Ndërprerja e dialogut strategjik SHBA–Kosovë: A do ta godasin Prishtinën edhe pasoja të tjera përveç atyre politike?

Rrufé nga qielli i pastër, dhe ajo pikërisht nga Uashingtoni. E më pas, stuhi. Vendimi për pezullimin e dialogut të planifikuar strategjik ndërmjet SHBA-ve dhe Kosovës i ka habitur të gjithë, por edhe ka shkaktuar reagime të ashpra të opinionit ekspert dhe të opozitës në Prishtinë. Të gjithë drejtojnë gishtin te lideri i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti. Për analistët, fjala është për një mesazh të qartë politik të administratës së re amerikane, që padyshim do të shoqërohet edhe me pasoja ekonomike. Pyetja është, thonë ata, nëse kjo është vetëm fillimi.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Mbyllja e institucioneve të premten konfirmon shqetësimin tonë lidhur me veprimet e qeverisë teknike që po rrisin tensionet dhe paqëndrueshmërinë në Kosovë. Siç kemi thënë më herët, siguria dhe stabiliteti janë me rëndësi kyçe për vendin dhe rajonin”, u tha në fillim të kësaj jave nga ambasada amerikane në Prishtinë për pyetjen e Kosovo online mbi mbylljen e RFZO-së dhe Fondit PIO në Mitrovicën e Veriut.

Përgjigjja erdhi vetëm disa ditë pasi u shpall zyrtarisht se SHBA pezullon dialogun e planifikuar strategjik me Kosovën.

Dhe ndërsa presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, në një deklaratë shpreh keqardhje dhe shqetësim për këtë vendim, ish-kryeministri i Kosovës, Isa Mustafa, kërkon përgjegjësi institucionale dhe drejton gishtin edhe te ajo edhe te Albin Kurti.

Nga ana tjetër, ekonomistët pohojnë se vendimi i SHBA-ve mund të jetë shumë i keq për ekonominë e Kosovës.

“Kjo është gjëja më e keqe që mund t’i kishte ndodhur Kosovës që nga viti 1999. Na duhen investimet amerikane. Këto politika që kanë krijuar një politikë armiqësore kanë ndikuar mbi investimet e huaja dhe qytetarët po vuajnë. Qeveria e Kurtit ka penguar absorptimin e investimeve të huaja. Ky është rezultat i politikës dhe gjuhës së ashpër të Albin Kurtit”, deklaroi kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna.

Dhoma Amerikane e Tregtisë shkoi edhe një hap më tej, duke pohuar se pezullimi i dialogut strategjik është “një hap prapa për aspiratat ekonomike dhe diplomatike të Kosovës”.

Sinjalet të qarta

Drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme, Aleksandra Joksimoviq, beson se vendimi i SHBA-së është pasojë e "politikës" në Prishtinë, por edhe një "sinjal i qartë" se mund të pasojnë "reagime shumë më të ashpra" nga administrata e Uashingtonit.

"Prishtina ka marrë paralajmërime për një periudhë të gjatë kohore, në kontekstin e politikës që ajo ndjek, mbi të gjitha, ndaj komunitetit serb. Kurti tashmë ka disa sanksione nga BE-ja, të cilat, duhet pranuar, janë shumë të buta dhe shpesh nuk zbatohen. Megjithatë, ambasada amerikane gjithashtu shumë shpesh është shprehur ashpër në lidhje me disa nga hapat e tij që e defuqizuan komunitetin serb. Në këtë kontekst, mund të themi se ky është tani hapi i parë shumë i mprehtë i administratës amerikane, e cila dëshiron të tregojë qartë se ky lloj politike nga Kurti mund të rezultojë në një lloj reagimi më të ashpër të SHBA-së", tha Joksimoviq në intervistë për Kosovo online.

Ajo thekson se ky është sanksioni i parë konkret i njërit prej partnerëve dhe promotorëve më të fortë të Prishtinës.

"Për herë të parë, kemi diçka mjaft konkrete në tryezë. Amerika konsiderohet partneri më i fortë i Prishtinës, e cila kryesisht e sheh SHBA-në si pjesë të zgjidhjes, ashtu siç duan ta shohin. SHBA-të kanë qenë promotorë të pavarësisë gjatë gjithë kësaj periudhe, por nga ana tjetër, është e qartë se mënyra se si Kurti zhvillon politikë është e papranueshme për SHBA-në", beson ish-ambasadorja në Britaninë e Madhe.

