Një pikëkalim dhe shumë barriera – a e zgjidh skaneri në Merdar problemin e mallrave serbe në Kosovë?

Edhe pse në pikëkalimin Merdar është instaluar një skaner bashkëkohor për kontrollin e mallrave, i cili duhet ta shkurtojë kohën e kontrollit të kamionëve në vetëm rreth dhjetë minuta, tregtia ndërmjet Serbisë dhe Kosovës vazhdon të përballet me kufizime serioze. Biznesmenët, shoferët dhe analistët ekonomikë janë të një mendimi për Kosovo online se problemi kyç nuk është teknika, por fakti që importi i mallrave nga Serbia lejohet vetëm në një pikëkalim, si dhe vullneti i diskutueshëm politik.

Shkruajnë: M. Milladinoviq – P. Rosiq

Qeveria e Kosovës në mesin e vitit 2023 ndaloi importin e mallrave nga Serbia, ndërsa në tetor të vitit pasues kjo masë u ndryshua. Importi nga Serbia atëherë u lejua vetëm përmes pikëkalimit Merdar, ndërsa për pikat e tjera u premtua se do të “hapeshin” sapo të siguroheshin skanerët.

„Që të kemi kontrolle në të gjitha pikat kufitare, duhet t’i sigurojmë këta skanerë, të cilët, së pari, i blejmë vetë, së dyti, presim ndihmë edhe nga SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian. Derisa të mbërrijnë skanerët, ne do të lejojmë hyrjen e mallrave vetëm në Merdare, por nën kontroll, sepse masat e sigurisë si të tilla janë ende në fuqi“, kishte deklaruar atëherë kryeministri Albin Kurti.

Dy ditë më vonë, Ambasada e Gjermanisë në Kosovë njoftoi se ishte në kontakt me autoritetet në Prishtinë për sigurimin e skanerëve me qëllim kontrollin e mallrave që vijnë nga Serbia. Që nga ajo kohë e deri më sot, kolonat kilometrike të kamionëve janë bërë pamje e zakonshme në Merdare, ndërsa shoferët kanë dëshmuar se në terminalet për hyrje në Kosovë pritet edhe nga dy deri në tre ditë.

Gjermania premtoi, SHBA-ja dorëzoi

Ambasada gjermane u prononcua sërish edhe në nëntor të vitit të kaluar, duke njoftuar se dy skanerë do të instaloheshin në Merdar jo më herët se viti 2026. Arsyet e shtyrjes së këtij procesi nuk u komentuan. Megjithatë, në vend të Gjermanisë, një skaner mobil me vlerë tre milionë euro javën e kaluar u sigurua nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ceremonia e dorëzimit u mbajt më 22 janar në pikën e Merdarit.

„Besoj se kjo do ta përshpejtojë dhe gjallërojë qarkullimin e mallrave dhe njëkohësisht do të sigurojë integritetin në procesin e kontrollit të mallrave dhe sigurinë e përgjithshme“, deklaroi ministri i Financave në mandat teknik, Hekuran Murati, me rastin e dorëzimit.

Skaneri tashmë në përdorim

Drejtori i Përgjithshëm i Doganës së Kosovës, Agron Llugaliu, në një takim në Odën Ekonomike Amerikane në Kosovë po atë ditë deklaroi se skanerët në pikat e tjera do të bëhen funksionalë gjatë vitit.

Në përgjigje për Kosovo online, zëdhënësi i Doganës së Kosovës, Adriatik Stavileci, njoftoi se skaneri në pikëkalimin Merdar tashmë është vënë në përdorim operativ dhe aktualisht zbatohet në përputhje me procedurat në fuqi dhe vlerësimin e rrezikut.

Ai shtoi se në këtë kontekst, Dogana e Kosovës zbatoi me sukses trajnimin e oficerëve, si dhe testimin e skanerit, gjë që krijoi të gjitha kushtet e nevojshme për zbatimin e tij të sigurt, efikas dhe profesional në punën e përditshme.

