Pagat në Ballkanin Perëndimor: Paga minimale mes dëshirave dhe realitetit

Të dhënat e Eurostat-it janë të pamëshirshme. Ballkani Perëndimor ndodhet në fund të Evropës për sa i përket pagave minimale. Për analistët ekonomikë në rajon, nga Tirana deri në Beograd, problemi kryesor është se këto paga nuk mjaftojnë as për shportën minimale të konsumit. Prandaj disa prej tyre u thonë politikanëve të „heqin syzet rozë“ dhe të shohin se si jetojnë realisht punëtorët.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Qeveria e Serbisë nga 1 tetori do të rrisë pagën minimale në 500 euro.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, sot ka njoftuar një rritje të jashtëzakonshme të pagës minimale nga 1 janari 2026, që do të jetë 10,1 për qind, duke saktësuar se kjo do të thotë një rritje kumulative prej 37 për qind.

Vuçiq gjatë fjalimit të sotëm para publikut në „Pallatin“ e Serbisë, njoftoi se nga 1 tetori do të rriten pagat në sektorin shëndetësor dhe atë arsimor me nga pesë për qind, si dhe atëherë hyn në fuqi edhe rritja e jashtëzakonshme e pagës minimale prej 9,4 për qind.

„Mbi këtë rritje të pagës minimale, nga 1 janari vjen edhe rritja prej 10,1 për qind. Me rritjen prej 13,7 për qind nga 1 janari i këtij viti, kjo është një rritje kumulative e pagës minimale krahasuar me dhjetorin e vitit 2024 prej plot 37 për qind“, tha Vuçiq gjatë prezantimit të masave të reja të shtetit në dobi të qytetarëve të Serbisë.

Ai tha se paga minimale nga 1 janari do të jetë 551 euro, gjë që do të reflektohet edhe në mbulimin e shportës së konsumit.

„Për herë të parë në historinë e Serbisë do të kemi mbulim minimal të shportës së konsumit jo prej 100 për qind, por prej 111 për qind. Kjo tregon sa po përparojmë dhe sa më të denjë dhe më lehtë mund të jetojnë njerëzit“, tha Vuçiq.

Sipas statistikave të Eurostat-it, paga minimale më të larta aktualisht në rajon kanë vetëm punëtorët në Mal të Zi, ndërsa kjo institucion i llogarit pagat në bruto, e jo në neto.

Shqipëria, sipas këtyre të dhënave, është „rekordmbajtës i zi“, pasi me pagën minimale prej 408 eurosh është bindshëm në vendin e fundit në Evropë.

Në vend të jetës – mbijetesë

Analisti ekonomik nga Tirana, Eduard Gjokutaj, në një bisedë për Kosovo online thotë se në Shqipëri nuk ekziston një statistikë zyrtare për shpenzimet minimale të jetesës, por është e qartë se paga minimale prej 412 eurosh nuk mundëson një jetë të denjë, por vetëm „mbijetesë“, arsye për të cilën gjithnjë e më shumë të rinj po largohen nga ky vend.

„Në vendin tonë nuk ka një qasje zyrtare për shpenzimet minimale të jetesës që do të përfshinin jo vetëm nevojat bazë, por edhe shpenzimet për strehim, shëndetësi dhe arsim. Për shkak të mungesës së një metode shtetërore apo kalkulimesh të publikuara, ekspertë të ndryshëm, përfshirë edhe analistë të pavarur, vlerësojnë se minimumi ekzistencial mujor për një person është ndërmjet 24.000 dhe 26.000 lekëve (247 – 268 euro), ndërsa për një familje me katër anëtarë ndërmjet 90.000 (929 euro) dhe 100.000 lekëve (1.032 euro). Është e qartë se shuma e përmendur nuk mjafton për të mbuluar të gjitha shpenzimet e domosdoshme dhe për të siguruar një standard të denjë“, thekson Gjokutaj.

