Një ditë pas Rezolutës për Srebrenicën: Grindjet rreth pajtimit

Generalna skupština UN o Srebrenici
Burim: Kosovo Online

A do të hyjë data e djeshme në historinë e rajonit si një tjetër moment epik që disa do ta festojnë si fitore e të tjerë si humbje? Mungesa e konsensusit për termat bazë në Ballkan ka qenë konstante që nga viti 1389, gjë që u pa më së miri në ditët e fundit, kur pati argumente se çfarë do të thotë "pajtim" dhe nëse duhet të fillojë nga Srebrenica apo Jasenovaci. Do të dalë - nga Nju Jorku, dhe këtu filloi gjithçka, apo jo?

Miratimi i Rezolutës për Srebrenicën në Asamblenë e Përgjithshme është përfundimisht në të kaluarën, ndonëse ajo lloj e kaluare që prek të tashmen dhe errëson të ardhmen.

Pra, në Ballkan, vetëm një ditë pas Ditës D, në vend të pajtimit - diskutimet, në vend që të shikoni në të ardhmen - duke kërcënuar rezolutat e reja.

Ndonëse kryetari i Presidencës së BeH-së, Denis Beqiroviq e vlerësoi këtë ngjarje si “mundësi të madhe për katarsis në të gjithë rajonin”, një nga bashkëbiseduesit e Kosovo online vëren se “askush nuk është i lumtur tani”. Në fund të fundit, kjo duket qartë edhe nga retorika e pranuar përgjithësisht, sepse konsiderohet se kujt i “synohet” Rezoluta – e cila duhet të pajtojë Ballkanin.

“Ata bënë gjithçka për të na poshtëruar dhe ne u ngritëm në lartësi”, tha dje presidenti i Serbisë në - për disa të tepruar, për të tjerë të vetmen të përshtatshme - mënyrë epike.

Sepse Vidovdani është, në fund të fundit, në syrin e shikuesit.

Rezoluta për Srebrenicën është e drejtuar kundër Serbisë dhe popullit serb, dhe për shkak të saj do të “testohen” marrëdhëniet politike në rajon, veçanërisht në BeH, vlerëson historiani Bojan Arbutina për Kosovo online.

Ato marrëdhënie ndërmjet Republikës Serbe dhe Bosnjë-Hercegovinës sigurisht që nuk janë të mira, veçanërisht siç kemi qenë dëshmitarë të presionit të vazhdueshëm në Republikë Serbe në vitet e fundit. Dhe dëgjuam dje, Qeveria e Republikës Serbe ishte ulur në Srebrenicë, ku u propozua shpërbërja paqësore e Bosnjë-Hercegovinës, por nga këndvështrimi im, kjo nuk do të jetë e mundur në të ardhmen e afërt. Kështu që këto fërkime do të kenë amplituda të caktuara, ose në një moment do të rriten ose në një moment situata do të qetësohet. Sa i përket Serbisë, sigurisht që nuk jemi të kënaqur që Mali i Zi votoi për Rezolutën, duke justifikuar angazhimin e tij evropian, sepse nëse je i përkushtuar për diçka, nuk do të thotë se duhet të jesh i varur nga diçka apo që nuk mund të marrësh vendime në mënyrë të pavarur”, thotë Arbutina.

Surpriza më e madhe e votimit të djeshëm, sipas tij, ishte se pro votuan vetëm 84 anëtarë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së.

Projeksionet ishin që rreth 100-110 shtete anëtare do të votonin pro, që do të thotë se diplomacia jonë bëri një punë vërtet të madhe duke lobuar për të mos votuar atë Rezolutë”, thotë Arbutina.

Ai shton se në BeH nuk janë të kënaqur me rezultatet dhe se zhgënjimi më i madh ishte përmbajtja e Emirateve të Bashkuara Arabe, nga të cilat shpresonin të merrnin një votë pozitive.

Historiani kroat Hrvoje Kllasiq për Kosovo online, dhe shton se pajtimi nuk mund të arrihet me rezoluta dhe vendime politike.

“Ajo që nuk po ndodh në rajonin tonë është se krimet dhe kriminelët ende nuk i shikojmë me të njëjtin sy, por i ndajmë sipas përkatësisë kombëtare, fetare apo tjetër. Prandaj, ne ende sillemi sikur 'kriminelët tanë' janë kriminelë disi më të vegjël dhe kemi mirëkuptim për ta, ndërsa krimet e bëra ndaj nesh janë shumë më të mëdha se krimet e bëra ndaj dikujt tjetër. Dhe ky është një problem i madh. Kur ke një situatë ku njerëz që janë dënuar nga gjykatat, qoftë në rajon, qoftë në Hagë, shfaqen në publik, në emisione televizive, atëherë nuk mund të themi se ndonjë rezolutë do të ndryshojë gjë”, beson bashkëbiseduesi ynë.

