Në çfarë mënyre do të ndikojnë ngjarjet në Banjskë në vazhdimin e dialogut?

Konflikti në Banjskë dhe zhvillimi i mëtejshëm i situatës tashmë të tejzgjeruar në veri të Kosovës, padyshim do të ndikojë në rrjedhën e ardhshme të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, dhe sipas mendimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, parakushtet kryesore për t'u ulur në tryezën e bisedimeve në radhë të parë dhe që kjo të ketë kuptim, janë që të ketë një de-eskalim substancial në terren, si dhe të zbulojë rezultatet e hetimit të incidentit në Banjskë.

Thirrjet për një rikthim në dialog në tre ditët e fundit erdhën nga Brukseli, Uashingtoni dhe Berlini, kështu që zëdhënësi i Departamentit të Shtetit Metju Miller u tha dje "të dyja palëve" se mesazhi nga SHBA është që të përmbahen nga dhuna dhe t'i kthehen dialogut me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian dhe i dërguari special i qeverisë gjermane për Ballkanin Perëndimor, Manuel Zaracin, tha se perspektivat për zgjidhje afatgjatë të çështjes së Kosovës ekzistojnë vetëm përmes dialogut me ndërmjetësimin e BE-së.

Për dialogun ka folur edhe presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, e cila ka një këndvështrim pak më ndryshe sa i përket formatit në të cilin duhet të vazhdojnë negociatat. Përkatësisht, ajo mendon se SHBA-të duhet të jenë të përfshira drejtpërdrejt në këtë proces, dhe siç tha dje, ajo tashmë e bëri këtë kërkesë në një bisedë të fundit me Presidentin e Amerikës, Zhozep Bajden.

Edhe disa analistë në Prishtinë besojnë se pas ngjarjeve të fundit në veri do të ketë një “riformatim të dialogut”, kështu që përveç që pritet një rol aktiv i SHBA-ve në formën e përfshirjes së Sekretarit Amerikan të Shtetit, Entoni Blinken, ata besojnë se ata që formuluan marrëveshjen franko-gjermane, përkatësisht kancelari gjerman Ollaf Sholz dhe presidenti francez Emanuel Makron, do të jenë pjesë e negociatave të ardhshme.

Sa i përket qëndrimit të Beogradit, ai nënkupton se nuk mund të ketë përparim në dialog pa formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, dhe siç tha mbrëmë presidenti serb Aleksandar Vuçiq, "dikush duhet ta detyrojë Albin Kurtin të formojë BKS".

Igor Novakoviq nga Qendra për Çështje Ndërkombëtare dhe Siguri, thotë për Kosovo online se pas konfliktit në Banjskë, dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është në një problem shumë të madh dhe se vazhdimi i tij është i pasigurt. Ai beson se parakusht për bisedime është de-përshkallëzimi thelbësor në terren dhe garancitë e qarta të sigurisë për popullatën lokale në veri, por edhe për të dyja palët se nuk do të ketë incidente të reja.

“Ne duhet të kemi parasysh edhe atë që i ka paraprirë këtij incidenti në Banjskë, nëse mund ta quajmë fare kështu, që është se Prishtina është shumë e pakënaqur me rolin ndërmjetësues të Bashkimit Evropian, para së gjithash me ndërmjetësuesin special Miroslav Lajçak, dhe deri diku me përfaqësuesin e lartë Zhozep Borel. Vazhdimi i dialogut është i pasigurt edhe në këtë formë siç është tani, dhe më duket se masa e parë që duhet të jetë një de-përshkallëzim thelbësor në terren dhe garanci të qarta sigurie për popullatën lokale në veri, por edhe për të dyja palët, se nuk do të ketë incidente të reja, pra kundër tyre do të reagohet ashpër”, thotë Novakoviq.

Ai shtoi se më e rëndësishmja është të shihet se çfarë do të tregojë hetimi.

"Çështja kryesore është se si të shmangen disa 'efekte halo' që ne kishim mundësinë t'i shihnim, që Prishtina menjëherë akuzoi Beogradin për sponsorizimin e sulmit. Ajo që është kryesore është që hetimi të marrë verifikimin nga EULEX-i dhe KFOR-i," thotë Novakoviq.

Duke folur për perspektivën e negociatave, analisti politik nga Prishtina, Laert Hoxha, tha për Kosovo online se sa më i madh të jetë presioni për vazhdimin e dialogut, aq më mirë do të jetë për qytetarët dhe për parandalimin e çdo përshkallëzimi në terren. Ai po ashtu tregon se vetëm kur hetimi i incidentit në Banjskë të japë rezultate paraprake do të dihet se nga cili pozicion do të vazhdojë dialogu.

“Çdo konflikt, i çdo shkalle, duhet të përfundojë me dialog dhe në tryezë, sepse në të kundërtën situata do të përkeqësohet, gjë që nuk është e mirë për askënd. Marrëveshja e Kumanovës është ende në fuqi, se forcat e KFOR-it janë këtu dhe se ato forca kanë gjykuar se nuk është e nevojshme të ndërhyjnë dhe se ajo që ka ndodhur të dielën në Banjskë ka qenë aksion policor”. Sipas vlerësimit zyrtar, ishte një situatë që policia mund ta zgjidhë, por nëse situata përkeqësohet, atëherë do të jetë gjithnjë e më e nevojshme që palët të ulen sërish, në mënyrë që sa më i madh të jetë presioni për vazhdimin e dialogut dhe aq më shumë të dyja palët janë të përkushtuara për këtë, do të jetë më mirë për qytetarët dhe për të parandaluar çdo eskalimi në terren”, thotë Hoxha.

