Pagat minimale në rajon - vendime politike ose një pasqyrim i fuqisë ekonomike

Serbia dhe Kosova e kanë rritur këtë verë pagën minimale në 450, domethënë 350 euro. Ekonomistët kanë pikëpamje të ndryshme për mënyrën se si vendime të tilla ndikojnë te punëdhënësit, por janë dakord se ato ndikojnë më së shumti tek punëtorët në sektorin privat. Për disa, këto janë vendime politike, për të tjerët pasqyrë e fuqisë ekonomike, dhe si mund të ndikojë kjo në jetën e rajonit, për Kosovo online flasin ekspertë nga Beogradi, Prishtina, Shkupi dhe Tirana.

Shkruan: Petar Rosiq

Kryeministri i Serbisë, Millosh Vuçeviq, ka njoftuar më 28 gusht se në mbledhjen e Këshillit Social dhe Ekonomik është arritur një marrëveshje për pagën minimale për vitin 2025 dhe se ajo do të jetë 53.592 dinarë në muaj.

“Pas shumë takimeve përgatitore, kolegjiumet për mbajtjen e seancës së sotme, punës me Presidentin e Republikës, arritëm marrëveshje që çmimi minimal i punës të rritet për 13.7 për qind, pra çmimi minimal të jetë 308 dinarë në orë, përkthyer në nivelin mujor prej 53.592 dinarë”, tha Vuçeviq.

Qeveria e Kosovës ka vendosur që paga minimale të jetë 350 bruto në muaj. Vendimi hyn në fuqi më 1 tetor dhe kryeministri Albin Kurti tha se do të preken më shumë se 150 mijë punonjës, kryesisht në sektorin privat.

Ky vit është gjithashtu i rëndësishëm për të gjithë punëtorët në vendet e Bashkimit Evropian sepse direktiva e re e BE-së për pagat minimale duhet të hyjë në fuqi deri më 15 nëntor. Qëllimi i kësaj direktive është që paga minimale në nivel ndërkombëtar të jetë 60 për qind e pagës mesatare.

Sipas të dhënave të Eurostatit, në korrik 2024, pagat minimale në vendet e Bashkimit Evropian varionin nga 477 euro në muaj në Bullgari, deri në 2571 euro në muaj në Luksemburg.

Kur është fjala për vendet e rajonit, pas Serbisë për sa i përket pagave minimale këtë vit janë Shqipëria me rreth 354 euro, pastaj BiH me 316 euro paga minimale dhe Maqedonia e Veriut me një minimum prej 367 euro.

Ekonomisti Lubodrag Saviq thotë për Kosovo online se punëtorët në Serbi që fitojnë pagën minimale punojnë kryesisht në sektorin privat dhe vlerëson se niveli i pagës minimale në rajon është në përputhje me zhvillimin e vendeve.

“Kam dëgjuar nga ministri i financave, i cili ka thënë saktësisht se 114 mijë njerëz në Serbi jetojnë me pagë minimale. Numri më i madh i njerëzve marrin pagë minimale në sektorin privat. Ka disa aktivitete që janë të margjinalizuara në sektorin publik, por është një numër më i vogël. Në sektorin publik, mesatarisht, punon një numër më i madh i të arsimuarve me kualifikime më të larta, dhe sigurisht kjo është një nga arsyet pse nuk ka aq shumë persona që marrin pagën minimale. Në sektorin privat ka më së shumti punë manuale dhe fizike, ku njerëzit punojnë pa kualifikime ose me ndonjë kualifikim bazë, ndaj në njëfarë mënyre është e natyrshme që të jetë kështu”, shprehet ai.

Duke folur për situatën në rajon, Saviq thekson se nuk ka dallime të mëdha mes vendeve.

“Ashtu si diferenca në zhvillim, sepse Sllovenia dhe Kroacia janë dukshëm përpara nesh si anëtarë të Bashkimit Evropian, edhe Mali i Zi ishte përpara për disa vite për sa i përket nivelit të të ardhurave mesatare”, thotë profesori.