"Edhe pse një pjesë e zgjerimit të infrastrukturës është ende në fazën përfundimtare, skaneri tashmë po përdoret në praktikë. Ne presim që zbatimi i plotë i kësaj teknologjie do të rrisë më tej efikasitetin në identifikimin dhe menaxhimin e rreziqeve, si dhe në lehtësimin e tregtisë, që është një nga prioritetet kryesore të Doganës së Kosovës. Në këtë drejtim, është e rëndësishme të theksohet se, sipas matjeve brenda mekanizmave të CEFTA-s, Republika e Kosovës shënon rezultatet më të mira në kohën e zhdoganimit, gjë që konfirmon qartë angazhimin e Doganës së Kosovës për zbatimin e praktikave më të mira dhe mjeteve më të përshtatshme në shërbim të ekonomisë dhe tregtisë ndërkombëtare", theksoi Stavileci.

Problemi për shkak të një pikëkalimi

Ky lajm ka ngjallur shpresë te shoferët e kamionëve që transportojnë mallra nga Serbia në Kosovë. Ata presin që tollovitë të zvogëlohen, por theksojnë për Kosovo online se zgjidhja më e mirë do të ishte që importi i mallrave të lejohet në të gjitha pikëkalimet.

„Mendoj se, nëse skaneri funksionon dhe nëse lejohet importi i mallrave serbe në të gjitha pikëkalimet, tollovitë do të zvogëlohen“, theksoi një shofer kamioni që e takuam në pikëkalimin Merdar.

Megjithatë, disa janë më të kujdesshëm. Një koleg i tij thekson se, pavarësisht pajisjeve të reja, gjithçka do të varet nga mënyra e punës së palës kosovare.

„Duhet të ketë më pak tollovi, por megjithatë gjithçka varet nga mënyra se si do të punojnë ata“, theksoi ai.

Edhe për kryetarin e Asociacionit të Biznesmenëve Serbë nga Graçanica, Sasha Sekuliq, vënia në funksion e skanerit është një lajm i mirë, sepse koha e kontrollit të një kamioni do të reduktohet në rreth dhjetë minuta.

Ai pret që tollovitë në Merdare të jenë më të vogla, por thekson për Kosovo online se problemi mbetet fakti që importi i produkteve nga Serbia lejohet vetëm në një pikëkalim.

„Presim që tollovitë të jenë më të vogla, por duke qenë se pikëkalimi Merdare do të mbetet i vetmi për importin e mallrave që vijnë nga Serbia qendrore, shtrohet pyetja se sa do të zvogëlohen realisht. Afati kohor për kontrollin e një kamioni do të jetë dhjetë minuta. E vetmja gjë e mirë është se në terminal nuk do të ketë më kontroll doganor. Periudha e rregullimit të dokumenteve te spediterët do të jetë më e shkurtër“, theksoi ai.

Siç shtoi ai, kontrolli i mallrave me skaner do të rrisë fluksin e produkteve nga Serbia, me pritjen që edhe kalimet kufitare Jarinje dhe Dheu I Bardh të pajisen me skanerë.

"Presim që edhe dy kalime të tjera kufitare, Jarinje dhe Bella Zemlja, të pajisen me skanerë dhe që fluksi i mallrave të jetë më i shpejtë, në mënyrë që hyrja dhe dokumentacioni, si dhe shkarkimi, të mund të përfundojnë gjatë ditës", tha Sekuliq.

Shkëmbimi i mallrave në rritje

Ndihmësdrejtori i Sektorit për Analizë Strategjike, Shërbime dhe Ndërkombëtarizim të Odës Ekonomike të Serbisë, Bojan Staniq, thotë se pavarësisht të gjitha kufizimeve, shkëmbimi i mallrave midis Serbisë dhe Kosovës në vitin 2025 u rrit me rreth një të tretën krahasuar me të njëjtën periudhë në vitin 2024.

