti Ahtisaari dhe zëvendësi i tij Albert Rohan, të dyja palët kishin ekipe shumëanëtarëshe negociatore, dhe bisedimet u zhvilluan në 17 raunde.

Për kontributin e delegacioneve që do të përfshinin ekspertë nga fusha përkatëse, profesori universitar Kolje Krasniqi mendon pjesërisht njësoj si Rashiti.

Ai beson se zgjerimi i delegacioneve negociatore mund të sjellë shumë përfitime thelbësore, si rritjen e profesionalizmit dhe cilësisë së marrëveshjeve, por njëkohësisht thekson se suksesi i dialogut varet ekskluzivisht nga vullneti politik i palëve negociatore.

“Delegacionet e zgjeruara dhe profesionale ndikojnë në depersonalizimin e procesit, dhe është fakt se modeli aktual i personalizuar Vuçiq–Kurti, Petkoviq–Bislimi, e mban dialogun të varur nga stilet personale dhe konfliktet. Delegacionet e gjera e institucionalizojnë procesin, rrisin stabilitetin dhe ndikojnë në rritjen e transparencës dhe përgjegjësisë”, tha Krasniqi për Kosovo online.

Megjithatë, pavarësisht përbërjes së delegacioneve, Krasniqi thekson se suksesi i dialogut varet ekskluzivisht nga vullneti politik i palëve negociuese dhe nga vendosja e mekanizmave detyrues dhe sanksionues nga Bashkimi Evropian dhe SHBA-ja.

"Prandaj, që të arrihet përparim real në dialog, nevojitet një rikoncepcionalizim i plotë i procesit, një qëllim përfundimtar i qartë, garanci për zbatimin e marrëveshjeve dhe paralajmërime për pasojat, qasje simetrike ndaj të dyja palëve, përfshirje më e gjerë e partnerëve ndërkombëtarë, depersonalizim dhe profesionalizim i negociatave dhe kthimi i dialogut nga menaxhimi i krizave te zgjidhja përfundimtare. Vetëm një arkitekturë e re, e balancuar dhe detyruese mund ta përfundojë bllokadën aktuale dhe të krijojë kushte reale për normalizim të qëndrueshëm midis Kosovës dhe Serbisë", është i mendimit ky profesor.

Kthimi në formatin e negociatave të Vjenës, në të cilat të dyja palët përfaqësoheshin nga delegacione dhe jo vetëm nga kryenegociatorët, sipas vlerësimit të docentit të Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, do të ishte një shfaqje me më shumë njerëz, por me rezultat thelbësisht të njëjtë,  me dështimin e normalizimit të marrëdhënieve.

"Çfarëdo forme e delegacioneve është më shumë teatër për publikun e brendshëm politik; shumë më e rëndësishme është që rezultatet e dialogut, nëse ka të tilla, t’i paraqiten parlamentit dhe opinionit publik, që të shkohet në drejtim të krijimit të ndjesisë te qytetarët, si te serbët ashtu edhe te shqiptarët, se dialogu është interes kombëtar dhe diçka në të cilën ata marrin pjesë. Kështu si tani, kur gjithçka largohet dhe paraqitet vetëm si takim mes dy liderësh që as nuk shtrëngojnë duart, ku ndërmjetësi është ai që vendos agjendën, atëherë asnjëri nga qytetarët nuk e sheh se kjo ka të bëjë me jetën e tyre më të mirë, me mirëkuptimin dhe pajtimin. Prandaj, unë do t’i kushtoja më shumë rëndësi faktit nëse parlamenti dhe publiku janë vërtet më shumë të përfshirë, të paktën kur bëhet fjalë për raportet mbi procesin e dialogut", ka thënë Surliq për Kosovo online.

Ai thotë gjithashtu se delegacionet në parim takohen kur ka një konsensus bazë rreth kornizës brenda së cilës mund të arrihet një marrëveshje, dhe se negociatat e Vjenës dështuan sepse ishte e qartë se për palën e Prishtinës mund të flisnim vetëm për pavarësinë e Kosovës, dhe për palën e Beogradit vetëm për një formë autonomie për Kosovën, dhe se në ato rrethana nuk ka dialog.

"Unë supozoj se nëse delegacionet do të takoheshin tani, kërkesa e Prishtinës do të ishte anëtarësimi në Kombet e Bashkuara, dhe për Beogradin kjo do të ishte jashtë diskutimit, se mund të diskutonim disa organizata të tjera ndërkombëtare, por jo Kombet e Bashkuara. Dhe atëherë në fakt do të kishim vetëm një shfaqje në të cilën marrin pjesë më shumë njerëz, me në thelb të njëjtin rezultat, që është dështimi i normalizimit të marrëdhënieve", përfundon bashkëbiseduesi ynë.

As drejtori i programit të OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica e Veriut, Aleksandar Rapajiq, nuk beson se ndryshimi i formatit është një zgjidhje e mirë në këtë kohë.
Problemi në dialog, siç i tha ai Kosovo online, nuk është formati në të cilin zhvillohet, por mungesa e vullnetit për të zgjidhur ndonjë gjë.

"Mendoj se problemi është se nuk ka vullnet për të zgjidhur asgjë. Ne kemi parë që ky format i dialogut në vitet e mëparshme dha rezultate dhe se ato ishin pozitive, që do të thotë se problemi nuk është në format, por problemi është në vullnetin aktual që nuk ekziston. Kryesisht nuk ekziston në Prishtinë, megjithëse deri diku as Beogradi nuk është vërtet i interesuar për disa lëshime në këtë moment. Ndryshimi i formatit ose hyrja në ndonjë proces të ri nuk është një zgjidhje e mirë në këtë kohë", është qëndrimi i Rapajiqit.

Në delegacionin e Prishtinës gjatë negociatave në Vjenë ishin Hashim Thaçi, Lutfi Haziri, Enver Hoxhaj, Blerim Shalia, Skënder Hyseni, Isa Mustafa, Sadik Idrizi, Ardijan Gjini, Ylber Hysa, Veton Suroi, Fatmir Sejdiu...ndërsa delegacioni i Beogradit udhëhiqej nga presidenti i Serbisë Boris Tadiq, kryeministri Vojislav Koshtunica dhe ministri i Punëve të Jashtme Vuk Drashkoviq, koordinatorë ishin Slobodan Samarxhiq dhe Leon Kojen, ndërsa anëtarët: Aleksandar Simiq, Dushan Batakoviq, Sanda Rashkoviq-Iviq, Goran Bogdanoviq, Tomas Flajner, si këshilltar i përhershëm i ekipit...