Ky ekspert thotë se, sipas statistikave zyrtare, paga minimale në Shqipëri këtë vit është 40.000 lekë (412 euro).

„Kjo nuk mjafton për të pasur një jetë të denjë. Për një jetë dinjitoze nuk duhet të shpenzojmë vetëm për ushqim, energji apo gjërat bazë, por duhet të kemi qasje edhe në shërbime të tjera. Edhe pse paga minimale është pak më e lartë se minimumi ekzistencial, njerëzit që punojnë prapë ndihen të varfër. Pra, njerëzit kalojnë shumë kohë duke punuar, por kjo nuk u siguron të ardhura në përputhje me punën që bëjnë“, thotë Gjokutaj.

Ai shpjegon se pa ndryshime të qarta nuk është e mundur të ngadalësohet ritmi i largimit, sidomos i të rinjve nga Shqipëria.

„Të rinjtë nuk ndihen të sigurt dhe nuk shohin një perspektivë ekonomike që do t’u siguronte të ardhura për një jetë dinjitoze“, thekson Gjokutaj.

Ai nënvizon se paga minimale në Shqipëri është rritur këtë vit, por se „shumë punëtorë ende jetojnë në varfëri“.

„Ata ndiejnë presion ekonomik dhe nuk kanë mundësi të kenë një jetë stabile pavarësisht angazhimit të madh në punë. Kjo nxit valën e emigrimit të atyre që nuk ndihen të sigurt ekonomikisht dhe nuk shohin perspektivë që puna t’u sigurojë një jetë dinjitoze, gjë që, nga ana tjetër, ul konsumin, e bën ekonominë të brishtë dhe zvogëlon shanset për një të ardhme më të mirë“, saktëson ky analist ekonomik.

Prandaj, shton ai, Shqipëria, së bashku me Kosovën, është në fund të Ballkanit Perëndimor për sa i përket "rritjes së mirëqenies së popullsisë".

"Ne nuk i llogarisim shpenzimet publike sociale, të cilat duhet të jenë një politikë e dedikuar jo vetëm për standardin minimal të jetesës, por edhe për rritjen e mirëqenies së popullsisë, e cila duhet të rezultojë nga rritja ekonomike e vendit. Në këtë drejtim, ne jemi ndër vendet e fundit në rajon. Prandaj, rritja e të ardhurave në vendin tonë nuk pasqyron rritjen ekonomike", beson Gjokutaj.

Ai deklaron se Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut "shpenzojnë më shumë për çështjet sociale" në buxhetet e tyre.

"Shqipëria dhe Kosova kanë një përpjekje në rritje për të rritur këto fonde, por ato mbeten të pamjaftueshme. Pasi qeveria e re (e Shqipërisë) prezantoi programin e saj, ajo nuk duhet të mburret vetëm me atë që ka bërë në të kaluarën, por edhe në buxhetin për vitin 2026 dhe për vitet në vijim. Sigurisht, shpenzimet publike duhet të rriten meqenëse momenti në të cilin jetojmë kërkon një rritje të shpenzimeve publike", përfundon Gjokutaj.

Kosova në krye të vendit

Të dhënat e Eurostat-it nuk përfshijnë të dhëna nga Bosnja e Hercegovina dhe nga Kosova.

Me rastin e 5 shtatorit – Ditës Ndërkombëtare të Pagës Minimale, Instituti për Politikë Sociale Musine Kokalari nga Prishtina ka përgatitur një raport sipas të cilit paga minimale në Kosovë është rreth 350 euro, ndërsa vetëm një në pesë punëtorë ka pagë të mjaftueshme për nevojat bazike.

„Gjetjet treguan se paga minimale në Kosovë nuk është e denjë për jetën e punëtorëve. Duke ditur që paga minimale në Kosovë është 350 euro, ajo nuk mbulon shpenzimet e jetesës për një person“, deklaroi drejtoresha e programit, Drenusha Canolli.

