Marrëveshja e Kumanovës 24 vjet më vonë: Problemi i Kosovës është larg zgjidhjes, KFOR po forcon forcat e tij

Në këtë ditë, 24 vjet më parë, në Kumanovë u nënshkrua Marrëveshja ushtarako-teknike, me të cilën u dha fund bombardimeve të NATO-s në RF të Jugosllavisë së atëhershme dhe forcat jugosllave u tërhoqën nga Kosova. Dispozitat e marrëveshjes u përfshinë në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, e cila u miratua një ditë më vonë, më 10 qershor.

Edhe pas gati një çerek shekulli, zgjidhja e problemit të Kosovës nuk është në dukje dhe kriza e fundit në veri u shkaktua nga veprimet e dhunshme të Albin Kurtit, pushtimi i forcave speciale të Kosovës në ndërtesat komunale dhe imponimi i kryekomunarëve të paligjshëm shqiptarë tregoi nevojën e pranisë së vazhdueshme të forcave ndërkombëtare për të ruajtur paqen dhe sigurinë e serbëve që jetojnë në atë zonë, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online.

Marrëveshja ushtarako-teknike ndërmjet Forcave të Sigurisë Ndërkombëtare (KFOR) dhe qeverive të ish-Jugosllavisë dhe Serbisë është nënshkruar në aeroportin ushtarak afër Kumanovës, pas 78 ditëve të bombardimeve të NATO-s mbi RFJ-në dhe pesë ditë negociatash. Ai u nënshkrua nga gjenerali i Ushtrisë Jugosllave Svetozar Marjanoviq, Gjenerali i Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë Obrad Stevanoviq dhe gjenerali britanik Majkëll Xhekson.

Dokumenti parashikonte vendosjen e një pranie efektive ndërkombëtare civile dhe të sigurisë në Kosovë nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara, pas miratimit të rezolutës së Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Sipas Marrëveshjes, forcat ndërkombëtare "janë të autorizuara të ndërmarrin të gjitha veprimet e nevojshme për të krijuar dhe ruajtur një mjedis të sigurt për të gjithë qytetarët".

Misioni i KFOR-it në fillim kishte rreth 50.000 pjesëtarë, por sot është 14 herë më i vogël, me rreth 3.700 ushtarë. Pas shpërthimit të krizës së fundit në veri, NATO mori një vendim për të përforcuar KFOR-in me të paktën 700 ushtarë, dislokimi i të cilëve është në vazhdim. Për Beogradin zyrtar, KFOR-i është garantuesi i vetëm i sigurisë së serbëve në Kosovë.

Gjenerali Obrad Stevanoviq, i cili ishte një nga nënshkruesit nga pala serbe të Marrëveshjes së Kumanovës, thotë për Kosovo online se përkundër faktit se Marrëveshja ushtarako-teknike dhe madje edhe Rezoluta 1244 e KS të OKB-së nuk janë në përmbajtjen dhe thelbin e tyre çfarë Serbia do të doja më shumë, ato dy dokumente edhe sot paraqesin një mbështetje dhe bastion kyç për mbrojtjen e Kosovës si pjesë e Serbisë dhe për mbijetesën e popullit serb në Kosovë.

“Në atë kuptim, ato dy dokumente nuk e kanë humbur rëndësinë e tyre edhe sot, edhe pse shumë pak përmenden, mund të thuhet se janë të margjinalizuara, në radhë të parë nga njerëz të bashkësisë ndërkombëtare. Në anën tjetër, KFOR-i, sido që ka qenë dhe si është sjellë deri më tani, është ende një forcë kyçe në Kosovë dhe Metohi, e cila ka edhe mandatin edhe përgjegjësinë për të siguruar një mjedis të sigurt për të gjithë qytetarët dhe për jetën e tyre normale, dhe mbi të gjitha për ata që janë të kërcënuar, e ata janë serbët”, thotë Stevanoviq.

Lidhur me këtë, thekson ai, komandanti i KFOR-it ka kompetenca tepër të mëdha edhe sot, por pyetja e vetme është nëse ai dëshiron t'i përdorë ato dhe nëse nën ndikimin e fuqive të mëdha nuk përdor asnjë nga ato kompetenca kur është e qartë se ai duhet.

