Mbretëria e Bashkuar dhe Procesi i Berlinit: Një komçë për forcimin e ndikimit në Ballkanin Perëndimor

Edhe pse Mbretëria e Bashkuar nuk është pjesë e BE-së tash e pesë vjet, në tetor do të jetë nikoqire e Procesit të Berlinit, ndërsa kjo nismë që përfshin gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor është përfshirë edhe ndër 17 projektet e parashikuara në marrëveshjen e nënshkruar nga kryeministri britanik Kir Starmer dhe kancelari gjerman Friedrich Merz. Ballkani Perëndimor është i rëndësishëm për Londrën nga aspekti i sigurisë, me interes për frenimin e migracionit të paligjshëm, por edhe për zmbrapsjen e ndikimit të Rusisë. Procesi i Berlinit shihet si një nga mënyrat për të ruajtur rolin e saj si faktor i rëndësishëm në rajon, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Kryesimi rotativ i Procesit të Berlinit përcaktohet në koordinim me qeverinë gjermane dhe pas shtatë vjetësh i është rikthyer sërish Mbretërisë së Bashkuar. Në përvjetorin e dhjetë të nisjes së kësaj nisme, në vitin 2024 nikoqir i samitit ishte Berlini, ndërsa në vitet e mëparshme kanë qenë Tirana, Sofja, Poznani, Trieste, Parisi, Vjena...

"Mbretëria e Bashkuar do të jetë nikoqire e Procesit të Berlinit që do të mbledhë liderët e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe shteteve të tjera evropiane për të mbështetur stabilitetin, sigurinë dhe bashkëpunimin ekonomik në rajon", thuhet në Marrëveshjen për miqësi dhe bashkëpunim dypalësh të nënshkruar më 17 korrik nga Merz dhe Starmer.

Nismën e Procesit të Berlinit e nisi ish-kancelarja gjermane Angela Merkel në vitin 2014, dhe që atëherë qëllimi i saj ka mbetur i pandryshuar – forcimi i bashkëpunimit rajonal dhe mbështetja për rrugën e Ballkanit Perëndimor drejt integrimit në BE, përmes iniciativave dhe projekteve rajonale që ndihmojnë përgatitjen për anëtarësim.

Ish-ambasadorja e Serbisë në Londër, Aleksandra Joksimoviq, thotë se Mbretëria e Bashkuar, sa kohë që ishte anëtare e BE-së, së bashku me Gjermaninë, ishte një nga mbështetëset më të mëdha të procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian. Me daljen nga BE-ja, ajo ka humbur disa leva ndikimi në rajonin e Ballkanit Perëndimor, por dëshiron të ruajë një qasje aktive në të.

“Kriza në Ukrainë ka rikthyer shumë çështje në agjendë, përfshirë edhe rivendosjen e marrëdhënieve të Mbretërisë së Bashkuar me BE-në. Si moment kyç për Brukselin dhe kryeqytetet e tjera të Bashkimit Evropian, por edhe për Londrën, është shfaqur çështja e sigurisë. Për Mbretërinë e Bashkuar, në këtë moment, çështja e zmbrapsjes së ndikimit të palëve të treta është një ndër më të rëndësishmet kur flasim për agjendën e tyre ndaj Ballkanit Perëndimor – dhe në veçanti parandalimi i përhapjes së mëtejshme të ndikimit të Federatës Ruse,” shpjegon Joksimoviq.

Britania, shton ajo, shprehu shqetësim për stabilitetin e këtij rajoni edhe para krizës Ukrainase, dhe ishte veçanërisht e përqendruar në Bosnjë dhe Hercegovinë.

"Sigurisht, çështja e dialogut midis Beogradit dhe Prishtines ishte gjithmonë lart në axhendë. Si pasojë e Brexit-it, u emërua e dërguara e parë speciale për Ballkanin Perëndimor, dhe tani është Karen Pearce, një grua me përvojë të madhe diplomatike që mbuloi dy postet më të rëndësishme diplomatike në Nju Jork dhe Uashington dhe asaj iu besua organizimi i samitit të ri të Procesit të Berlinit në Londër në tetor", tha ish-ambasadorja e Serbisë në Britaninë e Madhe për Kosovo online.

Meqenëse procesi i Berlinit nënkupton koordinimin e të gjithë atyre që marrin pjesë në të, ajo nuk beson se Londra do të udhëheqë ndonjë iniciativë të pavarur përmes kësaj platforme.

"Jam mjaft e sigurt se për momentin ka një dialog intensiv diplomatik rreth asaj që duhet të gjendet jo vetëm në axhendë, por edhe në cilin drejtim duhet të shkojë diskutimi në lidhje me vazhdimin e procesit të zgjerimit të Ballkanit Perëndimor. Gjithashtu, kriza e emigrantëve do të jetë një nga më të rëndësishmet në Londër. Këto kriza po trondisin të gjitha kryeqytetet e Bashkimit Evropian, përfshirë Londrën. Me aludimin e konflikteve të reja në Siri, besoj se mundësia e një lloj vale të re intensive shihet me dyshim, ndoshta edhe rruga që do të kalonte nëpër Ballkanin Perëndimor", thotë Joksimoviq.