Sipas këtij hulumtimi, për shpenzimet e jetesës një punëtori i nevojiten 720 euro.

Kryetari i Aleancës së Bizneseve, Agim Shahini, shpjegon për Kosovo online se paga minimale në Kosovë është më e ulëta në rajon dhe nuk i mbulon nevojat e shportës konsumatore. Zgjidhja, sipas tij, është që qeveria të rrisë pagën minimale.

„Paga minimale në Kosovë është më e ulëta në gjithë Ballkanin, 350 euro. Me një pagë të tillë minimale punëtorët nuk mund të jetojnë as 15 ditë. Në këtë moment paga minimale më e ulët duhet të jetë të paktën 500 euro“, thekson Shahini për Kosovo online.

Ai shton se ky shumë nuk mbulon shportën konsumatore dhe se qeveria duhet të marrë vendim për rritjen e saj.

„Kjo pagë aspak nuk e mbulon shportën konsumatore, dhe qeveria duhet të marrë vendim për rritjen e pagës minimale“, theksoi Shahini.

“Syzet rozë”

Situata e ngjashme është edhe në Maqedoninë e Veriut.

Në një analizë të Kosovo online mbi rritjen e çmimeve të produkteve dhe mënyrën se si shtetet e rajonit po përballen me këtë, analisti nga Shkupi, Abil Baush, paralajmëroi se në Maqedoninë e Veriut ka pasur rritje të pagave, por edhe të inflacionit.

„Çmimet janë rritur për 38 për qind në krahasim me rritjen e pagave, që këtë vit ishte deri në 7,7 për qind. Pra, inflacioni ju i ha pagat e rritura“, konsideron Baush.

Nënkryetari për sektorin privat në Lidhjen e Sindikatave të Maqedonisë, Ivan Peshevski, për këtë arsye u dërgon mesazh politikanëve që vendosin për pagat minimale në këtë vend që të „heqin syzet rozë“.

„Le t’i heqin një ditë syzet rozë, le t’i kthejnë kamerat kah qytetarët, le t’i pyesin në tregje se cilat janë çmimet dhe të shohin se jeta e punëtorit, studentit dhe pensionistit maqedonas është reduktuar vetëm në produktet bazike në treg dhe në farmaci, larg rrobave të shtrenjta, larg pushimeve luksoze“, thotë Peshevski në një bisedë për Kosovo online.

Ai e ilustron këtë me të dhënën se pjesë e shportës konsumatore është edhe “shtatë ditë në bungalow” në Liqenin e Dojranit.

„Nëse ky është luks për një punëtor që punon gjatë gjithë vitit dhe nuk mund t’ia lejojë vetes pushimet, atëherë nuk e di për çfarë po flasim, për çfarë Evrope dhe për çfarë të drejtash të punëtorëve. Ne fillimisht luftojmë të sigurojmë të drejtat e njeriut, e më pas edhe të drejtat e punëtorëve“, thekson Peshevski.

Ai shton se sipas të gjitha parametrave, "paraja dhe fuqia blerëse e punëtorëve" në Maqedoninë e Veriut është më pak e vlefshme në krahasim me Ballkanin Perëndimor.

"Supozoj se nëse nga 1 janari paga minimale është 550 euro në Serbi, shporta e konsumatorit do të jetë nën 1,100 euro,që do të thotë se dy paga minimale do të mbulojnë shportën minimale, e cila aktualisht është rreth 700-750 euro. Më besoni, të gjithë parametrat merren si për vendet e BE-së ashtu edhe për ato jo-BE, Maqedonia është padyshim e fundit, jo vetëm nga ish-BE-ja, por në çdo vend krahasuar me vendet evropiane. Çdo ditë na ndodh murtaja e bardhë, çdo ditë Maqedonia zbrazet nga punëtorët dhe ne do të mbetemi një territor që nuk do të ketë kuptim të hyjë në Bashkimin Evropian sepse punëtorët maqedonas tashmë kanë hyrë në Bashkimin Evropian duke u larguar nga këtu", thotë përfaqësuesi i Federatës së Sindikatave të Maqedonisë.

