Orban në vend të Mishelit në krye të Këshillit Evropian, çfarë do të thoshte kjo për Serbinë dhe Kosovën?

Njoftimi i presidentit aktual të Këshillit Evropian, Çarls Mishel, se do të kandidojë në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, i hapi mundësinë kryeministrit hungarez Viktor Orban të bëhet kreu i këtij organi më të lartë të Brukselit, sepse Budapesti merr presidencën e Bashkimit Evropian në gjysmën e dytë të vitit. Ky menjëherë filloi debati nëse dhe si do të ndikonte ky kombinim i personelit në dialogun Beograd-Prishtinë, në integrimin evropian të Serbisë dhe Kosovës, në Ballkanin Perëndimor, por edhe në funksionimin e vështirë të institucioneve evropiane.

Vendimi i Mishelit për shkurtimin e mandatit, që sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, është një ngjarje e paprecedentë kur bëhet fjalë për këtë funksion të lartë në BE, nuk duhet të ketë implikime të rëndësishme për rajonin tone, sepse, ata besojnë, ka pak mundësi që Orban të marrë atë pozicion, dhe edhe nëse kjo ndodh, kryeministri hungarez nuk do të jetë në gjendje të imponojë politikat e tij.

Ata tregojnë se funksioni i Presidentit të Këshillit Evropian është disi protokollarë, se roli i tij përfshin kryesimin e takimeve dhe ndërmjetësimin e marrëveshjeve ndërmjet shteteve anëtare, duke përfshirë vendimet e ndjeshme për buxhetin dhe politikën e jashtme, ndërsa vendimet merren nga presidentët dhe kryeministrat e shteteve anëtare të ulur në Këshill.

Për këtë veprim, Mishel u dënua nga shumë, madje edhe disa eurodeputetë të së njëjtës familje politike të cilës i përket presidenti aktual i Këshillit Evropian. Holandezja dhe liberalja Sofi Int Veld shkroi në Platformën X se "kapiteni e braktis anijen në mes të stuhisë".

Çarls Mishel është një ish-kryeministër belg i cili ka kryesuar Këshillin Evropian që nga viti 2019. Duke qenë se ka shpallur kandidaturën për Parlamentin Europian, si person i njohur, ka gjasa që të zgjidhet deputet i PE-së dhe të largohet nga kreu i Këshillit.

Përzgjedhja e tre pozitave të para në BE, përfshirë Presidentin e Këshillit Evropian, bëhet me shumicë të cilësuar votash, që do të thotë 55 për qind e shteteve anëtare të BE-së që përbëjnë 65 për qind të të gjithë popullsisë së Bashkimit. Kjo do të thotë se Orban nuk mund të përdorë veton e tij në proces, siç bëri kohët e fundit për të bllokuar ndihmën financiare të BE-së për Ukrainën. Ai gjithashtu kundërshtoi që Fon der Lajen të punësohej në Komision pesë vjet më parë, por pa dobi.

Zakonisht, një president i ri i Këshillit merr detyrën në fund të vitit – mandati i Mishelit duhet të zgjasë deri më 30 nëntor. Megjithatë, nëse Mishel del në pension, presidenti i ri mund të fillojë mandatin e tij tashmë në verë, nëse ka një ndryshim në rregullore (dhe kjo mund të ndryshohet me një shumicë të thjeshtë, d.m.th. as këtu nuk ka mundësi për veto) dhe nëse një marrëveshje për pasardhësin arrihet brenda samitit të BE.

Shefi i diplomacisë hungareze, Peter Sijarto, ka bërë të ditur se ky vend do të përdorë presidencën e BE-së për të përshpejtuar procesin e zgjerimit në Ballkanin Perëndimor. Ai tha se vendet e Ballkanit Perëndimor kanë më shumë nevojë për Bashkimin Evropian sesa anëtarësimi në BE për ta.

“Kjo është arsyeja pse ne besojmë se procesi i zgjerimit të BE-së duhet të përshpejtohet. Ne duam të shfrytëzojmë kohën e presidencës së BE-së që një numër i madh vendesh në Ballkanin Perëndimor të hapin sa më shumë kapituj në procesin e negociatave për anëtarësim”, tha Sijarto.

Aleksandar Ivkoviq nga Qendra për Politikë Bashkëkohore thotë për Kosovo online se me vendimin për të kandiduar për Parlamentin Evropian, Mishel ia shkurtoi mandatin, që, siç thotë ai, është një vendim i paprecedentë pasi që ekziston kjo pozitë. Ivkoviq beson se ky kombinim i personelit nuk do të ketë ndikim të madh në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, si dhe se ka pak mundësi që Mishel të zëvendësohet nga Orban.