Ajo kujton se SHBA-të ishin tashmë përgjegjëse për rrëzimin e qeverisë së parë të Kurtit, dhe se zgjedhjet presidenciale janë planifikuar në Kosovë vitin e ardhshëm.

"Do të shohim se si do të ndikojë në vlerësimet e disa partive, por sigurisht që ka pakënaqësi me atë që po zbatohet si politikë në Prishtinë. Amerika po jep një sinjal të qartë në këtë moment se duhet të ndalet", thekson Joksimoviq.

E pyetur se si ndërprerja e dialogut strategjik mund të reflektohet që tani, në zgjedhjet lokale të 12 tetorit, Joksimoviq thotë se "dinamika e zgjedhjeve lokale dhe parlamentare nuk është gjithmonë e njëjtë".

Megjithatë, ajo nuk e përjashton një mundësi të tillë sepse "Kurti po humb mbështetjen e SHBA-së".

"Në zgjedhjet lokale shpesh shikohen njerëzit konkret dhe është e vështirë për mua të parashikoj se si kjo politikë mund të ndikojë drejtpërdrejt në Vetëvendosje në tetor. Por, sigurisht, fakti që Kurti po humbet mbështetjen e SHBA-së në përgjithësi mund të reflektohet qartë në rënien e vlerësimit të tij, domethënë të partisë së tij", është e bindur Joksimoviq.

Ajo beson se partitë opozitare shqiptare do të përpiqen "në maksimum" të shfrytëzojnë "sinjalin e saktë të SHBA-së".

"Ata kanë folur për këtë për një kohë të gjatë, por deri më tani nuk ka pasur një sinjal kaq të qartë dhe preciz se SHBA-të janë vërtet kundër asaj që Kurti po zbaton si politikë", është e bindur Joksimoviq.
Ajo thekson se vendimi i SHBA-së, përveç atij "politik", në mënyrë të pashmangshme prodhon "sinjale ekonomike".

"Çdo politikë gjithmonë ka një ndikim në ekonomi. Në këtë kontekst, është mjaft e sigurt se kompani të caktuara amerikane do ta vëzhgojnë zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve midis Prishtinës dhe Uashingtonit me një vëmendje më të madhe dhe do të marrin vendime në lidhje me zhvillimin ose investimet e mëtejshme në lidhje me këtë", thekson Joksimoviq.

Pasoja të shumëfishta

Presidenti i aleancës së biznesit, Agim Shahini, thotë në një intervistë për Kosovo online se pas pezullimit amerikan të dialogut strategjik, Kosova përballet me pasoja ekonomike, diplomatike dhe politike, dhe se një nga masat mund të jetë një rritje e shumëfishtë e tarifave.

"Pas pezullimit të Kosovës si partner strategjik, Kosova hyri në një grupim me Rusinë, Kinën dhe Gjeorgjinë. Këto katër vende nuk kanë, ose SHBA-të e kanë pezulluar, dialogun apo partneritetin strategjik me to. Kjo ka pasoja ekonomike, diplomatike dhe politike", thekson Shahini.

Ai kujton se Kosova tashmë përballet me masa ekonomike të BE-së.

"Këto janë sanksionet e dyta që kur Kurti është kryeministër i Kosovës. Dhe kjo ndikon drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve dhe në përparimin e Kosovës", beson Shahini.

Ai është i bindur se ky vendim i SHBA-së do të ndikojë indirekt në rezultatet e zgjedhjeve lokale më 12. tetor.

"Sigurisht që do të ketë pasoja për zgjedhjet, edhe në zgjedhjet lokale dhe qendrore", sqaron Shahini.
Shahini shpjegon se SHBA-të marrin vendime të tilla kryesisht kundër atyre udhëheqësve që, me sjelljen e tyre jodemokratike, ndikojnë në SHBA ose refuzojnë mundësinë e bashkëpunimit.

"SHBA-të kanë ndikim në të gjithë botën, përfshirë edhe në Kosovë. Ky është një paralajmërim i madh se ata udhëheqës, ose disa njerëz nga Ballkani, do të jenë shpejt në listën e SHBA-së si persona non grata", saktëson Shahini.

I pyetur se si ky vendim i SHBA-së mund të ndikojë ekonomikisht në Kosovë, ky ekonomist paralajmëron se një masë e tillë mund të jetë një rritje drastike e tarifave doganore për eksportin e mallrave të Kosovës në Amerikë.