Vendimin e Qeverisë së Kosovës për rritjen e pagës minimale e ka vlerësuar ish-kryetari i Odës Ekonomike, Safet Gërxhaliu, si një vendim i mirë, por shumë i vonuar.

“Është e vërtetë që është një vendim i mirë, por ishte shumë vonë. Nga ana tjetër, gjithmonë është paralajmërim se do të ketë zgjedhje. Dhe gjithmonë kur ka zgjedhje politike, ka hapa apo vendime të tilla që thjesht ndikojnë ose përdorin rritjen e pagave për një lloj promovimi të asaj partie politike dhe si fushatë parazgjedhore për zgjedhjet. Është e vërtetë që paga minimale është më e ulëta në rajon dhe në këtë kontekst jemi vonuar”, thotë ai për Kosovo online.

Ai thekson se me rrogën prej 350 eurosh nuk mund të mbahet në hap me rritjen e çmimeve dhe të ashtuquajturën tregti spekulative që mbretëron në Kosovë.

Ai thekson se qytetarët duhet të kenë më shumë parasysh dhe nënvizon se Kosova çdo vit ka një rritje të të ashtuquajturës varfëri ekstreme.

“Është një rrethanë shqetësuese. Vitin e kaluar kemi pasur më shumë se 28,000 qytetarë të rinj që kanë shkruar kërkesa për ndihmë. Mendoj se duhet të jetë një sfidë që duhet zgjidhur dhe që mund të zgjidhet vetëm përmes dialogut me sektorin privat, përmes zhvillimit të sektorit privat dhe se zhvillimi ekonomik ka përmbajtje, jo vetëm numra”, beson ai.

Nga ana tjetër, ai paralajmëron se me rritjen e pagës minimale në këto rrethana ekonomike do të preket sektori privat, sepse nuk do të përballojë dot barrën e pagave, prandaj është i nevojshëm dialogu publiko-privat.

“Qeveria duhet të gjejë një zgjidhje për të mbështetur sektorin privat. Kjo është ajo që bëjnë vendet e tjera, në këtë kontekst nuk do të më duhej kurrë të vë në dyshim fuqinë e sektorit privat përmes rritjes së pagës minimale. Konsumi është i rëndësishëm për ne, prodhimi është i rëndësishëm për ne, është e rëndësishme për ne të tërheqim investime të huaja, dhe ne nuk e kemi këtë”, përfundon Gërxhaliu.

Ekonomistët nga Maqedonia e Veriut vlerësojnë për Kosovo online se rritja e pagës minimale në rajon do të ndikojë edhe në rritjen e pagës minimale në Maqedoninë e Veriut dhe shtojnë se në të kundërtën mund të ketë shkuarje të fuqisë punëtore.

Kryetari i Unionit të Odave Ekonomike të Maqedonisë, Trajan Angeloski, paralajmëron se rritja e pagës minimale mund të çojë në uljen e numrit të të punësuarve, ndërsa punëtorët do të kërkohet të jenë më produktivë.

“Me siguri mund të konfirmohet se me çdo rritje pagash do të ulet numri i të punësuarve, sepse efikasiteti do të duhet të jetë në nivel më të lartë. Sa i përket migracionit, sigurisht me modernizimin e infrastrukturës, me një tranzicion të lehtë nga vendi në vend, sigurisht që do të arrijmë të konkurrojmë me njëri-tjetrin për sa i përket pagave dhe nëse një rajon ose një vend i caktuar ka një nivel më të lartë pagash. , është e pritshme që një numër i caktuar punëtorësh nga një vend të kërkojnë punësim në atë vend, sepse do të kishin një zonë më komode, paga më të larta për afërsisht të njëjtën punë. Këto janë kategori ekonomike dhe mendoj se nuk ka shpëtim”, thotë Angeloski.

Ivan Peshevski, nënkryetar për sektorin privat të Federatës së Sindikatave të Maqedonisë, po ashtu frikësohet se rritja e pagës minimale në rajon do të sjellë migrim për motive punësimi.

