Nga Haga në Prishtinë: A do ta përshpejtojë paralajmërimi i aktvendimit ndaj udhëheqësve të UÇK-së formimin e institucioneve në Kosovë?

Në vend që të shpallet brenda dy javësh, aktvendimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë ndaj katër ish-udhëheqësve të UÇK-së, të cilët gjykohen për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, do të jepet pas më shumë se dy muajsh, dhe ky vendim i gjykatës me siguri do të ketë ndikim në dinamikën e jetës politike në Kosovë, pajtohen analistët për Kosovo online.

Shkruan: Jellena Milenkoviq

Ndërsa partitë në Kosovë presin certifikimin e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve të jashtëzakonshme parlamentare dhe në publik po diskutohen kombinimet e mundshme paszgjedhore, nga Haga erdhi lajmi se aktvendimi ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së, në vend që të shpallet më 20 korrik, do të jepet më 16 shtator.

Siç pritej, reagimet më të forta erdhën menjëherë nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK), themelues i së cilës është Hashim Thaçi, si dhe nga Organizata e Veteranëve të UÇK-së dhe disa juristë.

Bashkëluftëtarët e Thaçit, veçanërisht zyrtarët e PDK-së Vlora Çitaku dhe Enver Hoxhaj, e cilësuan këtë vendim si “të turpshëm dhe pa lidhje me drejtësinë”, “politik” dhe “absurd”. Ata kritikuan gjithashtu faktin se katër ish-udhëheqësit e UÇK-së – Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi – vazhdojnë të mbahen në paraburgim.

Në të njëjtën kohë, u vu re mungesa e reagimit nga Lëvizja Vetëvendosje në pushtet, lideri i saj dhe kryeministri në detyrë Albin Kurti, si dhe bashkëpartiakja e tij dhe ushtruesja e detyrës së kryetares së Kuvendit, Albulena Haxhiu.

Njohësit e zhvillimeve politike nuk kanë dilema se vendimi i gjykatës, cilido qoftë ai, do të reflektohet në skenën politike të Kosovës. Prandaj shtrohet pyetja nëse dhe për kë do të ishte më e mençur që të përshpejtohet formimi i institucioneve, për të shmangur pasigurinë lidhur me efektet e aktvendimit, apo të pritet vendimi i trupit gjykues.

Një aktvendim lirues për Thaçin do ta vështirësonte pozitën e Kurtit

Drejtori strategjik i Qendrës për Politika Evropiane, Millosh Pavkoviq, vlerëson se kryeministrit në detyrë dhe liderit të Vetëvendosjes, Albin Kurti, i konvenon që të përshpejtojë formimin e institucioneve dhe të përpiqet të krijojë qeverinë, si dhe të arrijë marrëveshje për zgjedhjen e presidentit para shpalljes së aktvendimit.

“Një aktvendim potencialisht lirues për Hashim Thaçin do të nënkuptonte rikthimin e tij në jetën politike në Kosovë dhe do ta vështirësonte dukshëm pozitën e Albin Kurtit në zgjedhje të mundshme të reja, nëse institucionet e reja nuk formohen para shpalljes së aktgjykimit”, shpjegoi Pavkoviq për Kosovo online.

Sa i përket opozitës, ai thotë se nëse synimi i saj është rrëzimi i Kurtit, strategjia mund të jetë zvarritja sa më e gjatë e procesit të formimit të institucioneve, në mënyrë që të pritet një vendim pozitiv nga Gjykata në Hagë. Në këtë mënyrë, mbi valën e një aktvendimi të tillë, opozita mund të shkojë në zgjedhje të reja me shpresën për një rezultat më të mirë, pasi është vërejtur se Kurti po humb mbështetje elektorale, përkatësisht numrin e votave nga një cikël zgjedhor në tjetrin.

Edhe pse ai beson se mund të jetë një strategji më e mirë për opozitën të përpiqet të arrijë një marrëveshje koalicioni me Vetëvendosjen, ai vëren se kjo është pjesë e taktikave politike dhe vlerësimit të partive dhe udhëheqësve se cili është opsioni më i mirë për ta në këtë moment - nëse potencialisht të hyjnë në negociata me Vetëvendosjen apo të ngadalësojnë procesin dhe të shpresojnë se një krizë e re politike dhe një përzierje e re kartash do t'u sjellë më shumë vota.