"Çdo ditë, administrata Trump sjell ndonjë masë kundër një vendi. Aktualisht kemi tarifa prej dhjetë përqind me SHBA-në, por ata mund ta rrisin atë në 50 përqind ose më shumë. Pra, do të ketë shumë pasoja", është i bindur Shahini.

“Skenari i Afganistanit”

Nga ana tjetër, historiani Stefan Radojkoviq paralajmëron se Kosova mund t’i ndodhë “skenari i Afganistanit”, pra tërheqja e plotë e SHBA-ve.

Ai pohon se për këtë janë shumë mirë të informuara edhe autoritetet në Prishtinë, të cilat tashmë po kërkojnë “dalje rezervë”.

Radojkoviq kujton gjithashtu se vendimi i SHBA-së erdhi vetëm pas një sërë paralajmërimesh të qarta.

“Kjo është një pasojë interesante sepse politikisht, në aspektin e sigurisë dhe diplomatikisht, Prishtina varet nga SHBA-të. Pezullimi i dialogut të tyre strategjik paralajmëron një ‘skenar afganistanas’. Kjo është kuptuar shumë mirë nga administrata e Prishtinës dhe prandaj ata po përpiqen me çdo kusht të lidhen me narrativën e krizës në Ukrainë dhe të asaj potenciale në Tajvan. Gjithçka në shpresë që rreth Uashingtonit të ketë mjaftueshëm vëmendje dhe kthim nga Prishtina”, thotë Radojkoviq për Kosovo online.

Pezullimi i dialogut strategjik të planifikuar, thekson ai, megjithatë tregon se SHBA-të mund ta devijojnë ose nuk i kushtojnë më vëmendje të mjaftueshme Kosovës.

"Dhe kjo e vë në pikëpyetje ekzistencën e administratës së Prishtinës", thekson Radojkoviq.
Duke komentuar njoftimet e shumta që kritikonin Lëvizjen Vetëvendosje në pushtet, ky analist beson se kjo parti është përballur me një "terren të rrëshqitshëm" në Uashington.

"Duket se politika aktuale e Vetëvendosjes është përballur me një 'terren të rrëshqitshëm'", është i bindur Radojkoviq.

Pasojat e drejtpërdrejta për autoritetet në Prishtinë mund të reflektohen në disa mënyra, dhe më "radikale" do të ishte zvogëlimi ose tërheqja e plotë e pranisë amerikane brenda misionit KFOR.
Gjithashtu, një nga masat mund të jetë pezullimi i "ndihmës diplomatike".
Radojkoviq thotë se Prishtina zyrtare është në dijeni të kësaj dhe se marrëveshja e fundit ushtarake midis Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës, si dhe "turneu islamik" i Vjosa Osmanit, duhet të shihen në këtë dritë.

"E gjithë kjo tregon se ata janë të vetëdijshëm se nuk ka mbështetje të pakushtëzuar nga SHBA-të", thekson Radojkoviq.

Ai konsideron se pezullimi i dialogut strategjik do të ndikojë kryesisht në marrëdhëniet ushtarake dhe diplomatike midis SHBA-së dhe Kosovës.

Kur bëhet fjalë për çështjet ekonomike, thekson ai, BE-ja luan një rol vendimtar.

"Pasojat ekonomike tashmë po ndihen, kryesisht nga BE-ja. SHBA-të nuk janë të rëndësishme për sa i përket treguesve ekonomikë të administratës së Prishtinës, ato janë të rëndësishme atje për shkak të marrëdhënieve ushtarake dhe diplomatike. Dhe BE-ja tashmë ka marrë masa të caktuara të cilat, sipas disa analistëve, i 'kushtojnë' administratës së Prishtinës rreth 600 milionë euro, gjë që në kontekstin e Kosovës dhe Metohisë përfaqëson një goditje të konsiderueshme për situatën financiare", thotë ky analist.

Ai specifikon se përkeqësimi i situatës ekonomike në Kosovë kishte një "pasojë të drejtpërdrejtë dhe logjike" të presioneve të reja mbi komunitetin serb në Kosovë.
Megjithatë, ai është i bindur se vendimi i SHBA-së mund të reflektohet në zgjedhjet lokale më 12 tetor, si dhe në zgjedhjet e mundshme të jashtëzakonshme parlamentare dhe presidenciale, të cilat janë në fillim të vitit të ardhshëm.

"Koha e këtij vendimi është specifike. Deklarata u bë në mes të fushatës për zgjedhjet lokale. Ne e dimë se komuniteti shqiptar, i cili ka lobuar seriozisht administratën e Uashingtonit që nga vitet 1980, është i ndjeshëm ndaj pikëpamjeve dhe opinioneve të SHBA-së", specifikon Radojkoviq.