Gjëja e parë që duhet bërë, thekson ai, është që të dyja palët të shprehin gatishmërinë e tyre për dialog.

“Së dyti, institucionet e Kosovës në ditët në vijim duhet të japin mjaft shpejt rezultatet preliminare të hetimeve dhe pas kësaj do të mund të dihet se nga cili pozicion do të vazhdojë dialogu, sepse situata aktuale është paksa paradoksale. Kemi Kosovën, e cila është nën masa ndëshkimore dhe për të hequr ato masa ndëshkimore, duhet deeskalim në veri. Për këtë, filloi reduktimi i pranisë së policisë atje dhe shikoni se çfarë ndodhi. Mendoj se është vërtetuar se është shumë e vështirë të bëhet që Bashkimi Evropian dëshiron që gradualisht të arrijë atë lloj deeskalimi”, ka theksuar Hoxha, duke shtuar se shpejtësia me të cilën do të vazhdojë dialogu varet nga hetimi i incidentit në Banjskë.

Ai thekson se gjendja aktuale në veri të Kosovës është e paqëndrueshme.

“Të gjithë e dimë që ata kryetarë komunash nuk mund të qëndrojnë atje deri në fund të mandatit, nuk ka logjikë, ashtu siç është shumë e vështirë që forcat speciale të patrullojnë në të gjithë rajonin. Dhe nëse KFOR-i, gjegjësisht forcat e NATO-s janë të angazhuar në punë policore, kjo është gjithashtu shumë problematike dhe është e kuptueshme pse KFOR-i nuk angazhohet në këto operacione. Kam lexuar që presidenti Vuçiq thotë se KFOR-i duhet të kujdeset për sigurinë atje, ata e bëjnë këtë gjatë gjithë kohës, e bëjnë këtë njëzet e vjet, por në parim ushtria nuk merret me punën e policisë dhe se prandaj mendoj se të gjithë këta faktorë dëshmojnë se situata atje është e paqëndrueshme, se me operacione të tilla speciale është e vështirë të vendoset rregull dhe qetësi në jetën e përditshme dhe se dialogu është i vetmi opsion”, përfundoi Hoxha.

Siç vlerëson Dragisha Mijaçiq, koordinator i Konventës Kombëtare të BE-së për kapitullin 35, dialogu në muajt e ardhshëm do të fokusohet në negociatat për stabilizimin e situatës në veri.

“Askush nuk mund t'i shpëtojë dialogut, dialogu është e vetmja zgjidhje, nuk ka tjetër, dhe kjo situatë në Banjskë ka treguar se edhe pse mund të ketë aspirata për ta zgjidhur situatën në një mënyrë tjetër, kjo nuk do të lejohet”, theksoi Mijaçiq për Kosovo online.

Ai thekson se të gjitha pyetjet nga dialogu që kanë qenë më herët kanë mbetur të hapura. Në këtë kuptim, ai thotë se mbetet obligimi për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, si dhe zbatimi i marrëveshjes për normalizimit dhe Marrëveshja nga Brukseli dhe aneksit të saj të Ohrit.

“Ajo që është e re është se nuk do të lejohen më incidente në veri të Kosovës dhe do të kërkohet stabilizimi i situatës në veri”, thotë Mijaçiq.

Ai thekson se pyetja kryesore është nëse ky stabilizim i situatës do të kërkojë aktivitete të mëtutjeshme, në radhë të parë nga forcat speciale policore, apo do të përfshihen më shumë KFOR-i dhe EULEX-i.

Ai thekson se angazhimi i Kfor-it dhe EULEX-it është kërkesë dhe nevojë e justifikuar e palës serbe.

“Mendoj se në periudhën e ardhshme, javët dhe muajt e ardhshëm, fokusi kryesor do të jetë stabilizimi i veriut, qetësimi i situatës në veri, dhe rreth kësaj do të zhvillohen negociata, dhe sigurisht në diplomacinë paralele dhe gjithçka. lidhur me marrëveshjen për normalizim”, përfundon Mijaçiq.

Raundi i fundit i dialogut në nivelin më të lartë, në të cilin morën pjesë presidenti serb Aleksandar Vuçiq dhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, u mbajt më 14 shtator.

Shefi i diplomacisë evropiane, Zhozep Borel, pas takimeve tha se ka propozuar një zgjidhje kompromisi për zbatimin e marrëveshjes për normalizimin e marrëdhënieve, por se kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, nuk është i gatshëm të fillojë procesin e themelimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, por insistoi në njohjen de facto të Kosovës, ndërsa presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiq kërkoi themelimin e BKS-së.

Dhjetë ditë më vonë, në Banjskë ka ndodhur një konflikt ku mbetën të vrarë një pjesëtar i Policisë së Kosovës dhe tre serbë.