“Me rritjen e fundit, ne nuk jemi të fundit, por jemi të dytët në rajon, veçanërisht në Evropën Juglindore apo në Ballkanin Perëndimor, ku pothuajse të gjitha vendet na kanë tejkaluar si me pagën minimale, ashtu edhe me pagën mesatare dhe shtrohet pyetja nëse kjo do të çojë në një problem më të madh - daljen e punëtorëve në vendet e tjera”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Sipas vlerësimeve të Federatës së Sindikatave të Maqedonisë, shporta minimale e konsumatorit për muajin e kaluar ka qenë mbi 1000 euro. Ajo përfshin ushqime, këpucë, ilaçe, por jo kredi apo qira.

“Kjo do të thotë se shoqëria jonë ende nuk është pjekur për të jetuar me dinjitet me dy paga minimale, por ka nevojë për dy paga mesatare, gjë që rrallëherë mund t’i kemi në një familje, duke pasur parasysh se të dhënat e fundit statistikore nga Administrata e të Ardhurave Publike. tregojnë se një pjesë e madhe e qytetarëve me pagë minimale dhe mes pagës minimale dhe mesatare. Kjo do të thotë se edhe me të ardhura mesatare dhe minimale, familjet mezi ia dalin mbanë, gjegjësisht mbulojnë nevojat elementare vetëm për të mbijetuar atë muaj”, thotë Peshevski.

Ai thekson se Federata e Sindikatave të Maqedonisë mendon se paga minimale nuk duhet të jetë asnjë cent nën 450 euro dhe se kjo është dashur të bëhet vitin e kaluar.

“Tani është shumë vonë sepse një pjesë e madhe e njerëzve që punonin me paga minimale ose pothuajse minimale shkuan në vendet e zhvilluara, ndërsa punëtorët e moshuar, për shkak të pengesës gjuhësore, nuk shkuan më në perëndim, por në Serbi, Mal të Zi, Kroaci... ku janë dyfishi ose trefishi i pagave minimale dhe mesatare”, vëren bashkëbiseduesi ynë.

Duke paralajmëruar për migrimin e mundshëm të fuqisë punëtore, ai shprehet se njerëzit nuk kanë zgjidhje tjetër në kushtet aktuale.

Eksperti i ekonomisë dhe analisti fiskal në kompaninë Altax Eduard Gjokutaj thotë se paga minimale në Shqipëri përkufizohet si vendim politik, dhe se nuk është në përputhje me situatën reale ekonomike në vend.

“Paga minimale në Shqipëri përkufizohet si vendim politik. Kur politikat e pagës minimale, dhe politikat ekonomike në përgjithësi, nuk janë të harmonizuara me realitetin e tregut, krijojnë probleme gjatë zbatimit dhe nuk u përgjigjen nevojave të njerëzve”, shprehet ai për Kosovo online.

Në raport me rajonin, thotë ai, paga minimale në Shqipëri është rritur, por edhe pse ka afrim me vendet e tjera, ajo ende mbetet prapa.

“Nuk është normale të thuhet se ekonomia shqiptare po rritet, dhe paga minimale mbetet në nivele më të ulëta se në Ballkan. Vetëm shteti fqinj (Maqedonia e Veriut) ka të paktën 15 për qind më shumë se ne dhe kjo tregon se si bëhen politika atje”, nënvizoi bashkëbiseduesi ynë.

Ai shprehet se shumë probleme në Shqipëri zgjidhen përmes ekonomisë gri.

“Nga kjo kuptojmë se rritja e pagës minimale duhet të bëhet në kuadër të situatës reale. Kjo rritje lidhet jo vetëm me standardin e jetesës së njerëzve, por edhe me produktivitetin e tyre në punë. Gjithashtu, bizneset duhet të ndihmohen që të merren me vendime politike, sepse këto vendime rrisin kostot e të bërit biznes. Vendimet politike duhet të kenë parasysh edhe se ku do të shkojë ekonomia jonë në të ardhmen”, përfundon Gjokutaj.