Një muaj nga mbyllja e institucioneve serbe: Vendosja e sovranitetit apo okupimi i veriut?

Në Prishtinë e quajnë vendosje sovraniteti. Në Beograd përdorin një fjalor krejt tjetër. Një muaj më parë, më 30 gusht, forcat e forta të njësive speciale të Policisë së Kosovës në një operacion blitzkrieg pushtuan pesë objekte në katër komuna në veri, ku ndodhen institucionet e përkohshme. Forcat speciale janë ende në rrugët e Mitrovicës së Veriut, Zveçanit, Leposaviqit dhe Zubina Potokut dhe sipas njoftimeve të zyrtarëve qeveritarë - nuk kanë përfunduar me bllokimet.

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Në orët e pasdites së 30 gushtit, Veriu i Kosovës duket të jetë zonë lufte. Forcat speciale me antiplumb dhe me tuba të gjata, autoblinda... Ata bastisën pesë institucione dhe ai veprim, sipas zyrtarëve të Prishtinës, nuk duhet të jetë temë për komunitetin ndërkombëtar, i cili dënoi një tjetër “aksion të njëanshëm”.

“Mbyllja e tyre pas 24 vitesh sinqerisht nuk duhet të jetë temë, përkundrazi duhet të jetë problematike nëse vazhdojmë dhe i lejojmë të punojnë atje”, ka thënë ministri i Vetëqeverisjes Lokale Elbert Krasniqi, duke reaguar ndaj njoftimeve të Kuintit dhe ambasadat e BE-së.

Vandalizëm. Këtë fjalë e kanë përdorur në Institutin për Kulturë Serbe në Prishtinë, me seli në Leposaviq, pas bastisjes në objektet e tyre.

“Ky akt vandalizmi, i cili shoqërohet me grabitje dhe përdhosje të pasurisë kulturore, është pjesë e një fushate më të gjerë të drejtuar kundër popullit serb dhe trashëgimisë së tij të pasur kulturore”, tha Instituti.

Askush në Prishtinë nuk i ka dëgjuar, kështu që mbetet e paqartë nëse në vend të studiuesve të historisë do të ulen policë në të ardhmen në ambientet e këtij institucioni.

Kur bëhet fjalë për objektet e qarkut të Mitrovicës së Kosovës, Zyrën për Kosovë dhe Metohi, fondin e PIO dhe stacionin e zjarrfikësve, para disa ditësh është vendosur që ato t'i dorëzohen policisë - për 99 vjet.

Është vendim i Kuvendit të Komunës së Mitrovicës së Veriut në të cilin serbët nuk marrin pjesë.

Kryetari i KK së Mitrovicës Veriore, Nexhad Ugljanin, ka konfirmuar për Kosovo online se në një seancë të jashtëzakonshme është votuar që parcelat dhe objektet e Qarkut të Mitrovicës së Kosovës, Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Fondit PIO dhe stacionit të zjarrfikësve do të t'i vihet në dispozicion Ministrisë së Punëve të Brendshme për një periudhë 99-vjeçare.

“Kjo është okupim”, thotë Petkoviq

“Prishtina vazhdon okupimin policor të veriut të Kosovës dhe për këto qëllime tani ka shfrytëzuar objektin e rrëmbyer në Mitrovicë ku janë Zyra për Kosovë dhe Metohi, Fondi Pio, Qarku Administrativ Kosovë-Mitrovicë dhe Qendra për Punë Sociale. Vuçitrn ishin vendosur”, tha ai. Drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq.

Sipas tij, kjo ndërtesë në Mëhallën e Boshnjakëve “është marr ilegalisht dhe me tuba të gjatë nga serbët më 30 gusht”.

“Punëtorët, të cilët e kaluan jetën në të duke ofruar shërbime të barabarta për të gjithë, u detyruan të largohen nga vendet e tyre të punës, në mënyrë që policia e Kurtit të hyjë në të. Njëkohësisht këtë vendim të paligjshëm e kanë marrë edhe këshilltarët e paligjshëm të Kurtit në komunë, të cilën asnjë serb nuk e ka votuar”, ka thënë Petkoviq

Ngjarja negative dhe pasojat

Koordinatori i Konventës Kombëtare për Kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, në një intervistë për Kosovo online tha se shfuqizimi i institucioneve serbe më 30 gusht ishte një ngjarje e padëshiruar por e pritshme dhe një akt i forcës brutale që nuk kontribuon në normalizimin dhe integrimin e komunitetit serb.