Sipas vlerësimit të profesorit të ekonomisë nga Prishtina, Shkumbin Misini, Mbretëria e Bashkuar është e interesuar për nismën e Procesit të Berlinit sepse ka investuar shumë kohë në Bashkimin Evropian dhe dëshiron të bashkohet me vendet e BE-së në përpjekjet për krijimin e paqes dhe sigurisë në Ballkanin Perëndimor.

“Një shkëndijë e vogël në vendet e Ballkanit Perëndimor ka pasoja edhe në BE. Ata duan të shohin një Ballkan sa më stabil dhe, sipas analizave dhe të dhënave, vendet e rajonit janë nën ndikim të madh nga investimet e Rusisë dhe Kinës për të përhapur dezinformata. Për këtë arsye BE-ja është e interesuar që vendet e Ballkanit t’i përfshijë në një paketë dhe t’i anëtarësojë në BE,” tha Misini për Kosovo online, duke shtuar se kjo është një politikë gjeostrategjike si e BE-së, ashtu edhe e Mbretërisë së Bashkuar.

Përkrahja e Londrës për Procesin e Berlinit, siç beson Anamarija Velinovska, hulumtuese në Institutin për Demokraci në Shkup, buron nga prioritetet e politikës së jashtme të Mbretërisë së Bashkuar, ndërsa nën qeverisjen e Kir Starmerit, një prej tyre është përmirësimi i marrëdhënieve me partnerët evropianë, dhe tjetri – një rol aktiv politik në ndihmën ndërkombëtare dhe menaxhimin global.

“Ballkani Perëndimor hyn në këto dy prioritete, sepse është pjesë e kontinentit evropian. Politika e zgjerimit të Bashkimit Evropian është e rëndësishme për politikën e jashtme të BE-së, prandaj besoj se edhe Mbretëria e Bashkuar dëshiron ende të shihet si një faktor në kontinentin evropian,” tha Velinovska për Kosovo online.

Procesi i Berlinit, shpjegon, përfshin një gamë të gjerë aktivitetesh dhe Londra, si vendi pritës këtë vit, do të ketë mundësinë të përcaktojë prioritetet.

"Çdo vit, mikpritësi mund të përcaktojë se cila temë do të jetë dominuese në diskutime. Këtë vit, sipas drejtimit të Britanisë së Madhe, prioritetet janë siguria, mbrojtja, migrimi, kështu që temat që shohim janë mjaft të rëndësishme për ta. Ata së fundmi nënshkruan një partneritet sigurie dhe mbrojtjeje me Bashkimin Evropian, dhe tani një marrëveshje me Gjermaninë që përqendrohet shumë në migrimin e paligjshëm, sigurinë kibernetike, ndikimet e huaja... Pra, duke kryesuar procesin e Berlinit, ata në një farë mënyre mund të përcaktojnë drejtimin e diskutimit politik në rajon", thekson Velinovska.

Politika e jashtme britanike, siç thotë, kryesisht sillet rreth temës së sigurisë, por kjo po ndodh jo vetëm në atë vend, por e gjithë bota po i drejtohet temës së sigurisë dhe mbrojtjes.

"Meqenëse rajoni i nënshtrohet ndikimeve të huaja, migrimit të paligjshëm, besoj se kjo është një lloj mënyre për të ndikuar dhe për të qenë një faktor i rëndësishëm në atë fushë. Një interes tjetër janë partneritetet ekonomikisht të rëndësishme që kanë bërë, mbi të gjitha me Maqedoninë. Të dy vendet kanë një partneritet strategjik të fokusuar në projekte investimi, kredi... Prandaj, mund të presim një fluks në rritje të investimeve që vijnë nga Britania e Madhe. Ata investojnë jo vetëm në Maqedoni, por edhe në Serbi, në Korridorin Moravian, kështu që shohim se faktori ekonomik është gjithashtu i rëndësishëm për Britaninë e Madhe", konstaton bashkëbiseduesja jonë.

Ashtu si te çdo fuqi tjetër e madhe, shton ajo, edhe te Mbretëria e Bashkuar janë të pranishme fuqia e butë dhe ndikimi, të cilat janë mjaft të shtrira në Ballkan përmes përfaqësuesve të saj diplomatikë, ndihmës për organizatat e shoqërisë civile, shkëmbimeve studentore, bursave…, ndërsa interesi për rajonin vërehet edhe në faktin që së fundmi kanë emëruar Karen Pierce si përfaqësuese speciale për Ballkanin Perëndimor.

Interesin e Mbretërisë së Bashkuar për Procesin e Berlinit, si edhe për të qenë nikoqire e samitit këtë vit, Bledian Koka, kryeredaktor i TV Syri në Tiranë, e sheh në mënyrë të ngjashme me atë të Velinovskës.

Qasja e kryeministrit britanik Kir Starmer, siç thotë ai, është e përqendruar në stabilizimin e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian pas Brexit-it, por ekziston edhe një interes i vazhdueshëm i Mbretërisë së Bashkuar për Ballkanin Perëndimor dhe për vazhdimin e rolit që ajo ka luajtur në rajon.