"Kjo ishte mënyra se si u bë e ditur se një faktor i jashtëm, kryesisht SHBA-të, është një faktor kyç për mbijetesën e administratës së Prishtinës. Prandaj, kjo do të ketë pasoja për vlerësimin e mëtejshëm të Vetëvendosjes", është i bindur ai.

Nga ana tjetër, ky zhvillim i situatës mund të kontribuojë në izolimin e Lëvizjes Vetëvendosje nga partitë opozitare shqiptare.

"Ata ndoshta do të inkurajohen nga SHBA-të për të bërë një lloj marrëveshjeje koalicioni dhe do të presin që Vjosa Osmani, nëse planifikon të ketë mandatin e ardhshëm, të jetë shumë më bashkëpunuese në raport me administratën e Uashingtonit", beson ky analist.

Në situatën e re, është e habitshme për Radojkoviqin që nuk pati reagime nga Ambasada Gjermane në Prishtinë.

"Më parë, supozohej dhe konsiderohej se Gjermania ishte anëtari i BE-së që mbështeti më shumë Albin Kurtin. Megjithatë, tani ata heshtin. A është kjo mbështetje e heshtur apo një shenjë se BE-ja nuk mund të presë ndonjë mbështetje për administratën e Prishtinës? Mund të interpretohet në mënyra të ndryshme, por një gjë është e sigurt - do të ketë pasoja për zgjedhjet e ardhshme", përfundon Radojkoviq.

"Katalizatori" ekonomik dhe politik

Bashkëpunëtori i Iniciativës Pupin, Petar Iviq, ka vlerësuar se vendimi i SHBA-ve për pezullimin e dialogut strategjik të planifikuar paraqet një precedent në sanksionimin e „veprimeve destruktive të Albin Kurtit“, i cili do të ketë si pasojë rënien e interesimit të investitorëve, por edhe do ta vështirësojë arritjen e marrëveshjeve të reja tregtare të Kosovës.

Iviq thekson se sapo të vijë deri te prishja e marrëdhënieve bilaterale, kjo është një „sinjal për investitorët se diçka nuk shkon“.

„Kemi rënie të besimit të investitorëve, pamundësi të shtuar që Kosova ndoshta të negociojë ndonjë marrëveshje të re tregtare preferenciale, gjë që është jashtëzakonisht dëmtuese për ekonominë e saj dhe vështirësim në zbatimin e disa programeve ndihmëse që janë shumë të rëndësishme për ekonominë e pazhvilluar të Kosovës“, thotë Iviq për Kosovo online.
Si një nga „pasojat“, ai sheh edhe shpërbërjen e mëtejshme të Lëvizjes Vetëvendosje, që sipas tij, do të reflektohet tashmë në zgjedhjet lokale të 12 tetorit.

„Ky vendim paraqet një lloj 'katalizatori' për rënien e mëtejshme të mbështetjes për Vetëvendosjen. Pamë një rënie të dukshme të mbështetjes në ciklin e kaluar zgjedhor që ishte i jashtëzakonshëm. Pikërisht ajo çoi në këtë paralizë të institucioneve, sepse Vetëvendosje sillet sikur është i vetmi aktor shumicë në skenën politike, ndonëse kjo tashmë nuk është realitet“, beson Iviq.
Pretendimin e tij e bazon në të dhënat se mbi 85 për qind e popullsisë në Kosovë e mbështet SHBA si aleatin kryesor të politikës së jashtme.

„Prishja e marrëdhënieve me këtë aktor paraqet humbjen e një kapitali të rëndësishëm zgjedhor“, thotë Iviq.

Vendimin për pezullimin e nisjes së dialogut strategjik ai e percepton si një „precedent amerikan në sanksione“ ndaj Kosovës.

„Edhe pse heqja e dialogut strategjik nuk është masë drejtpërdrejt ekonomike, ajo para së gjithash reflektohet në politikë, e për pasojë në prishjen e marrëdhënieve bilaterale. Kjo paraqet një precedent në sanksionimin e veprimeve destruktive të regjimit të Kurtit nga ana e SHBA-ve“, thotë Iviq.
Iviq konsideron gjithashtu se të gjitha reagimet në Prishtinë kujtojnë se „vendimet e Kosovës duhet të jenë në përputhje me realitetin“ e SHBA-ve.