Njoftimi për formimin e forcave të përbashkëta ushtarake të Shqipërisë dhe Kosovës - karta e fortë e Kurtit në fushatën zgjedhore apo një realitet i ri?

Kosova planifikon të krijojë një njësi të përbashkët ushtarake me Shqipërinë, të paktën kështu pohon kryeministri me mandat teknik Albin Kurti. Për njoftimin e tij të disa ditëve më parë, Tirana ende hesht, NATO nuk ka njoftuar asgjë, ndërsa nga Beogradi kanë mbërritur dënime. Mbetet e paqartë nëse një njësi e tillë do të formohet realisht - e përbërë nga pjesëtarë të Forcave të Armatosura të Shqipërisë dhe FSK-së, çfarë kompetencash do të ketë, nëse do të veprojë në territorin e Shqipërisë dhe të Kosovës, nëse do të konsiderohet pjesë e NATO-s nëse përfshihet në një konflikt të armatosur... Për bashkëbiseduesit e Kosovës, njoftimi online i Kurtit është kryesisht politik dhe për qëllime të fushatës zgjedhore.

Është e vërtetë që Forcat e Armatosura të Shqipërisë dhe FSK-ja bashkëpunojnë, kryejnë ushtrime të përbashkëta, por formimi i një njësie të përbashkët do të përfaqësonte diçka vërtet të ndryshme.

Hulumtuesi i studimeve të sigurisë Nikola Vujinoviq për Kosovo online deklaron se është vetëm një deklaratë tjetër e Kurtit brenda fushatës parazgjedhore.

"Është një listë dëshirash. Fakti që Kosova dhe Shqipëria ndoshta mund të formojnë një njësi të tillë është një mundësi reale. Por unë mendoj se, nga njëra anë, kjo nuk ka absolutisht asnjë pasojë sigurie. Dhe nga ana tjetër, e shoh më shumë si një përpjekje për të treguar edhe një herë se ju jeni lider në Kosovë. Pra, një histori politike. Fakti është se kjo vjen pas aleancës që u lidh së fundmi midis Kosovës, Kroacisë dhe Shqipërisë, kështu që mund të thuhet se është një lloj operacionalizimi i asaj aleance. Në thelb, bindja ime e thellë është se nga ana e komunitetit serb në Kosovë dhe Metohi, por edhe nga shteti serb, nuk ka vend për asnjë frikë apo shqetësim, por ne duhet të jemi të vetëdijshëm se kjo po ndodh dhe të përgatisim kundërmasa", beson Vujinoviq.

Ai gjithashtu deklaron se përfundimi i aleancës së marsit është kryesisht një mesazh politik për Beogradin.

"Është interesante që aleanca e Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë nuk e përmendi drejtpërdrejt ose tërthorazi Serbinë si dikush që është qëllimi i asaj aleance, dhe kjo deklaratë nga Sllovenia dhe Kroacia deklaroi se ata duan të ruajnë paqen në Kosovë dhe Metohi dhe në Bosnjë e Hercegovinë. Prandaj, kjo drejtohet në mënyrë të tërthortë kundër Serbisë. Ky është operacionalizimi i mëtejshëm i kësaj marrëveshjeje nga marsi, por unë gjithashtu nuk shoh ndonjë dinamikë sigurie këtu, sepse, kini kujdes, Sllovenia dhe Kroacia janë anëtare të NATO-s. Ato nuk mund të punojnë në aspektin e sigurisë jashtë asaj strukture, kështu që nuk mund të bëjnë asgjë të re. Ky është një mesazh politik për Republikën e Serbisë dhe ne jemi gati për ju. Në fund të fundit, do ta quaja atë kombëtar, kjo është ajo që i ndodhi asaj, kështu që ne jemi të rëndësishëm, nuk jemi vetëm një objekt i politikës evropiane, politikës globale, po, tregoni se keni rëndësi. Sepse nëse jeni në aleancën e NATO-s që është një aleancë mbrojtëse dhe aleancë ushtarake, çfarë do t'ju bëjë ndonjë aleancë tjetër? A do të thotë kjo që nuk i besoni NATO-s? A është ky ndoshta një mesazh nga Kroacia, Sllovenia dhe Shqipëria se ata nuk i besojnë, për shembull, SHBA-së dhe..." që ata duan një aleancë të re ushtarake të tyren?" thotë ai.

Redon Qiriazi, një ekspert për çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes për Kosovo online, thotë se ka pengesa ligjore, teknike dhe diplomatike për krijimin e forcave të përbashkëta ushtarake midis Shqipërisë dhe Kosovës.

"Mendoj se pretendimet e bëra nga zoti Kurti janë disi të ekzagjeruara. Aktualisht e dimë që Kosova ka bërë disa investime në fushën e sigurisë dhe kemi parë një rritje relativisht të madhe të buxhetit. Nëse e krahasojmë me vitin 2018, kur buxheti i mbrojtjes ishte rreth 53 milionë euro, atëherë në vitin 2021 në 100 ose 120 milionë euro, ndërsa buxheti për vitin 2025 po shkon në 208 milionë euro. Shohim se ka një rritje shumë të madhe të buxhetit të Kosovës. Pavarësisht kësaj, krijimi i një force të përbashkët ushtarake midis Shqipërisë dhe Kosovës, mendoj se ka disa pengesa, si në kuptimin ligjor ashtu edhe në atë diplomatik dhe teknik. Mendoj se përfundimi duhet të jetë se kjo është më shumë një deklaratë politike, ndoshta e nxitur nga kriza aktuale që po kalon qeveria aktuale, dhe pritjet që votuesit e zotit Kurti mund të kenë për rritje të patriotizmit, apo edhe nacionalizmit, gjë që padyshim do të siguronte më shumë vota në zgjedhjet e ardhshme”.