“Le të kujtojmë që nga viti 1999 Mbretëria e Bashkuar ka qenë gjithmonë e pranishme në Kosovë me forcat e saj ushtarake. Kjo do të thotë se ajo e ka parë veten si një aktor në rajon dhe ka konsideruar praninë e saj në Ballkan si shumë të rëndësishme për Perëndimin. Megjithatë, mendoj se pjesëmarrja britanike në Procesin e Berlinit, ku deri më tani Gjermania dhe Franca kanë qenë aktorët kryesorë, mund të ketë edhe një qëllim tjetër. I pari është krijimi i një lloj ekuilibri në rajon për shkak të asaj që ne dhe Perëndimi e konsiderojmë si rrezik nga ndikimi rus dhe kinez. Me praninë e saj në rajon, Britania po përpiqet të arrijë këtë lloj ekuilibri, për të cilin është e interesuar BE-ja, por duket se po aq e interesuar është edhe Mbretëria e Bashkuar dhe kryeministri i saj Starmer,” tha Koka për Kosovo online.

Koka thotë se Mbretëria e Bashkuar prej kohësh e konsideron Ballkanin Perëndimor si një problem, si për shkak të nivelit në rritje të trafikut të drogës, ashtu edhe për pastrimin e parave.

“Mos të harrojmë se Mbretëria e Bashkuar ka ndërmarrë së fundmi masa si shpallja non grata apo sanksione ndaj individëve nga Bosnja e Hercegovina dhe Serbia për shkak të përfshirjes së tyre në këto aktivitete kriminale dhe në pastrimin e parave. Këto aktivitete, në mënyrë të qartë, ndikojnë edhe në Mbretërinë e Bashkuar. Një nga qëllimet më të rëndësishme të Procesit të Berlinit është forcimi i sundimit të ligjit dhe demokracisë, ndaj përmes përfshirjes në këtë proces, Mbretëria e Bashkuar beson se mund të kontribuojë në këto elemente të rëndësishme për stabilitetin në rajon – për luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, të cilët kanë krijuar bazat e tyre në Ballkanin Perëndimor. Nuk përjashtohet as përpjekja për pastrimin e terrenit nga këto dukuri dhe krijimi i mundësive të reja për investime strategjike në Ballkanin Perëndimor,” beson bashkëbiseduesi ynë.

Stabiliteti i rajonit ndikohet gjithashtu nga marrëdhëniet midis Beogradit dhe Prishtines, normalizimi i të cilave po përpiqet të arrihet me ndërmjetësimin e BE-së, dhe e dërguara e Britanisë së Madhe për Ballkanin Perëndimor, Karen Pearce, e cila vizitoi të dy qytetet dhjetë ditë më parë, tha se ka ide shumë të mira në marrëveshjet nga Brukseli dhe Ohri dhe se është e rëndësishme që ato të zbatohen.

Dialogu ishte një nga temat e bisedimeve të saj me përfaqësuesit e autoriteteve të Kosovës dhe Serbisë, por koordinatori i programit të Fondacionit BFPE për Shoqëri të Përgjegjshme, Stefan Vladisavlev, nuk beson se Londra mund të jetë më e suksesshme se BE-ja nëse do të angazhohej në atë proces.

"Nga Robert Cooper te Catherine Ashton, kishte një rol të caktuar të Britanisë së Madhe në kontekstin e funksionimit të BE-së, madje një nivel jashtëzakonisht i lartë interesi, por pas largimit nga BE-ja, një nga shumë gjërat që ata dorëzuan ishte rëndësia në procesin e dialogut. Ata tani mbeten një kontribues i veçantë në zhvillimin e procesit të bashkëpunimit rajonal, por për një rol zyrtar në procesin e dialogut, sipas përkufizimit, nuk ka vend në këtë moment", tha ai për Kosovo online.

Me daljen nga Bashkimi Evropian, siç thotë ai, Mbretëria e Bashkuar në një masë të caktuar e ka riformuluar pozicionin e saj strategjik në nivel global, dhe për rrjedhojë edhe në rajonet që kanë rëndësi të veçantë për të , historikisht dhe ekonomikisht, duke u përpjekur që, “si një fuqi që ende mbart peshë në kontekstin historik”, të mbetet një aktor aktiv në rajonin e Ballkanit Perëndimor, përmes vendosjes së bashkëpunimit jo vetëm në nivel rajonal, por edhe përmes marrëdhënieve bilaterale.

“Prej këtu vijnë edhe të dërguarit, vizitat dhe takimet bilaterale. Megjithatë, kontributi thelbësor mbetet mjaft i diskutueshëm, ndonëse mund të quhet konstruktiv – para së gjithash përmes mbështetjes ndaj Procesit të Berlinit, i cili në mënyrë joformale ka marrë dritën e gjelbër dhe përkrahjen e të gjitha kapaciteteve relevante për krijimin dhe lehtësimin e një mekanizmi bashkëpunimi rajonal brenda rajonit të Ballkanit Perëndimor,” vlerësoi Vladisavlev.