“Mbyllja e organeve të përkohshme ishte një ngjarje e padëshiruar që mund të pritej në lidhje me gjithçka që ndodhi më parë. Diku në kapitullin 35 thuhet se Serbia do t'i shfuqizojë autoritetet e përkohshme, por pritej që kjo të ndodhte pas formimit të Asociacionit të Komunave Serbe. Këtu shohim që gjërat nuk po ecin paralelisht, në atë mënyrë që nga njëra anë keni shfuqizimin e disa institucioneve dhe institucioneve të Republikës së Serbisë që ofrojnë shërbime për qytetarët, dhe nga ana tjetër nuk keni proceset që çojnë në formimin e Aociacionit të Komunave Serbe”, thekson Mijaçiq.

Ajo tregon për absurditetin e faktit që autoritetet në Prishtinë anuluan ato shërbime të shërbimeve publike që ata vetë i përdorin në të njëjtën kohë.

“Shërbimet komunale që kryhen në komunat në veri të Kosovës kryhen ekskluzivisht nga organet dhe institucionet që financohen nga Republika e Serbisë. Dhe ato shërbime të largimit të mbeturinave, mbeturinave komunale, thjesht u ofrohen jo vetëm qytetarëve, por edhe institucioneve të Kosovës që i krijojnë ato mbeturina komunale. Me fjalë të tjera, edhe policia speciale që është prezente në veri të Kosovës, kur krijon mbeturina komunale, ato mbeturina komunale i bartin autoritetet që po mundohen t'i mbyllin. Institucione të tilla nuk kanë alternativë, që do të thotë se ky lloj i shfuqizimit të njëanshëm të institucioneve është një akt i forcës brutale, dhe jo një akt i normalizimit dhe një akt i integrimit të popullatës serbe në ndonjë sistem të Kosovës, përmes mekanizmave që janë të pranueshëm të gjithëve”, ka theksuar Mijaçiq.

Ai dyshon se pavarësisht nga kërkesat nga dialogu i Brukselit, mund të ketë kthim të kompetencës tek organet e përkohshme të vetëqeverisjes lokale.

Ai beson se është thelbësore të mos mbyllen institucionet që kanë të bëjnë me arsimin, mbrojtjen sociale dhe kujdesin shëndetësor.

“Është shumë e rëndësishme edhe krijimi i një modaliteti për shërbimet komunale lokale që duhet të funksionojnë në përputhje me interesat e qytetarëve. Këto janë gjithashtu shërbime të shërbimeve publike. Thjesht, në sistemin e Kosovës nuk keni një institucion që ofron një shërbim të tillë për qytetarët dhe thjesht pa një shërbim të tillë do të lindë një problem tjetër i madh”, paralajmëron Mijaçiq.

Ai beson se vendimi për mbylljen e institucioneve të përkohshme është pasojë e pamundësisë së autoriteteve në Prishtinë për të hapur urën kryesore mbi Ibër.

“Pritej që të ndodhte ndonjë veprim tjetër i njëanshëm, pra një veprim i pakoordinuar me autoritetet ndërkombëtare. Kjo ka ndodhur në lidhje me autoritetet e përkohshme”, thotë Mijaçiq.

Ai paralajmëron se aksione të tilla mund të ketë edhe në të ardhmen sepse në Kosovë po fillon fushata parazgjedhore për zgjedhjet e 9 shkurtit të vitit të ardhshëm.

“Duke pasur parasysh se fushata parazgjedhore po fillon, të gjithë kemi frikë se mund të ndodhin akte të ngjashme me ndonjë institucion tjetër apo me ndonjë efekt tjetër të padëshiruar për qytetarët në veri të Kosovës. Komuniteti ndërkombëtar po përpiqet, po zhvillon njëfarë dialogu me autoritetet e Kosovës që të mos e bëjnë këtë. Një sjellje të tillë po përpiqet ta ndrydhë edhe me disa sanksione. Por ne shohim se nuk ka zhvillime të mëdha kur bëhet fjalë për shtypjen e atyre synimeve për veprime të njëanshme të udhëhequra nga qeveria nën udhëheqjen e Albin Kurtit”, përfundon Mijaçiq.