“Një nga ato kompetenca, veçanërisht e rëndësishme, është paraparë në pikën 5 të Aneksit B të Marrëveshjes së Kumanovës. Në atë pikë shprehimisht përcaktohet se komandanti i KFOR-it është i autorizuar të marrë të gjitha masat, kur gjykon se siguria e kujtdo në Kosovën është e kërcënuar, mbi çdo bazë, madje edhe për të aplikuar forcë. Ai ka të drejtë të largojë çdo forcë që në çfarëdo mënyre kërcënon sigurinë e kujtdo nga çdo pikë në Kosovë”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Edhe pse disa shtete perëndimore kërkojnë që KFOR-i të tërhiqet plotësisht nga Kosova dhe siguria t'ua lërë forcave të Kosovës, gjenerali Stevanoviq thotë se kriza e fundit në veri të Kosovës ka treguar se një gjë e tillë do të kishte pasoja të rënda për paqen në të gjithë rajonin.

“Sipas Rezolutës 1244, mandati i KFOR-it është i pakufizuar, ato forca mund të tërhiqen vetëm nëse Këshilli i Sigurimit vendos ta bëjë këtë, dhe njëzëri, në mënyrë që asnjë nga shtetet anëtare të mos vërë veton ndaj saj. Që do të thotë se pa pëlqimin e Rusisë dhe Kinës është e pamundur të shfuqizohet KFOR-i”, thotë Stevanoviq.

Ai thekson se këto forca që nga ardhja e tyre në Kosovë, dështuan ose nuk donin ose nuk mundën të zbatonin disa nga obligimet kyçe që kishin marrë përsipër.

“Një prej tyre është krijimi i një ambienti të sigurt në gjithë territorin e Kosovës dhe Metohisë për jetë normale dhe të sigurt të të gjithë qytetarëve dhe funksionim normal të të gjitha institucioneve. Besuam se do ta përmbushin atë mandat, por fatkeqësisht na zhgënjyen sepse menjëherë pas hyrjes, në vend që të kujdeseshin për serbët e rrezikuar, më shumë e festuan miqësinë me UÇK-në se sa u morën me mandatin e tyre. Natyrisht, më vonë nuk lejuan që forcat tona të kthehen, edhe pse kjo mundësi është e parashikuar edhe në Rezolutën 1244”, thotë ai.

Mirëpo, vazhdon ai, përkundër gjithë atyre dështimeve, problemeve në zbatimin e marrëveshjes, Serbia dhe serbët nuk kanë forca të tjera që do të mund ta mbrojnë sigurinë e popullit serb në Kosovë dhe Metohi.

Sa i përket përforcimit të forcave të KFOR-it me 700 ushtarë shtesë, Stevanoviq thotë se ky është një vendim logjik pas ngjarjeve të fundit në veri të shkaktuara nga aksionet e dhunshme të Prishtinës.

“Në Kosovë padyshim që situata po komplikohet dhe një shkëndijë është gati të ndezë një zjarr të madh, ata sigurisht që janë të vetëdijshëm për përgjegjësinë dhe obligimin e tyre që të mos ndodhë diçka e tillë.Nga ana tjetër, është e sigurt se ata janë nën presionin e vendeve të tyre për të qenë të përmbajtur edhe në zgjidhjen e problemit që rrezikon të kthehet në zjarr. Mirëpo, me gjithë këto probleme, ne nuk kemi askënd tjetër tek i cili mund të mbështetemi më seriozisht në këtë moment”, thotë gjenerali.

Ai shton se edhe sot KFOR-i ka opsionin e dislokimit të forcave nga shtetet joanëtare të NATO-s. Ai kujton se në fillim kishte edhe ushtarë nga Rusia, Ukraina dhe Jordania.

“Në këtë aspekt, nuk duhet të harrojmë kurrë se forcat e KFOR-it janë forca të OKB-së, jo të NATO-s. Është “de jure” kështu, natyrisht, ne 'de fakto' shohim se trupat e KFOR-it vijnë nga vendet e Aleancës. Por adresa për zgjidhjen e problemeve në marrëdhëniet me KFOR-in nuk është Brukseli, por OKB. Komandanti i NATO-s nuk është epror ndaj komandantit të KFOR-it, por sipas Rezolutës 1244 i përgjigjet Këshillit të Sigurimit të OKB-së, jo kreut të Aleancës në Bruksel”, thekson Stevanoviq.

Dhe ish-kryetari i Këshillit Ekzekutiv të Kosovës dhe Metohisë, Zoran Angjellkoviq thotë se pas ngjarjeve të fundit në veri jemi dëshmitarë që edhe pas 24 vitesh KFOR-i është i domosdoshëm në Kosovë e Metohi.

"Pa prezencën e KFOR-it, me të gjitha kundërshtimet që kemi, është mjaft e sigurt se autoritetet e ndryshme të përkohshme në Prishtinë edhe para vitit 2008, e më pas, e sidomos me ardhjen e Kurtit, do ta kishin arritur qëllimin e tyre kyç, dëbimi i plotë i serbëve nga Kosova dhe Metohija. Kjo është arsyeja pse, përkundër të gjitha ankesave për Kfor-in, prania e tyre në KeM doli të jetë jashtëzakonisht e dobishme”, thotë Angjellkoviq.