Ai paralajmëron se problemi më i madh është se pagat minimale nuk mbulojnë shportën bazë të konsumatorit.

"Federata e Sindikatave të Maqedonisë ka llogaritur shportën minimale të konsumatorit sindikal për 15 vjet dhe aktualisht është 65,000 denarë (1,056 euro) pa kredi ose qira. Për familjet që jetojnë si qiramarrës ose tashmë kanë një kredi strehimi, kjo shumë është më shumë se 80,000 denarë - krahasuar me pagën minimale prej 400 eurosh", thotë Peshevski.

Ai shpjegon se hulumtimet tregojnë se familjet që jetojnë vetëm me një ose dy minimume, dhe ka "mijëra" familje të tilla, specifikon ai, sipas të dhënave të Administratës së të Ardhurave Publike, nuk kanë as për nevojat themelore, e lëre më për një jetë të mirë për një familje me katër anëtarë.

Ai kujton se në Maqedoninë e Veriut paga minimale u vendos në vitin 2012 me Ligjin për pagesën e pagës minimale.

"Deri më sot, ato kanë shënuar një rritje relativisht të madhe, ndoshta trefish, por krahasuar me çmimet në treg, tregjet, nevojat e tjera dhe kostot u shtuan - rezulton se një punëtor maqedonas nuk mund të mbijetojë një muaj me këto të ardhura", thekson Peshevski.

Ai thekson se lufta e Federatës së Sindikatave të Maqedonisë është që të rritet paga minimale në këtë vend nga 400 në 500 euro.

"As 500 euro nuk do të jenë të mjaftueshme për të jetuar, por baza do të rritet, që do të thotë se të gjitha pagat do të rriten me të paktën 6,000 denarë (97 euro), aq sa është rritur kostoja e jetesës vetëm në një vit", specifikon ky sindikalist.

Si ilustrim, ai pohon se shporta e konsumatorit vitin e kaluar arriti në 58,000 denarë (943 euro), dhe tani është tashmë 1,056 euro.

“Të gjitha ato masa që duhej të ngrinin marzhet ose çmimet nuk dhanë fryte, sepse në ato muaj kur masat ishin në fuqi, shporta nuk u bë më e lirë për më shumë se 200 deri në 300 denarë, që nëse marrim parasysh të gjithë shumën ose të gjithë punëtorët në Maqedoni, do të rezultojë të jetë një gabim statistikor”, thotë Peshevski.

Në Maqedoninë e Veriut ka 167,000 punëtorë, nga të cilët 510,000 marrin deri në 30,000 denarë (487) në muaj.

"Kjo do të thotë që në një familje, nëse të dy bashkëshortët marrin deri në 60 ose 65,000 denarë (rreth 1,000 euro), ata kanë më pak se 100 denarë (1.6 euro) në ditë dhe janë nën vijën e varfërisë. Ne apelojmë që lufta që Federata e Sindikatave të Maqedonisë dhe degët e saj të lidhura me të zhvillojnë kundër qeverisë dhe punëdhënësve nuk është një luftë që punëdhënësit të mbyllin vendet e punës, as një luftë për ndryshim qeverie, por të ulen në tryezë dhe të fillojnë një dialog social, për të parë se çfarë parametrash kanë në dispozicion ose çfarë llogaritjesh dhe çfarë lloj shportash konsumi llogarisin dhe besojnë se në vendin tonë mund të jetohet me një pagë prej 400 ose 500 eurosh", thekson Peshevski.

"Tragjedia", paralajmëron ai, përkeqësohet nga fakti se pagat minimale dhe shportat e konsumit vendosen nga "njerëz me paga prej 3,500, 4,000 ose 5,000 eurosh".