“Përfundimi është se Këshilli Evropian është një organ në të cilin ulen presidentët dhe kryeministrat e vendeve anëtare të BE-së dhe ai merr vendime politike, konkluzione për drejtimet në të cilat BE duhet të lëvizë në periudhën e ardhshme në të gjitha çështjet e rëndësishme të politikës së jashtme dhe ekonomike... Kurse roli i Presidentit të Këshillit Evropian është që të kryesojë ato sesione dhe të përpiqet të arrijë një konsensus dhe përfundime të përbashkëta për të gjitha këto çështje përmes ndërmjetësimit. Ajo që është e rëndësishme në kontekstin e këtij vendimi është se Presidenti i Këshillit Evropian nuk ka ndonjë lloj autoriteti ligjor për të imponuar vullnetin e tij mbi presidentët dhe kryeministrat e BE-së. Roli i tij është të ndërmjetësojë në takime”, thotë Ivkoviq.

Siç vazhdon ai, kjo do të thotë se edhe nëse Viktor Orban bëhet president i Këshillit Evropian, ai nuk do të mund të zbatojë disa nga politikat e tij në atë mënyrë.

"Roli i tij duhet të jetë vetëm të kryesojë ato takime. Nëse ai do të përpiqej të zbatonte disa nga politikat e tij që do të ishin të papëlqyeshme për qendrën politike të BE-së, liderët do ta refuzonin atë. Dhe kjo vetëm do të rriste mosfunksionimin e këtij organi. Por e përsëris, ai nuk do të ishte në gjendje të zbatonte disa nga politikat e tij që nuk do të kishin një konsensus në nivel të gjithë BE-së. Për të, ky pozicion do të nënkuptonte, para së gjithash, në kuadrin e prestigjit për Hungarinë dhe për të personalisht dhe mendoj se kjo është arsyeja pse ai ndoshta nuk do të mund ta bëjë këtë. Sepse politikat e tij në shumë fusha devijojnë nga ajo që është qendra politike e BE-së. Nuk mendoj se do të ketë marrëveshje mes liderët për ta lejuar atë të marrë atë rol dhe për këtë arsye”, thotë Ivkoviq.

Ai tregon se ka mënyra për të zgjedhur një president të ri të Këshillit Evropian pasi Çarls Mishel jep dorëheqjen - ose për të zgjedhur menjëherë një president të ri me mandat të plotë ose për të ndryshuar rregullat dhe më pas për të zgjedhur një president të përkohshëm derisa në fund të zgjidhet një president i përhershëm i Këshillit Evropian në fund të vitit.

Kur bëhet fjalë për efektet e mundshme të dorëheqjes së Mishelit në ngjarjet në Ballkanin Perëndimor dhe mbi të gjitha në dialogun Beograd-Prishtinë, por edhe në rrugën evropiane të Serbisë dhe Kosovës, Ivkoviq kujton se ky është një vit zgjedhor për BE-në kur të gjithë proceset janë ngadalësuar.

"Zakonisht, kur është vit zgjedhor, nuk duhet të presim shumë në lidhje me politikën e zgjerimit, dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës. Sepse BE do të jetë e zënë me zgjedhjet dhe formimin e institucioneve. Zgjedhjet mbahen në qershor. Presidenti i ri i Komisionit Evropian zakonisht zgjidhet në korrik dhe më pas formimi i Komisionit Evropian zgjat deri në nëntor-dhjetor, kur kthehemi p.sh në vitin 2019, kur ka ndodhur për herë të fundit, nuk ka pasur vendime të veçanta për Ballkanin, Serbi, dialogun Beograd-Prishtinë. Ajo periudhë, po të kujtojmë, u shënua me tarifa 100 për qind për mallrat e Serbisë të vendosura nga Kosova, në atë periudhë nuk ishte e mundur as të bëhej presion nga BE ndaj qeverisë në Prishtinë ta heqë atë vendim, por ka ndodhur vetëm në vitin 2020”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Bazuar në atë përvojë, Ivkoviq nuk pret, kushdo që të jetë kryetar i Këshillit Evropian, qoftë Viktor Orban apo dikush tjetër, që BE të marrë disa vendime të rëndësishme për Kosovën pas pranverës, kur të fillojë fushata për Parlamentin Evropian, dhe deri në fund të vitit.