Sipas fjalëve të tij rezoluta mbi Srebrenicën nuk mund të jetë bazë "për asnjë padi", sepse, kujton ai, Serbia tashmë është paditur dhe liruar për gjenocid në Hagë.

Për të ishte “gabim i madh diplomatik i lidershipit politik dhe shtetëror serb” që u ngrit zhurma për Rezolutën për Srebrenicën, sepse miratimi i saj, siç thotë ai, nuk do të ndryshojë asgjë në marrëdhëniet në rajon.

“Do të vazhdojmë të jetojmë në realitete paralele, në kuptimin që politikanët tanë dhe disa intelektualë të papërgjegjshëm do të vazhdojnë të jetojnë në të kaluarën, ata ende nuk do të kenë asgjë për të ofruar, nuk do të shikojnë nga e ardhmja”, beson Kllasiq.

 

Ish-ambasadori maqedonas Risto Nikovski vlerësoi se miratimi i Rezolutës për Srebrenicën ishte një veprim i pazakontë me sfond politik "që nuk ka të bëjë fare me njerëzimin apo dënimin e atij krimi të tmerrshëm që ndodhi në BeH", duke theksuar se qëllimi përfundimtar ishte të detyrohej Serbia të ishte më fleksibël në raport me Kosovën.

Ai deklaron se Federata Kroato-Boshnjake dhe Republika Serbe nuk bashkëpunojnë dhe se Bosnja dhe Hercegovina de facto nuk funksionon, dhe se Rezoluta do të shkaktojë përçarje dhe tensione shtesë në Ballkan.

“Me këtë lëvizje çdo gjë shkon në drejtim të rrënimit dhe rrënimit të atij bashkimi shtetëror jofunksional, prandaj edhe qëllimi i kësaj lëvizjeje nuk është i dukshëm, thelbi është kundër paqes dhe stabilitetit të Ballkanit, edhe pse për Kosovën në parim duket pozitiv. Megjithatë, presioni ndaj Serbisë në asnjë rrethanë nuk mund t'i sjellë asgjë të dobishme askujt”, vëren Nikovski.

Ai thekson se nuk është e qartë se cili është qëllimi i Rezolutës për Srebrenicën, duke qenë se në botë ka pasur shumë gjenocide, por që autorët nuk janë shpallur komb gjenocidal.

“Mbi dy milionë vietnamezë u vranë në Vietnam, për të mos përmendur Amerikën dhe vrasjen e indianëve. Ose hebrenjtë në Luftën e Dytë Botërore, mbi gjashtë milionë u vranë. Mbi 25 milionë rusë u vranë në Luftën e Dytë Botërore. A është shpallur Gjermania komb gjenocidal? Nuk eshte. Pra, po, është diçka me interesa të ngushta partiake, të cilat nuk janë mjaft të qarta për momentin, por në çdo rast janë kundër interesave të rajonit tonë dhe nuk do të sjellin asgjë të mirë”, tha ish-ambasadori.

Nga ana tjeter, profesori universitar Nehmedin Spahiu thotë për Kosovo online se Rezoluta për Srebrenicën nuk mund të ngrejë tensione në rajon.

“Rezoluta nuk mund të ngrejë tensione, pasi është ende një e keqe që ka ndodhur dhe me të cilën populli serb do të duhet të pajtohet dhe është një e keqe që është bërë nga pjesëtarët e atij kombi”, vlerëson Spahiu.

Ai shton se nëse shoqëria serbe e pranon këtë, kjo do të çojë vetëm në pajtim dhe një marrëdhënie shumë më të shëndetshme mes fqinjëve në Ballkan.

"Është diçka që duhet të çojë në të pamundurën për të mbyllur sytë ndaj asaj që ndodhi. Dhe nëse pranohet si një e keqe që është bërë, është një garanci se nuk do të ndodhë më në të ardhmen", mendon bashkëbiseduesi ynë.

Ai gjithashtu nuk ka asgjë kundër miratimit të rezoluta të tjera të ngjashme.

“Nuk ka asgjë të keqe të miratohen rezoluta të tilla rreth Jasenovacit dhe kudo tjetër ku është kryer e keqja. Dua të them, dhe nuk ka pse të kuptohet si kundër reagim. Thjesht, popujt këtu në Ballkan duhet ta dënojnë të keqen”, thotë Spahiu.

Megjithatë, historiani Stefan Radojkoviq beson se, pas miratimit të Rezolutës për Srebrenicën, është e mundur që Prishtina ta përdorë këtë rezolutë për të përkeqësuar marrëdhëniet dhe për të prishur dialogun e Brukselit.