Vakum institucional

Bashkëpunëtori i OJQ-së “Nisma e Re Sociale” Aleksandar Shljuka, duke komentuar një muaj pas okupimit të komunave serbe në veri të Kosovës, thotë se nuk beson në kthimin në status quo ante, pavarësisht se ato janë mbyllur me gjithë marrëveshjet në Bruksel, të cilat krijuan një vakum institucional.

“Nuk besoj se do të ketë ndryshime në kuptimin që pjesëtarët e policisë së Kosovës apo të administratës së Kosovës që u vendosën tani do të largohen nga ato lokale, se ata thjesht do të lirohen dhe se situata do të kthehet në status quo ante, për të përdorur fjalët e presidentit. Ne kemi parë që kjo nuk ka ndodhur në disa raste të mëparshme dhe nuk e shoh pse ky rast do të ishte ndryshe. Po kështu, nuk kam parë një përgjigje vendimtare nga komuniteti ndërkombëtar. Ne pamë disa njoftime si në periudhën e kaluar, por në thelb nuk pamë një përgjigje vendimtare që do ta detyronte Qeverinë e Kosovës t'i konsideronte ato veprime dhe ndoshta t'i bënte ato të kthyeshme," tha Shljuka për Kosovo online.

Ai thekson se autoritetet në Prishtinë theksojnë se kaë mbyllur institucionet parareale dhe ilegale në veri të Kosovës, gjë që, thekson ai, është vetëm pjesërisht e vërtetë nga këndvështrimi i tyre, por nuk pasqyron as tablonë e vërtetë kur bëhet fjalë për karakterin apo rëndësinë e tyre.

“Ka disa kohë që qarkullojnë dy keqkuptime që duhen zhdukur për hir të opinionit të gjerë për rëndësinë dhe karakterin e institucioneve të mbyllura, se kjo që po bëhet është e pavend, se është çështje. të veprimeve të njëanshme që nuk janë në përputhje me marrëveshjet nga dialogu dhe që në thelb janë në dëm të qytetarëve të Serbisë në Kosovë”, thekson Shljuka.

Ai rikujton se mekanizmi i bashkësisë së komunave me shumicë serbe është dashur t'i përkthejë të gjitha ato institucione në sistemin e Kosovës, por se ky proces është dashur të kalojë nëpër një "tranzicion paqësor dhe të qetë".

Ai thekson se problemi do të zgjidhej me formimin e një organi ndërmjetësues, i cili do të ishte një zgjidhje e përkohshme.

“Ekziston një rrugë ligjore për transferimin e këtyre institucioneve gjoja ilegale në sistemin e Kosovës, që do të thotë se kjo nuk mund të shihet si një vendosje e thjeshtë dhe njëqind për qind e rendit dhe ligjit, siç duan të theksojnë autoritetet nga Prishtina”, thotë Shljuka.

Ai shton se keqkuptimi i dytë që po prodhohet është se qytetarët e veriut nuk humbën asgjë me mbylljen e këtyre institucioneve.

Ai tregon se heqja e tyre në fakt krijoi një vakum institucional.

“Tani kemi një vakum institucional kur ato institucione janë mbyllur”. Qytetarët thjesht nuk kanë alternativë në sistemin e Kosovës për marrjen e shërbimeve të ofruara nga ato institucione. Kjo do të thotë se këto institucione nuk mund të jenë paralele sepse thjesht nuk e kanë homologun e tyre në sistemin e Kosovës”, thekson Shljuka.

Ai beson se në këtë mënyrë kryeministri Albin Kurti ka dashur të dërgojë një mesazh se ka pushtet në terren që askush nuk mund ta sfidojë.

Ai thekson se problemi është se tani askush nga bashkësia ndërkombëtare nuk dëshiron ta sfidojë atë.
“Mirë, Beogradi thjesht nuk i ka mjetet për ta bërë këtë, gjë që është e qartë. Komuniteti ndërkombëtar ka mënyra. Ne kemi parë disa nga mënyrat. Vitin e kaluar, kur u futën disa masa që janë ende në fuqi, por siç e kemi parë edhe ato masa nuk i penguan autoritetet në Prishtinë që të vazhdojnë veprimet e tyre të njëanshme dhe të përshkallëzuara këtu në veri, kështu që thjesht nuk mjaftuan”, thotë Shljuka.

Ai shton se nëse bashkësia ndërkombëtare dëshiron të ndalojë veprimet e thjeshta, atëherë para së gjithash BE-ja, e më pas SHBA-ja duhet të kenë një qasje më të vendosur.