Ai është i vendosur që paga minimale në Maqedoninë e Veriut nuk mund të mbulojë shportën e konsumit.

"Nëse marrim informacionin se 24,000 denarë (390 euro) është paga minimale, dhe shporta totale e konsumit është 65,000 denarë (1,056 euro), më besoni, për një familje me katër anëtarë, nuk është e mjaftueshme, mezi mbulon as pagën mesatare minimale, e lëre më dy paga minimale ose nëse ka ndihmë sociale, një familje dhe një pagë", thotë Peshevski.

„Kapja“ e shportës konsumatore

Ekonomisti Nenad Bumbiq nga Këshilltari i Konsumatorit thotë për Kosovo online se Ballkani Perëndimor shënon një trend rritjeje të pagave minimale, por ato megjithatë nuk e ndjekin shportën minimale konsumatore.

„Në përgjithësi, për të gjitha vendet e rajonit trendi është se ekziston një rritje e konsiderueshme e pagave minimale, por problemi kryesor është se këto paga minimale me shumë vështirësi ‘kapin’ shportën konsumatore, madje as atë minimale. Problemi kryesor është se shportat konsumatore nuk pasqyrojnë atë që janë nevojat tona“, thekson Bumbiq.

Si ilustrim jep shembullin e shportës minimale konsumatore në Serbi, në të cilën për një muaj për një familje me tre anëtarë parashikohet të ndajnë 200 gram sallam ose një paketim më të madh të lëngut natyral.

„Kjo është një situatë ku mysafiri mund të vijë tek ju një herë në muaj, e nëse vjen dy herë nuk do të keni me çfarë ta shërbeni. Kjo shportë minimale konsumatore në asnjë mënyrë nuk pasqyron atë që janë nevojat reale, minimale, jo për një jetë normale, por për mbijetesë“, thotë Bumbiq.

Ai shton se nga analiza e shportave konsumatore në rajon shihet se „qytetarët do të donin që politikanët të provonin të jetonin kështu“.

„Vështirë që dikush realisht do të mund të mbijetonte me ato shporta konsumatore“, thekson ky ekonomist.

Ai kujton se Ballkani Perëndimor ende mbështetet në modelet e shportave konsumatore nga ish-RSFJ, me atë dallim që po ulen „shpenzimet e panevojshme“.

„Realisht, krahasuar me kohën kur ishim në RSFJ dhe sot, kemi një rënie objektive të pasurisë dhe përmbajtjes së shportave konsumatore në të gjitha vendet e rajonit“, shpjegon Bumbiq.

Ai thekson se sipas të dhënave të Eurostat-it për gusht, pagën minimale më të lartë në rajon e ka Kroacia me 970 euro, ndërsa nëse shikohen vendet e Ballkanit Perëndimor, atëherë është Mali i Zi me 670 dhe Serbia me 618 euro.

„Por, të dhënat e Eurostatit shprehin pagat minimale në bruto, e jo në neto siç jemi mësuar ne“, nënvizon ky ekonomist.

Bumbiq thotë se rritja e pagave minimale në thelb krijon „dy efekte“ nga të cilat përfitojnë vetëm dy grupe të punësuarish.

„E para janë ata të punësuar që kanë paga të llogaritura sipas koeficientëve në të cilët hyjnë pagat minimale ose mesatare. E dyta ka të bëjë me buxhetet e shteteve në rajon. Në këtë mënyrë mbushen kryesisht fondet pensionale. Dhe pastaj, kur rrisim pagat minimale, nuk rrisim aq për numrin real të njerëzve që vërtet marrin pagën minimale, por më tepër theksi është tek fakti se zvogëlohet ai pjesë i parave që shkon në të zezë, që punëdhënësit e paguajnë në të zezë, ndërsa rritet pjesa e tatueshme që do të mbushë buxhetin. Me këtë krijohen kushte për rritjen e pagave të përfituesve buxhetorë dhe të pensioneve“, saktëson Bumbiq.