Një vit nga shpërthimi në kanalin Ibër-Lepenac, kush është realisht përgjegjës?

Saktësisht një vit ka kaluar që nga shpërthimi i fuqishëm në kanalin Ibër-Lepenac, në fshatin Varage në Zubin Potok. Zyrtarët e Kosovës e karakterizuan menjëherë si një sulm terrorist dhe akuzuan Beogradin, bashkësia ndërkombëtare shprehu shqetësim, ndërsa Beogradi tregoi se anëtarët e Policisë së Kosovës ishin përgjegjës për sabotimin. Rrethanat e këtij rasti janë ende të paqarta sot..

Shkruan: Veljko Nestoroviq

Menjëherë pas shpërthimit, policia e Kosovës arrestoi dhjetë persona për përfshirje të dyshuar në incident, dy prej të cilëve u ndaluan, ndërsa të tjerët u liruan. Pavarësisht pretendimeve nga Prishtina se Beogradi qëndron pas gjithçkaje, ata mbetën të vetëm në akuza - pa mbështetjen e Brukselit dhe Uashingtonit, dhe edhe pas një viti, askush nuk është ndjekur penalisht dhe dënuar për shpërthimin.

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti deklaroi më pas se beson fuqimisht se Serbia qëndron pas shpërthimit.

"Nëse nuk e bëri Serbia, e bënë Serbia dhe Rusia së bashku", tha Kurti, duke shtuar se është çmenduri të mendosh se vetëm Kosova është pas sulmit.

"Nuk ka shtet në Evropë që ka më shumë mbikëqyrje ndërkombëtare se Kosova. Besoj se do ta tejkalojmë edhe Bosnjën. Ne kemi KFOR-in këtu, kemi kaq shumë vende që kontribuojnë me ushtarë. A e kuptoni që monitorohemi kaq shumë? Si është e mundur që dikush të mendojë se mund të bësh diçka këtu, dhe amerikanët dhe evropianët nuk e kuptojnë. Është çmenduri", tha Kurti.

Jo shumë kohë më pas, Novosti nga Beogradi raportoi se Agjencia e Sigurisë dhe Informacionit (BIA) mori të dhëna që tregonin se sabotimi u krye nga një grup i organizuar kriminal, anëtarët e të cilit janë anëtarë të Policisë së Kosovës, dhe se operacioni u krye me urdhër të anëtarit të Policisë së Kosovës përgjegjës për rajonin e Veriut të Mitrovicës, Mehmet Terbunja, me nofkën "Meho".

Ambasadori i atëhershëm amerikan në Beograd, Christopher Hill, deklaroi se SHBA-të nuk shohin asnjë provë që do të çonte në Beograd kur bëhet fjalë për atë se kush qëndron pas sulmit në kanalin Ibër-Lepenac.

"Mendoj se ka një dëshirë nga të gjitha palët për të zbuluar të vërtetën se kush e bëri. Sigurisht që nuk shohim asnjë provë që do të çonte në Beograd, por dikush e bëri dhe duhet të kryhet një hetim i plotë", tha Hill në atë kohë.

Në prill të këtij viti, Ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë, Marko Gjuriq, tha se shërbimet e sigurisë kanë prova në lidhje me devijimin e kanalit Ibër-Lepenac, sipas të cilave është e qartë se policia e Kosovës ishte e përfshirë në atë incident.

"Hetimi ynë nuk zgjati gjysmë ore si i tyre, por ishte çështje analizash disamujore që treguan përfshirjen e policisë së Prishtinës në ato ngjarje, dhe tani pres reagimin e aktorëve ndërkombëtarë të cilët duhet ta shndërrojnë atë në pasoja gjyqësore. Ndihmësit dhe bashkëpunëtorët e Kurtit ose kushdo që ka dhënë urdhra politikë do të duhet të përballet me pasojat", tha Gjuriq për TV Prva në atë kohë.

Një "incident" i ri në kanalin Ibër-Lepenac

Dhe të mërkurën, më 26 nëntor, pati një "incident" të ri në kanalin Ibër-Lepenac kur najloni i përdorur për të mbuluar kanalin u dëmtua, dhe hetimi për këtë ngjarje është duke vazhduar, tha për Kosovo online Petrit Fejza, ndihmës komandant i Stacionit të Policisë së Mitrovicës të Veriut.