Qiriazi thekson më tej se krijimi i një njësie të përbashkët ushtarake nuk bëhet me urdhra publikë, por me mjete diplomatike, ndryshime ligjore dhe, të... sigurisht, duke ndjekur një proces teknik rigoroz.

"Le të bëjmë një analizë rreth kësaj. Është shumë e rëndësishme të koordinohen veprimet me faktorin ndërkombëtar, domethënë në aspektin diplomatik. Kjo duhet të bëhet me Bashkimin Evropian, SHBA-në, por edhe me NATO-n. Ne e dimë që prioriteti numër 1 i këtyre vendeve është stabiliteti në rajon, ruajtja e paqes dhe parandalimi i krizave të sigurisë, të cilat mund të lindin nga elementë të paparashikueshmërisë si këto deklarata. Kjo do të thotë që duhet të punojmë shumë në nivel politik dhe diplomatik, në mënyrë që çdo marrëveshje e tillë të ketë miratimin e bashkësisë ndërkombëtare. Kjo është absolutisht e nevojshme. Kjo, edhe për miratimin e vazhdimit të dialogut. Kemi parë reagimet e mediave serbe, të cilat nuk ishin aspak të kënaqura. Kjo të bën të mendosh se një veprim i tillë do të çonte në një bllokadë edhe më të madhe nga ana e Serbisë, dhe mendoj se për momentin Kosova nuk është e interesuar të izolohet edhe më shumë, por është e interesuar për një bashkëpunim më të madh me faktorin ndërkombëtar, dhe kjo nuk nxit kriza të mëtejshme sigurie", thotë ai.

Qiriazi shpjegon se çfarë është e nevojshme që Shqipëria të pranojë iniciativën e lartpërmendur që erdhi nga Kryeministri i Kosovës në një mandat teknik. 

"Së dyti, korniza ligjore është e rëndësishme. Le të supozojmë se Shqipëria është dakord në parim me këtë veprim (Kurti), të cilin sigurisht nuk e dimë. Nuk kemi pasur asnjë reagim nga Shqipëria. Për momentin kemi vetëm një deklaratë nga z. Kurti. Që të nisin forcat e armatosura shqiptare, nevojitet miratimi i parlamentit. Për të krijuar njësi të tilla speciale ushtarake, nevojitet shumica absolute në parlament (84 vota nga 140). Le të themi se Shqipëria mund ta bëjë, por Kosova do të ketë një kohë shumë të vështirë. Në Kosovë, ky proces do të jetë edhe më i vështirë sepse ndryshimet në forcat e armatosura, forcat e sigurisë, kërkojnë miratimin e KFOR-it në vitin 1999. Së treti, duhet të ketë një marrëveshje dypalëshe dhe pika të pajtueshme me Shqipërinë, por këto marrëveshje dypalëshe nuk ndodhin nga sot në nesër. Kjo marrëveshje do të nënkuptonte se cilat janë elementët e komandës dhe kontrollit. Cila do të jetë kompetenca e kësaj njësie të përbashkët ushtarake? Cili do të jetë statusi, cilat do të jenë procedurat standarde të operimit për këtë njësi? Si do të ndikonte kjo në bashkëpunimin që Kosova ka me NATO-n, por edhe në lidhje me faktin se Shqipëria është..." një anëtar i NATO-s? Pra, nëse kjo njësi do të ishte përfshirë në një konflikt të armatosur në një moment të caktuar, a do të thoshte kjo se Shqipëria do të ishte e përfshirë në këtë konflikt, dhe rrjedhimisht edhe NATO do të ishte e përfshirë, bazuar në Nenin 5 të Kartës së saj?”, pyet bashkëbiseduesi ynë.

 Historiani Sinisha Vuliq e sheh këtë iniciativë përmes vazhdimit të politikës së zbatuar nga Kurti nga viti 2021.

"Një mesazh i tillë duhet të interpretohet para së gjithash në kuptimin e forcimit të të ashtuquajturës ushtri të Kosovës, në kuptimin e rrumbullakimit të procesit të formimit të saj përmes armatosjes së saj dhe përmes trajnimit të personelit të saj. Gjithashtu, çdo ide e një njësie të përbashkët me Ushtrinë e Shqipërisë duhet të interpretohet përmes politikës së Shqipërisë së Madhe që po zbatohet dhe përmes idesë së bashkimit të Kosovës me Shqipërinë në të gjitha aspektet e mundshme. Kjo është diçka që ka qenë politikë e Kurtit që nga viti 2021. Kjo është një politikë që ai e ka zbatuar që nga viti 2021 dhe që e ka zbatuar shumë hapur dhe me zë të lartë. Ne e dimë se në të gjitha rastet e mundshme, në pritje, në ceremoni me anëtarë të komuniteteve shqiptare në vende të tjera, përfaqësuesit e Prishtina-s përcjellin simbole të ndryshme që përfaqësojnë siluetën e Shqipërisë së Madhe. Kishte edhe disa simbole të tjera që duhet të kujtojnë se shqiptarët në vende të ndryshme formojnë një entitet me tendencë për t'u bashkuar në një entitet politik dhe jo vetëm shoqëror. "Për shkak të natyrës së gjërave, thjesht çdo veprim që synon të mbështesë afirmimin e pavarësisë së Kosovës dhe afirmimin e forcave të saj të armatosura, nga natyra e gjërave duhet të jetë kundër Serbisë, edhe nëse Serbia nuk është qëllimi i saj i drejtpërdrejtë", thotë Vuliq.