“Sidomos për shkak se këtë vit në nëntor po mbahen edhe zgjedhjet presidenciale në SHBA, BE po përpiqet të rreshtohet me SHBA në aspektin e politikës ndaj Kosovës dhe duke qenë se do të pritet rezultati i zgjedhjeve presidenciale amerikane. Mendoj se ndoshta nuk do të ketë vendime të rëndësishme, mbi të gjitha për dialogun Beograd-Prishtinë”, është i bindur ai.

Ajo që pritet nga Beogradi dhe Prishtina është e qartë - zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit nga marsi i vitit të kaluar, sipas Ivkoviqit.

"Sa do të zbatohet, le të themi, deri në mars, kur të shpërndahet Parlamenti Evropian - do të shohim. Ndoshta nuk pritet shumë nga Beogradi, duke qenë se vendimi për targat tani është zbatuar dhe kështu është blerë kohë në një farë mënyre. Pra, supozoj se nga pala e Beogradit nuk priten më lëshime të mëtejshme në dialog. Sigurisht se pala prishtinase do të vazhdojë të ndiejë presionin në lidhje me themelimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, por përsëri, institucionet evropiane deri më tani nuk kanë pasur shumë sukses në zbatimin e këtij hapi, zotërinjtë Borel dhe Lajçak do të qëndrojnë në funksionet e tyre të paktën deri në fund të këtij viti, por ata do të jenë në një mandat teknik nga pranvera dhe për këtë arsye nuk duhet të presim zhvillime të mëtejshme në këtë kuptim”, përfundon Ivkoviq.

Strahinja Subotiq nga Qendra për Politika Evropiane gjithashtu është i mendimit se ndryshimet e personelit nuk do të ndikojnë në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe Ballkanit Perëndimor në përgjithësi. Ai po ashtu tregon për Kosovo online se kjo është hera e parë që presidenti i Këshillit Evropian njofton se do të largohet nga pozita e tij para përfundimit të mandatit, gjë që, shton ai, është një problem i madh, sepse ai pozicion është krijuar me synimin që të zgjasë më shumë se të tjerët.

“Ai duhej të ishte në krye të atij institucioni deri në dhjetor, deri në formimin e Parlamentit Evropian dhe Komisionit të ri Evropian. Dorëheqja e tij e ndryshon atë dinamikë. Është e vërtetë që sipas rregullores Orban do të marrë drejtimin e Këshilli Evropian, d.m.th. ai do ta kryesojë atë, duke pasur parasysh që Hungaria do të marrë presidencën e Këshillit të BE-së nga vera, por anëtarët e Këshillit, gjegjësisht shtetet anëtare, mund ta pengojnë këtë me shumicë. Unanimiteti nuk kërkohet dhe ata thjesht mund të zgjedhin një president të ri të Këshillit Evropian në vend të Mishelit deri në dhjetor”, thotë Subotiq, duke theksuar se është ende herët për të nxjerrë një përfundim nëse Orban do të marrë postin e Presidentit të Këshillit të BE.

Bashkëbiseduesi ynë është i mendimit se ndryshimet e paralajmëruara të personelit në BE nuk do të ndikojnë shumë në rrugën e Serbisë drejt BE-së, në përgjithësi në Ballkanin Perëndimor dhe në dialogun Beograd-Prishtinë.

“Çarls Mishel ka qenë president i Këshillit Evropian, a kemi dëgjuar për të në kontekstin e dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës? Jo. Thjesht, ai është kreu i institucionit më të rëndësishëm të BE-së dhe Orban mund të jetë i tillë, por ata kanë shumë çështje të tjera me të cilat duhet të merren, dhe jo dialogu Beograd-Prishtinë. Kemi Përfaqësuesin e Lartë për Politikë të Jashtme dhe Siguri të BE-së, Borel, i cili merret me atë çështje dhe të dërguarin special Mirosllav Lajçak. Kjo është dyshja që pyetet kur është fjala për dialogun dhe komunikojnë drejtpërdrejt me Beogradin dhe Prishtinën, natyrisht me të gjitha institucionet dhe shtetet anëtare të BE-së. Kushdo që të jetë në krye të Këshillit Evropian, mendoj se as Beogradi dhe as Prishtina në çfarëdo mënyre duhet të inkurajohet apo të relaksohet, por më mirë të dijë se nga ajo pritet të zbatojnë gjithçka që është rënë dakord në periudhën paraprake, nga Marrëveshja e Brukselit e deri te Marrëveshja e Ohrit”, thekson Subotiq.