Problemi, kujton Shljuka, është se SHBA-të aktualisht janë në trazira rreth zgjedhjeve presidenciale dhe asnjë prej tyre nuk pret të merret me këto çështje. Të njëjtën gjë ai e thotë edhe me BE-në, prandaj vlerëson se zgjidhja e lëvizjeve të njëanshme të Prishtinës do të lihet pas zgjedhjeve në Kosovë, apo në pranverën e vitit të ardhshëm.

Ai nënvizon një moment tjetër të rëndësishëm - paradoksin në të cilin ka rënë bashkësia ndërkombëtare dhe veçanërisht vendet e Kuintit.

Nga njëra anë, shpjegon ai, ka dialog ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, dhe nga ana tjetër, fakti që shumica e pjesëmarrësve në atë dialog nga vendet e Kuintit e kanë njohur pavarësinë e Kosovës dhe nuk mund t'u thonë se e kanë gabim për të vendosur "ligjin dhe rendin në veri", duke përfshirë mbylljen e institucioneve ilegale.
“Por duhet të kemi parasysh edhe se ata janë të angazhuar në dialog dhe se ka modalitete për ta bërë këtë përmes mekanizmave, për shembull Asociacioni i Komunave me shumicë serbe”. Pra, ata janë të grisur në atë paradoks të vetëm. Mendoj se ka qenë një qasje e gabuar që nga fillimi dhe tani po e paguajnë çmimin sepse nuk mund t'i kënaqin të gjitha palët dhe tani, siç po shohim, situata në fushë po përkeqësohet”, përfundon Shljuka.

Mesazhet e Kurtit

Bashkëpunëtori i Qendrës për Stabilitet Social, Srgjan Graovac, vlerëson se vendet perëndimore mbështesin veprimet e Prishtinës, duke përfshirë marrjen e institucioneve të përkohshme në veri, pa marrë parasysh se qëllimi i Prishtinës është të provokojë reagimin e Serbisë dhe ta fusë atë në konflikt me NATO-n. Ai po ashtu thotë se situata në të katër komunat do të ndryshojë sapo të ketë zgjedhje në të cilat do të marrë pjesë komuniteti serb.
Graovac thekson se me veprimet e nisura më 30 gusht, kryeministri Aljbin Kurti po u dërgon një mesazh treshtresor por të qartë serbëve dhe Beogradit.

“Nuk duhet ta kesh atë dilemë. Mesazhi që po i dërgon Beogradit është para së gjithash se për sa i përket atij, në Kosovë nuk ka vend për serbët. Ky është një mesazh që dërgon. Mesazhi i dytë është se ndikimi i Beogradit në Kosovë duhet të eliminohet absolutisht”, tha Graovac për Kosovo online.

Ai thekson se mesazhi i tretë është më i rëndësishmi sepse siç thekson ai është në shërbim të terrorit ndaj popullatës serbe dhe tentativës për të poshtëruar dhe nxitur reagimin e Serbisë.

“Kur them reagim, mbi të gjitha nënkuptoj një veprim të armatosur që do të shkaktonte një reagim të NATO-s diku”. Dhe ky është thelbi diku. Mbi të gjitha Albin Kurti do luftë. Ai dëshiron një luftë me Beogradin sepse mendon se ky mund të jetë momenti i fundit kur ai mund ta fitojë atë luftë. Jo sepse mendon se shqiptarët do të mund të fitojnë ndonjë luftë kundër serbëve, por sepse në këtë moment ai mund të mobilizojë NATO-n kundër Serbisë dhe kjo është diku në prioritetin e tij”, thekson Graovac.

Ai shton se kryeministri i Kosovës Albin Kurti dëshiron të përfitojë nga situata aktuale gjeopolitike, prandaj po përpiqet ta portretizojë Beogradin si “dora e zgjatur e Rusisë”.

“Në anën tjetër, ai vërtet insiston që të arrestojë serbët, t'i rrahë, të arrestojë fëmijë apo të rinj. Në këtë mënyrë ai dërgon edhe mesazhin e ndërhyrjes në institucione. Ajo dhunë reduktohet gjithmonë në dërgimin e një mesazhi në Beograd se duhet të reagojë, se duhet të bëjë diçka. Dhe për t'i dërguar një mesazh publikut serb se Serbia është e pafuqishme. Në fakt, ai dëshironta inkurajojë atë reagim në të gjitha mënyrat e mundshme, që të mos vijë deri te lufta. Për të, sipas tij, ky është ndoshta momenti i fundit për t'i dhënë Serbisë një disfatë strategjike, sepse nëse sigurisht do të ndodhte ajo luftë, ai e di se do të ishte një luftë mes NATO-s dhe Serbisë, jo shqiptarëve të Kosovës dhe Serbisë", thekson Graovac.