„Kur shikoni të dhënat për shkëmbimin me territorin e Kosovës dhe Metohisë në vitin 2025, pra nga janari deri në nëntor, shkëmbimi është rritur për rreth një të tretën krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024. Plasimi ynë i mallrave atje është rritur për 36 për qind, ndërsa furnizimi nga territori i Kosovës dhe Metohisë është rritur për rreth 10 për qind“, tha Staniq për Kosovo online.

Ai shtoi se shkëmbimi i përgjithshëm në këta 11 muaj ka arritur vlerën prej 375 milionë eurosh, nga të cilat Serbia ka realizuar një suficit prej 280 milionë eurosh.

„Pra, konkurrencë bindëse e ekonomisë serbe në territorin e Kosovës dhe Metohisë. Pavarësisht të gjitha këtyre kufizimeve, barrierave jotarifore dhe faktit që ekziston vetëm një pikë administrative funksionale për transportin e mallrave, përsëri ka pasur rritje të konsiderueshme. Ajo do të ishte edhe më e madhe po të mos ishin këto kufizime që ende zbatohen“, tha Staniq.

Duke komentuar kapacitetin e pikës kufitare Merdar, ai thekson se aktualisht ajo shfrytëzohet rreth 50 për qind.

„Janë bërë disa donacione për përmirësimin e infrastrukturës në atë pikë administrative. Dhe pavarësisht kësaj, ende kemi kolona kilometrike në atë pikë, edhe pse ekziston mundësia që ajo të lehtësohet“, thotë Staniq.

Ai thekson se alternativa ekziston.

„Për shembull, mallrat nga Serbia jugperëndimore mund të kalonin nëpër pikat që ndodhen në pjesën perëndimore të Kosovës dhe Metohisë, por tani duhet të shkojnë në rrugë rrethore për të arritur në Merdar. Kjo rrit kostot, dhe nga ana tjetër ka edhe vonesa. Ajo që duhet të kalojë brenda disa orësh, ndonjëherë pritet edhe gjithë ditën, madje edhe disa ditë. Në këtë kuptim, sigurisht që në këtë mënyrë po tentohet të pengohet ajo që është e pashmangshme, e që është se Serbia do ta rrisë ndjeshëm pozicionin e saj në tregun e Kosovës dhe Metohisë“, thekson Staniq.

Mbetet çështje vullneti

Ai shton se pas vendosjes së skanerëve në pikën Merdar, në aspektin teknik pritet që dinamika të rritet, por se „shtrohet çështja e vullnetit“.

„Nga ana tjetër, ekziston mundësia që ata ta shkurtojnë orarin e punës së personelit në ato pika. Për shembull, të dielave nuk ekziston mundësia për të kaluar trajtimin doganor dhe praktikisht, kush nuk ka arritur të kalojë deri të shtunën në mbrëmje, duhet të presë deri të hënën, pra më shumë se një ditë. Përsëri, nëse do të kishte një presion të caktuar nga ana e BE-së që të rritet funksionaliteti i kësaj pike administrative dhe që edhe pika të tjera të hapen për transportin e kamionëve, kjo do ta rriste padyshim qarkullimin dhe, rrjedhimisht, edhe dërgimin e mallrave nga Serbia në Kosovë“, shpjegon Staniq.

Ai shprehu shpresën se kalime të tjera do të hapen në vitin 2026.

"Ne presim, ne shpresojmë, duke pasur parasysh se bashkëpunojmë edhe me biznesmenë nga Kosova dhe Metohija brenda forumit të investimeve të dhomës. Dhe në të vërtetë, kjo u shkakton dëme edhe kompanive të tyre, duke pasur parasysh se ata blejnë mallra nga Serbia që janë më konkurruese në çmim dhe më të pranueshme për ta", tha Staniq.

Ai shtoi se Serbia eksporton kryesisht drithëra, alumin, produkte alumini, produkte të ndryshme ushqimore, ushqim për kafshë në Kosovë...

"Pra, është diçka që vjen nga Serbia, dhe për sa i përket çmimit, kjo kontribuon që kostot e tyre të prodhimit të jenë më të ulëta sesa nëse do të bliheshin nga Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe disa tregje të tjera", thekson Staniq.