Ai përkujton se Marrëveshja e Kumanovës është pararendëse e Rezolutës 1244.

"Bombardimet e NATO-s zgjatën deri në nënshkrimin e Marrëveshjes së Kumanovës. Kjo ishte parakusht për miratimin e Rezolutës 1244 në Këshillin e Sigurimit. Dhe kjo krijoi kushtet që edhe sot, 24 vjet pas bombardimeve, ne ende po luftojmë për ta ruajtur KeM si pjesë e Serbisë, që garantohet me Rezolutën 1244. Sepse nuk arritën ta ndajnë plotësisht Kosovën dhe Metohinë nga Serbia”, thotë Angjellkoviq.

Perëndimi, thotë ai, ka reduktuar numrin e ushtarëve të KFOR-it gjatë viteve të fundit, duke menduar se ata kanë krijuar "qeverisje demokratike në KeM".

“Dhe tani e kemi parë se çfarë krijimtarie demokratike është ajo që po tenton edhe pas 24 vitesh ta pastrojë etnikisht Kosovën. Dhe këtë e panë KFOR dhe NATO i cili tani po dërgon 700 ushtarë shtesë në Kosovë. Në këtë situatë, është më e rëndësishme për popullin serb që të ketë më shumë anëtarë të KFOR-it dhe është e rëndësishme që Serbia të vazhdojë luftën për ruajtjen e Rezolutës 1244, e cila nuk do të kishte ekzistuar pa Marrëveshjen e Kumanovës”, përfundon Angjellkoviq.

Ish-kryeministri i Serbisë dhe anëtar i delegacionit në negociatat për Kosovën në Rambuje, Nikolla Shainoviq, rikujton se negociatat për Marrëveshjen e Kumanovës kanë zgjatur katër ditë e net dhe se ajo është pjesë e “pakos së dokumenteve” në të cilën Rezoluta 1244 është çelësi.

“NATO nuk ka dashur të hyjë në territorin e Kosovës derisa të tërhiqemi. Ne thamë se kjo do të krijonte një vakum sigurie që do të përdorej nga UÇK-ja dhe Ahtisari më në fund pranoi që marrëveshja thotë dorëzimin e zonave, gjegjësisht që forcat tona të largohen me hyrjen e forcave të OKB-së dhe në atë mënyrë të marrin përgjegjësinë për sigurinë e banorëve tanë, por edhe fajin në rastin e dhunës ndaj popullatës”, thotë Shainoviq.

Sipas tij, Amerika me atë shembull tregoi se “shpiku një armë të re të quajtur marrëveshje paqeje, sepse me të mund të bësh atë që nuk mund të bësh me armë për të hyrë në një territor”.

“Ti bën një marrëveshje paqeje dhe të nesërmen e prish vetë dhe pastaj vazhdoi ajo shkelje, pra me praninë e 50.000 pjesëtarëve të KFOR-it, në vitin 2004 ndodhi një persekutim i paparë i serbëve, i njëjti vazhdoi me verifikimin e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, pastaj u shkel edhe Marrëveshja e Brukselit dhe për këtë arsye kriza vazhdon. Dhe nuk është vetëm këtu, e njëjta gjë u tregua edhe me shkeljen e Marrëveshjes së Minskut, gjë e cila u konfirmua nga Angela Merkel, e cila u shpreh se marrëveshja ishte një mashtrim për të fituar kohë për të armatosur forcat ukrainase dhe e njëjta gjë u bë me marrëveshjen për Krajinën dhe armatimin e forcave kroate”, thotë ai.

Ai gjithashtu thekson se ka sjellë një aktgjykim nga Haga në të cilin shkruhet se delegacioni jugosllav nuk ishte fajtor për kolapsin e negociatave në Rambuje, dhe ky ishte ultimatumi për bombardimin.

“Dikur marrëveshjet e paqes ishin të shenjta, si e Versajës apo pas Luftës së Dytë Botërore, dhe ata sollën paqe dhe respektuan njëri-tjetrin. Pra, ose do ta respektojmë marrëveshjen ose do të kemi një krizë të vazhdueshme, pasojat e së cilës do t'i vuajnë edhe serbët edhe shqiptarët, e jo ata përtej oqeanit”, beson Shainoviq.

Një ditë pas përvjetorit të miratimit të Rezolutës 1244, më 11 qershor fillon samiti dyditor i NATO-s në Vilnius në Lituani.

Një nga temat kyçe, siç është paralajmëruar, do të jetë rëndësia e pranisë së Kfor-it në Kosovë.