Në anën tjetër, thekson ai, duhet kuptuar se vendet e Perëndimit politik që e njohën pavarësinë e Kosovës, veprimet e Kurtit i konsiderojnë legjitime.

“Ata besojnë se jo vetëm Albin Kurti, por kushdo që është në pushtet në Prishtinë, duhet të vendosë pushtetin e plotë, në gjithë territorin e Kosovës dhe Metohisë. Është një vend i pavarur për ta”, saktëson ai.
Ai shton se konflikti mes Perëndimit dhe kryeministrit Albin Kurti ka të bëjë vetëm me atë se si duhet të zbatohet.
“Të paktën një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare këmbëngul që të jetë përmes negociatave, përmes atij dialogu të Brukselit, që të mos jetë i dhunshëm, të mos shkaktojë pasoja për sigurinë e të gjithë rajonit, përshkallëzim eventual të një konflikti. Por sido që të jetë, nuk ka dyshim se duhet ta zbatojë atë në praktikë. Dhe se ai ka të drejtë ta zbatojë atë. Kjo është arsyeja pse keni ato reagime të buta. Ata nuk do ta duan dhe nuk mund të presim që ta sulmojnë ose ta ndëshkojnë ashpër sepse ai po zbaton diçka që ata gjithashtu mendojnë se duhet të zbatohet”, thotë Graovac.

Ai shton se në të njëjtën kohë veprimet e njëanshme të Kurtit dërgojnë një mesazh të qartë për vendet e Perëndimit politik se ai “e di se kujt i përgjigjet”.
"Ai ndaj të cilit ai është përgjegjës është padyshim në Uashington. Këto janë qendra të caktuara pushteti, qofshin ato qendra sigurie apo brenda shërbimeve dhe strukturave të caktuara, kjo nuk është as e rëndësishme tani. Por cili është fakti që ata janë shumë me ndikim, më me ndikim se vendet evropiane, të cilat edhe sikur të donin të impononin diçka, padyshim që nuk mund ta imponojnë”, thekson Graovac.
Ai vlerëson se pavarësisht se disa nga lëvizjet e Kurtit mund të konsiderohen të papërshtatshme, ai sërish “e di se deri ku mund të shkojë”.
"Ai e di se ku është kufiri i tij dhe ai e di se kujt i përgjigjet. Dhe ata të cilëve ai është përgjegjës janë pikërisht në Uashington. Prandaj diku dëgjon qëndrimin e tyre, mendimin e tyre dhe sigurisht do të reagojë dhe do të sillet në përputhje me atë ndjenjë që ka, bazuar në mesazhet që ka marrë nga Uashingtoni”, beson Graovac.

Nuk ka dyshim se gjendja në veri të Kosovës do të përmirësohet në momentin që komuniteti shumicë në veri të kthejë pushtetin nëpër komuna.
“Momenti kur korrigjohen këto rrethana të panatyrshme dhe mbi të gjitha nënkuptoj se shqiptarët që nuk jetojnë në veri të Kosovës, prej të cilëve ka vetëm një përqindje të caktuar ose në nivel të një gabimi statistikor në disa komunat, nuk do të jenë ato që ushtrojnë pushtetin në ato komuna. Kur të jenë sërish serbët ata që do ta ushtrojnë pushtetin në ato komuna, kur të kthehen në institucione, kur të zbatohet ai proces zgjedhor, atëherë sigurisht që situata do të ndryshojë sërish. Sepse ato institucione në veri të Kosovës dhe Metohisë janë në thelb serbe. Serbët përbëjnë shumicën dominuese atje, dhe sigurisht, momenti kur kthehet ai shtet i natyrshëm, normal - i rregullt, në të cilin askush nuk do të ushtrojë pushtetin bazuar në disa zgjedhje të paligjshme dhe jolegjitime me më pak se 1 për qind të votave, atëherë ato institucione do të jenë ato që kanë qenë gjithmonë, dhe ato janë institucionet serbe”, përfundon Graovac.