"Policia e Kosovës shkoi në terren dhe kreu një hetim. Hetimi është duke vazhduar. Shkaku i dëmit mund të jetë faktori njerëzor dhe kushtet e motit, mund të jetë çdo gjë, ne ende po hetojmë", tha Fejza.

Baraliu: Nuk e përjashtoj përfshirjen e Beogradit

Profesori universitar Mazllum Baraliu tha për Kosovo online se sulmi në kanalin Ibër-Lepenc ishte drejtuar kryesisht kundër qytetarëve, sepse bëhet fjalë për ujin si një nevojë themelore, dhe se çështja tani është plotësisht nën juridiksionin e institucioneve.

"Është e qartë se ka të dyshuar në këtë proces dhe se ishte një sulm në dëm të të gjithë qytetarëve sepse bëhet fjalë për nevojat themelore, për ujin. Natyrisht, ka dyshime dhe secili vend mund ta interpretojë këtë situatë në mënyra të ndryshme, por kjo është një çështje për institucionet", deklaroi ai.

Ai shtoi se sulmi ishte i dëmshëm dhe i papranueshëm, duke vlerësuar se ishte drejtuar kryesisht kundër qytetarëve.

"Ka autorë të mundshëm që nuk mund të konsiderohen fajtorë deri në fund të procesit gjyqësor, por ata janë të dyshuar dhe ka njerëz që autoritetet e ndjekjes penale kanë vlerësuar se kanë qenë të përfshirë në këtë sulm në një farë mënyre, gjë që është vërtet e dëmshme dhe e papranueshme sipas çdo kriteri, sepse i referohet kryesisht qytetarëve, dhe jo vetëm vendit ose institucioneve që mund të kenë qenë në shënjestër", tha Baraliu.

Ai përgjegjësinë për sulmin ia drejtoj Serbisë.

"Beogradi ka treguar se di të ndërhyjë në këto çështje. Kemi një rast në Banjska, i cili nuk mund të justifikohet me asnjë kriter", tha Baraliu.

Steviq: Po ndërmerren veprime kundër serbëve vendas pa një lidhje të qartë me vetë shpërthimin

Gazetari nga Mitrovica e Veriut, Lazar Steviq, tha për Kosovo online se edhe pas një viti që nga shpërthimi në kanalin Ibër-Lepenac, nuk ka pasur përparim në hetim, pavarësisht faktit se Prishtina menjëherë akuzoi Beogradin për incidentin. Siç thekson ai, nuk ka prova për të konfirmuar këto akuza, ndërsa serbët vendas po ndiqen penalisht pa një lidhje të qartë me vetë shpërthimin.

Steviq kujton se Kryeministri me mandat teknik, Albin Kurti, nxitoi të akuzonte Serbinë menjëherë pas shpërthimit, megjithëse nuk pati konfirmime për këtë.

"Nuk kishin kaluar as 15, 20 minuta, e mbaj mend mirë ditën kur ndodhi në kanal. Zyrtarët e Prishtines, kryesisht Aljbin Kurti, menjëherë akuzuan Beogradin zyrtar dhe Serbinë për atë sulm. Megjithatë, këtu, një vit më vonë, gjithçka ndalet, ata nuk kanë prova se Serbia është pas sulmit", tha Steviq.

Ai theksoi se procedurat janë ende duke vazhduar kundër serbëve, shtëpitë e të cilëve u kontrolluan pas shpërthimit, por se nuk janë gjetur prova relevante për pjesëmarrjen e tyre në sulm.

"Ka disa aktakuza pasi ata hynë me forcë në shtëpitë e serbëve, ku nuk gjetën asnjë provë përveç disa çizmeve të peshkimit dhe armëve të gjuetisë. Deri më sot, ata njerëz janë nën aktakuzë, por jo për sulmin në kanalin Ibër-Lepenac, por për posedim armësh dhe për disa gjëra të tjera të vogla. Pra, e gjithë kjo qëndron në vendin e vet", vëren Steviq.

Ai nënvizon se e vetmja palë që paraqiti informacione specifike në lidhje me rastin është në fakt Beogradi zyrtar.