Një aktvendim lirues për Thaçin - përfitim për Kurtin

Analisti politik Nexhmedin Spahiu gjithashtu pajtohet se lirimi nga akuzat në Hagë do të ishte një avantazh i madh për Partinë Demokratike të Kosovës.

"Të gjithë kanë pritje (nga vendimi). Sigurisht që do të ketë ndikim në dinamikën e jetës politike në Kosovë. Nëse vendimi është lirues, atëherë zgjatja e procesit (formimi i institucioneve) do t'i përshtatej Partisë Demokratike të Kosovës. Nëse shpallet një vendim fajësie, i përshtatet Albin Kurtit", tha Spahiu për Kosovo online.

Ai gjithashtu theksoi se nuk është e lehtë të merret një vendim në këtë rast, duke pasur parasysh vëllimin e madh të çështjes, deklaratat e shumta të dëshmitarëve dhe dokumentet.

"Megjithatë, gjyqtarët, prokurorët, avokatët janë më seriozët në Tribunalin e Hagës... ata nuk punojnë si gjykatat tona, për të dhënë vendime vetëm në bazë të vullnetit të tyre, por për të bazuar gjykimet në dokumente dhe dëshmi. Dhe për të përpunuar të gjitha këto, duhet kohë", përfundoi Spahiu.

Ish-komandantët e UÇK-së, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, akuzohen për krime kundër njerëzimit – përndjekje, burgosje, veprime të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë – si dhe për krime lufte: privim të paligjshëm dhe arbitrar nga liria, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Të gjithë, në periudhën e përfshirë nga aktakuza, ishin anëtarë të lartë të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së.

Sipas aktakuzës, Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi mbajnë përgjegjësi individuale penale për krimet e kryera nga pjesëtarët e UÇK-së gjatë konfliktit të armatosur jondërkombëtar, në kuadër të “sulmeve të gjera dhe sistematike kundër personave që dyshoheshin se kundërshtonin UÇK-në”.

Aktakuza, e përbërë nga 10 pika, i ngarkon ata me përndjekje mbi baza politike dhe etnike, burgosje, arrestim dhe ndalim të paligjshëm, veprime të tjera çnjerëzore, trajtim mizor, zhdukje me forcë, torturë (dy pika) dhe vrasje (dy pika).

Sipas aktakuzës, pjesëtarët e UÇK-së kanë kryer krime ndaj rreth 407 të ndaluarve, prej të cilëve të paktën 102 janë vrarë, në periudhën nga marsi 1998 deri në shtator 1999. Në aktakuzë thuhet gjithashtu se janë identifikuar 75 viktima – 51 serbë, 23 shqiptarë dhe një rom.

Gjashtë pika të aktakuzës i ngarkojnë Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin për krime kundër njerëzimit, ndërsa katër pika për krime lufte. Sipas aktakuzës, Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi kanë qenë pjesëmarrës në një ndërmarrje të përbashkët kriminale.

Ata ndodhen në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020, ndërsa procesi gjyqësor ndaj tyre ka filluar në vitin 2023.

Gjithsej 134 dëshmitarë kanë dëshmuar në sallën e gjyqit, prej të cilëve 125 janë thirrur nga Prokuroria, dy nga përfaqësuesi i viktimave dhe shtatë nga mbrojtja. Përveç kësaj, 164 deklarata të dëshmitarëve janë pranuar në formë të shkruar.

Në fjalën përfundimtare në muajin shkurt, kryeprokurorja Kimberly West theksoi se dëshmitë dhe provat e paraqitura gjatë procesit kanë konfirmuar se veprat penale janë kryer dhe se të akuzuarit mbajnë përgjegjësi për to. Ajo kërkoi që gjykata t’i shpallë fajtorë për të gjitha 10 pikat e aktakuzës dhe t’i dënojë secilin me nga 45 vjet burg.