“Kur bëhet fjalë për Bosnje-Hercegovinën, kjo rezolutë do të përdoret për të tensionuar marrëdhëniet mes Beogradit dhe Sarajevës dhe Sarajevës dhe Banja Lukës. Megjithatë, në dhjetë vitet e fundit, kemi qenë dëshmitarë se këto marrëdhënie janë të ndjeshme dhe se kjo rezolutë do të vazhdojë të përdoret për t'i mbajtur ato marrëdhënie të tensionuara, se sa herë që shtrohet çështja e krimeve në Srebrenicë, ato përkeqësohen pak dhe acarohen edhe më shumë. Ato kurrë nuk do të jenë ideale apo jashtëzakonisht të mira siç është në fakt rasti me Shkupin apo Podgoricën. Marrëdhëniet e mira me Kroacinë do të mbeten të paprekura, mbetet vetëm të presim që edhe Prishtina do ta përdorë këtë propozim të rezolutës, në radhë të parë Qeveria e Albin Kurtit, për të përkeqësuar marrëdhëniet dhe për të prishur dialogun e Brukselit. Pra, pak a shumë, asgjë e re në Perëndim”, beson historiani.

Ai tregon se rezultati është i tillë që tregon se bota është e ndarë për çështjen e Srebrenicës.

“Një pjesë e OKB-së, nën 50 përqind, mbështet narrativën kryesore për Srebrenicën, pjesa tjetër, pak më shumë se 50 përqind, ose nuk është e interesuar për këtë çështje dhe nuk dëshiron të merret me të, ose është kundër çështje. Më dukej veçanërisht interesante që Izraeli nuk mori pjesë fare në votim. Qëndrimi zyrtar i Izraelit dhe institucioneve të tij është se krimi në Srebrenicë është kryer dhe se nuk kontestohet dhe është vërtetuar, por klasifikimi i tij ligjor nuk është i përshtatshëm për atë lloj krimi”, thekson ai.

Analisti politik maqedonas Sasho Kllekovski beson se Rezoluta pashmangshmërisht do të shkaktojë ndarje rajonale, duke e vlerësuar atë dokument si një reagim ndaj "përpjekjeve të përforcuara të Republikës Serbe për t'u shkëputur nga Bosnja dhe Hercegovina, ose për të mos njohur institucionet e Bosnje dhe Hercegovinës".

Ai shton se çdo çështje parimore, nëse vihet në përdorim të përditshëm politik, përfundon keq.

“Boshnjakët nuk janë të kënaqur që është zbutur shumë Rezoluta, serbët që do të ketë fare. Në Maqedoni janë bërë ndarje në mes të komuniteteve lokale, kemi një komunitet serb dhe një komunitet lokal boshnjak dhe më duket se më shumë janë të hapura emocione negative sesa pyetje. Ajo që thotë teoria është se pajtimi duhet të lidhet me drejtësinë, lidhur me atë që ka ndodhur, por jo me qëllimet politike ditore”, thekson ai.

Sipas rezultateve të votimit, siç theksoi Kllekovski, ka më shumë abstenime sesa mbështetje, që tregon për një moment gjeopolitik.

"Kjo nuk është aspak një votë për Srebrenicën, ky është zëri i Perëndimit kundër Jugut Global. Ne e kemi quajtur atë vende të paangazhuara. Thjesht për shkak të joparimitetit të Perëndimit, veçanërisht Palestinës dhe Gazës, mendoj se shumë vende mendojnë ndryshe për Srebrenicën, jo sepse mendojnë ndryshe për ato ngjarje, por thjesht për hipokrizinë që po ndodh, vendosën të votojnë kundër ose abstenuan.”, tha ai.

Historiani Aleksandar Guxhiq beson gjithashtu se qëllimi i miratimit të Rezolutës për Srebrenicën është shpërbërja e Republikës Serbe dhe unitarizmi i Bosnje-Hercegovinës, duke deklaruar se një vendim i tillë mund t'i shërbejë Kosovës që të dalë me të njëjtën kërkesë ose të ngjashme.

“Është një vendim politik dhe qëllimi përfundimtar i gjithë kësaj është shpërbërja e Republikës Serbe. Për dekada, publiku i rajonit dhe pjesë e publikut ndërkombëtar, kanë përjetësuar një qëndrim se Republika Serbe është një krijim gjenocidal, se është krijuar si rezultat i gjenocidit dhe kjo rezolutë, ky vendim i Kuvendit, miratimi i këtij propozimi gjerman çon në shpërbërjen e Republikës Serbe dhe unitarizmin e Bosnjës dhe Hercegovinës në një moment”, tha Guxhiq për Kosovo online.

Ai vlerësoi se një vendim i tillë nuk mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta në Kosovë, por se mund të shërbejë si shembull që zyrtarët kosovarë të dalin me kërkesë të njëjtë apo të ngjashme.