"Në atë kohë, Presidenti Aleksandar Vuçiq paraqiti emrat e atyre që morën pjesë në atë sulm, të gjitha me qëllim që të akuzonte Serbinë. Ka kaluar një vit dhe deri më sot, Prishtina hesht për këtë. Nuk e përmend më Ibër-Lepencin, sepse e dinë se ajo që bënë thjesht nuk funksionoi, nuk solli asnjë rezultat pozitiv. Ajo që donin të arrinin ishte të fajësonin Serbinë dhe që Serbia të ishte fajtorja e vetme", pohon bashkëbiseduesi ynë.

Është, thotë ai, një tjetër përpjekje e dështuar nga autoritetet e Prishtinës për t'ia hedhur fajin Serbisë.

"Do të shohim nëse bashkësia ndërkombëtare hesht. Asnjëri prej tyre nuk po bën një deklaratë për këtë, edhe pse Serbia ka dalë me emra specifikë se kush është fajtor dhe kush është përgjegjës. Megjithatë, nuk është kryer asnjë hetim, kështu që kjo është një tjetër përpjekje e dështuar nga Albin Kurti dhe autoritetet e Prishtinës për të akuzuar Serbinë për diçka për të cilën nuk është fajtore", përfundoi Steviq.

Deleviq: Rasti bazohet në supozime

Avokati mbrojtës i Dragisha Vićentijeviç - i dyshuari në sulmin ndaj kanalit Ibër-Lepenac, avokati Millosh Deleviq tha për Kosovo online se i gjithë procesi bazohet në supozime, pa asnjë provë.

Deleviq thekson se Vićentijeviq ka qenë në paraburgim për një kohë të gjatë me vendim të Departamentit Special të Gjykatës Themelore në Prishtinë, i cili bazohet vetëm në supozime dhe dyshime të supozuara që nuk janë konfirmuar me prova konkrete.

"Në aktvendim përmenden veprat penale të rrezikimit të rendit kushtetues, shkatërrimit të instalimeve publike, si dhe lidhjeve të supozuara me vepra të rënda penale, të cilat përfshijnë kualifikimet më të vështira ligjore siç është terrorizmi. Megjithatë, deri më sot, pavarësisht veprimeve të shumta të ndërmarra nga autoritetet e ndjekjes penale, nuk është paraqitur asnjë provë materiale që do të konfirmonte akuza të tilla", thekson Deleviq.

Ai bëri thirrje që të ndalen spekulimet mediatike.

"Ne presim që hetimi të kryhet në mënyrë transparente, pa spekulime mediatike dhe pa shkelur prezumimin e pafajësisë", tha Deleviq.

Nrecaj: Mungojnë prova bindëse

Anton Nrecaj, Këshilltar i Lartë në Qendrën për Ndihmë Ligjore dhe Zhvillim Rajonal, deklaroi se mungonin prova bindëse në rastin Ibër-Lepenac dhe se kjo është një nga arsyet pse nuk u ngrit asnjë aktakuzë.

"Për një akt terrorist të kësaj shkalle, me implikime për sigurinë kombëtare, infrastrukturën kritike dhe elementët e mundshëm ndërkombëtarë, nevojiten prova teknike, ekspertizë mbi eksplozivët, monitorim ndërkombëtar nëse ka dyshime për përfshirje të shtetit, dhe prova të besueshme. Kjo kërkon kohë", tha Nrecaj për Albanien post.

Ai vlerëson se ka vështirësi si në bashkëpunimin ndërkombëtar ashtu edhe në pjesëmarrjen e jashtme, si dhe rrezik politik dhe pasiguri për stabilitetin shoqëror ose politik.

Për të gjitha këto arsye, Nrecaj beson se "prokuroria do të duhej të provonte me prova të forta (ekspertizë, flukse financiare, gjurmë eksplozivësh, udhëtime, dëshmi) rolin e të dyshuarve".

"Jo vetëm bazuar në dyshime, por edhe në fakte që kanë peshë në gjykatë", tha ai.

Nga perspektiva e tij, në rrethana të tilla, nuk duhet të ketë "nxitim politik për të ngritur një aktakuzë vetëm për hir të rendit".

Miftaraj: Nevojitet një reagim efektiv nga prokuroria

Drejtori Ekzekutiv i Institutit Ligjor të Kosovës, Ehat Miftaraj, megjithatë pret që Prokuroria të kryejë një hetim profesional me prova konkrete në rast të një shpërthimi në kanalin Ibër-Lepenc, raporton Kosova Pres.