Sipas tij, nëse Orban do të merrte postin e Presidentit të Këshillit Evropian, Beogradi do ta mirëpriste atë, duke qenë se janë ndërtuar së fundmi marrëdhëniet e forcuara me Budapestin.

"Megjithatë, Orban aktualisht nuk ka kapital të fortë politik në BE. Ai aktualisht është duke bërë "pazare" kur bëhet fjalë për Ukrainën, ai dëshiron të mendojë nëse do të shkrijë fondet për Ukrainën, në mënyrë që të shkrijë fondet e Hungarisë që janë ngrirë për shkak të pa marrë parasysh nëse Orban do të marrë postin e presidentit të Këshillit Evropian apo jo, gjatë presidencës hungareze sigurisht që nuk do të diskutohet aplikimi i të ashtuquajturës Kosovë për anëtarësim në BE. Së dyti, kur është fjala për liberalizimin e vizave, do të mbetet në fuqi. Hungaria do apo s'do nuk do ta ndryshojë dot. Së treti, shohim se ka ende masa kufizuese ndaj Prishtinës. Kjo është vendosur sërish njëzëri dhe besoj se Hungaria do të të vazhdojë të insistojë që përderisa Prishtina nuk e zbaton Bashkësinë e Komunave Serbe, nuk duhet t'i heqë ato masa”, thekson Subotiq.

Ky i fundit shton se nuk është diçka specifike për Orbanin, por ndjenja e përgjithshme në BE është se Prishtina është ajo që ka një pjesë të madhe të obligimeve për të përmbushur, për të marrë përfitime shtesë në rrugën e saj drejt BE-së.

Kur kryhej politika e personelit për postet kyçe brenda BE-së, kishte shumë tregti politike, kryesisht midis Berlinit dhe Parisit, kështu me gjasë do të jetë edhe në rastin e zgjedhjes së pasardhësit të Çarls Mishelit, i cili njoftoi se do të shkurtojë mandatin e tij si President i Këshillit Evropian për shkak të kandidimit të tij në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, thotë politologu Dimitrije Milliq nga Rruga e Tretë e Re për Kosovo online.

"Gjatë përzgjedhjes së personelit si për Këshillin Evropian ashtu edhe për Komisionin Evropian, pati një ndikim të madh të presidentit francez Emanuel Makron. Në atë politikë të personelit, presidenti i Këshillit Evropian u fitua nga liberalët evropianë. Presidenti aktual i Këshilli Evropian, Mishel, vjen nga një parti e tillë, partia belge, që për shkak të një inercie, Mishelin ndoshta do ta pasonte dikush që vjen nga një grup liberalësh evropianë, ndoshta nga një parti që është në pushtet”, beson Milliq.

Dhe në rastin e zgjedhjes së pasardhësit të Mishelit, shton bashkëbiseduesi ynë, ndoshta do të tregohej respekt për një shtet më të vogël, që jo vetëm Gjermania, Franca dhe Italia të marrin poste të rëndësishme në BE.

"Pra, ne mund të shohim se dikush ndoshta nga një shtet më i vogël, ku liberalët kanë peshë politike, do ta marrë atë pozicion. Mund të jetë, për shembull, Mark Rut, ish-kryeministri holandez, i cili vjen nga një shtet ku liberalët ishin të paktën deri vonë në pushtet. Rut u interesua intensivisht për çështjen e Kosovës kur vizitoi për herë të fundit presidentin Vuçiq dhe të ashtuquajturat institucione të Kosovës. Kështu që ndoshta dikush në atë rrugë mund të zgjidhet", thotë Milliq.

Lidhur me disa pretendime se kryeministri hungarez Viktor Orban mund të zërë vendin e Mishelit, pasi në gjysmën e dytë të vitit presidenca e Bashkimit Evropian i takon Budapestit sipas parimit të rotacionit, Milliq thekson se cilido kombinim i personelit do të jetë, nuk do të ndryshojë shumë gjërat kur bëhet fjalë për çështje të rëndësishme për Serbinë.

“Zgjedhjet për Parlamentin Evropian po vijnë, kur të formohen organet e reja do të kemi një prerje të re të situatës si për PE ashtu edhe në shtetet kombëtare, pasi edhe në to do të kemi disa zgjedhje. Në këtë kuptim nuk duhet të presim ndonjë ndryshim të madh politik në raport me Kosovën këtë vit, përveç që sigurisht niveli i presionit mund të ulet për shkak të procedurës së përzgjedhjes së personelit të ri”, përfundon Milliq.