"Siç e ka thënë vazhdimisht Instituti, është e rëndësishme që hetimet e Prokurorisë në këtë rast të kryhen profesionalisht, me prova konkrete, në mënyrë që procedurat gjyqësore ose aktakuza, nëse ngrihet, vendimi, nëse jepet, thjesht të nënkuptojnë fitimin e besimit të publikut, por edhe të partnerëve tanë ndërkombëtarë", tha Miftaraj.

Ai kujtoi se, lidhur me këtë rast, ambasadat amerikane në Prishtinë dhe Beograd kërkuan qartësi dhe hetime të pavarura.

"Pra, bazuar në Aktin e Procedurës Penale, bazuar në Kodin Penal, ka dy vjet për hetime nga Prokuroria. Ka kaluar vetëm një vit, por me vetë faktin që kemi dy persona në paraburgim, Prokuroria duhet ta trajtojë këtë rast në mënyrë më efikase, në mënyrë që ky rast të sqarohet plotësisht sa më shpejt të jetë e mundur", beson Miftaraj.

Banorët e Zubin Potokut një vit pas shpërthimit

Banorët e Zubin Potokut i thonë Kosovo online se askush nga komuniteti serb nuk është përgjegjës për shpërthimin.

"Pas një viti, fjalë për fjalë asgjë nuk ka ndryshuar. Unë besoj se askush nga komuniteti serb, madje as Beogradi, nuk është përgjegjës për të. Në fund të fundit, vetë hetimi u ngec dhe asgjë nuk u zgjidh. Përveç faktit që disa nga djemtë tanë janë ende nën aktakuzë, nuk pati gjyq... Asgjë. Ne presim që të paktën të zgjidhet dhe që pafajësia e atyre njerëzve të provohet. Dhe pjesa tjetër, mendoj se varet nga shpirti i autoriteteve të Kosovës", tha banori i Zubin Potokut.

Banorët e fshatrave përreth gjithashtu thonë se nuk ndihen plotësisht të sigurt, veçanërisht kur automjetet e Policisë së Kosovës kalojnë nëpër rrugë.

"Për momentin, është e sigurt. Nuk vij shpesh në qytet, ndoshta një herë në dy muaj, ndoshta më rrallë. Askush nuk më prek, por disi kam një fobi. Sinqerisht, nuk më intereson kur kalojnë. Jemi mësuar të jetojmë në fshat, por e vetmja gjë është se nuk më intereson kur i shoh", tha banori i Bërnjakut.

Një banor i Ugljarës, i cili jeton pranë kanalit, kujton shpërthimin për Kosovo online dhe thotë se ishte i fuqishëm dhe shqetësues.

"Nuk e dinim çfarë ndodhi. Ishte tmerr. Shtëpia dridhej. Shtëpia ime është pikërisht pranë autostradës. Jemi mësuar me Kforovcin, ata kanë qenë atje prej vitesh. Asgjë nuk është e pazakontë për ne më - KFOR-i, EULEX-i, helikopterët në qiell... Nuk është asgjë e re, por nëse do të ishte e këndshme - nuk do të ishte. Dhe nëse do të ishte falas - nuk do të ishte. Nuk e di çfarë mund të ndodhte sot, nesër. Ai Ibër-Lepenac, Zoti na ruajt, ishin pak më tej, aty ku është kanali... Shtëpitë tona, gjithçka do të zhdukej, nuk e di deri... Uji do të çonte gjithçka në Kraljevë", tha ajo.

Një Kolashinnase deklaron se është qetësi për momentin, por qytetarët nuk janë kurrë të sigurt duke pasur parasysh situatën e përgjithshme.

"Nuk ka pasur incidente që na shqetësojnë personalisht si qytetarë këtu, por nuk jemi kurrë të sigurt duke pasur parasysh situatën e përgjithshme, e cila nuk është e mirë, njësoj, si për serbët ashtu edhe për shqiptarët", tha ajo.

Pensionistja nga Zubina Potok beson se askush nuk përfitoi nga vetë shpërthimi.

"Unë jam pensioniste, nuk prek askënd, askush nuk më prek mua dhe kaq. Mendimi im është se askush nuk përfitoi nga shpërthimi, absolutisht askush. Jemi mësuar me të, jetojmë ashtu siç jetojmë dhe kaq. Shpresoj që diçka e tillë të mos ndodhë më. Nëse disa njerëz mendojnë pozitivisht, të gjithë do të jetojmë në njëfarë normaliteti", shpreson kjo grua.