Parimet e Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara dhe rendi i ri ndërkombëtar: Çfarë u porosit në Beograd?

Pavarësisht ndryshimeve të thella gjeopolitike gjatë dekadave të fundit, parimet që 65 vjet më parë bashkuan vendet anëtare të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara janë relevante edhe sot – ky është një nga mesazhet kryesore që përfaqësuesit e vendeve anëtare të kësaj Lëvizjeje përcollën dje në Beograd. Painkuadrimi nuk duhet të kuptohet kurrë si neutralitet përballë padrejtësisë, konflikteve apo cenimit të së drejtës ndërkombëtare, theksuan ata, duke vënë në dukje se për ruajtjen e një rendi ndërkombëtar paqësor vazhdon të jetë me rëndësi thelbësore respektimi i sovranitetit, integritetit territorial dhe barazisë së shteteve. Sipas vlerësimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, konfirmimi i përkushtimit të vendeve të painkuadruara ndaj parimeve themelore të Kartës së OKB-së dhe së drejtës ndërkombëtare është veçanërisht i rëndësishëm për Serbinë.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Përfaqësuesit e shteteve anëtare të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara, në takimin e djeshëm përkujtimor kushtuar 65-vjetorit të Konferencës së Parë të Lëvizjes, të mbajtur në Beograd, kryesisht theksuan rëndësinë e respektimit të Kartës së Kombeve të Bashkuara dhe së drejtës ndërkombëtare.
Ata porositën se është e domosdoshme që të gjitha parimet ndërkombëtare të zbatohen pa standarde të dyfishta, si dhe se nuk duhet të lejohet që shtetet e tjera të ndërhyjnë në çështjet e brendshme të vendeve anëtare. Fuqia e vendeve që bëjnë pjesë në këtë Lëvizje qëndron në faktin se ato kërkojnë interesa të përbashkëta duke respektuar dallimet mes tyre, theksuan disa zyrtarë nga kontinente të ndryshme.

Edhe pse shtetet anëtare të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara ndodhen në faza të ndryshme zhvillimi, siç tha presidenti i Somalisë, Hassan Sheikh Mohamud, ato megjithatë ndajnë një qëllim të përbashkët – t'i zhvillojnë në mënyrë të qëndrueshme vendet dhe popujt e tyre përmes partneriteteve, solidaritetit dhe respektit të ndërsjellë.

Eduard Bizimana, ministri i Punëve të Jashtme i Burundit, vend i cili në vitin 2018 tërhoqi vendimin për njohjen e Kosovës, deklaroi dje se, 65 vjet pas takimit të parë të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara në Beograd, vendet anëtare të Lëvizjes kanë sërish mundësinë t'u rikthehen parimeve të respektimit të parimeve të Kombeve të Bashkuara, mbrojtjes së sovranitetit dhe pavarësisë së shteteve.
Faktin se vendet anëtare të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara së bashku përfaqësojnë më shumë se gjysmën e popullsisë së botës dhe shumicën absolute në Kombet e Bashkuara e rikujtoi kryeministrja e Mozambikut, Maria Benvinda Levi.

Diplomati në pension dhe ish-ambasadori në OKB, Branko Brankoviq, deklaroi për Kosovo online se është jashtëzakonisht e rëndësishme që në takimin e djeshëm në Beograd, kushtuar 65-vjetorit të Konferencës së Parë të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara, u konfirmua përkushtimi ndaj parimeve themelore të Kartës së Kombeve të Bashkuara dhe së drejtës ndërkombëtare, gjë që, sipas tij, është veçanërisht e rëndësishme për Serbinë duke pasur parasysh integritetin e saj territorial të cenuar.
Brankoviq vlerëson se vetë takimi dhe organizimi i tij në Beograd janë të rëndësishëm, jo vetëm nga aspekti i pozitës ndërkombëtare të Serbisë, por edhe nga aspekti i gjithçkaje që po ndodh aktualisht në botë.

„Jemi dëshmitarë se rendi i vjetër ndërkombëtar praktikisht ka marrë fund dhe se jemi në rrugën e hartimit të parimeve themelore të rendit të ri ndërkombëtar. Në gjithë këtë proces është jashtëzakonisht e rëndësishme që të dëgjohet edhe zëri i vendeve të painkuadruara, veçanërisht duke pasur parasysh se janë më shumë se 120 në Kombet e Bashkuara, të cilat kanë 193 shtete anëtare“, thekson Brankoviq.

Njohjet e Kosovës në kundërshtim me parimet e të Painkuadruarve

Duke pasur parasysh se mes vendeve të painkuadruara ka shtete që nuk e njohin Kosovën, shtete që e njohin, por edhe të tilla që e kanë tërhequr vendimin për njohjen, Brankoviq thotë se gjithçka që u tha në takimin e djeshëm do të nxisë reflektime rreth kësaj çështjeje në shtetet që e kanë njohur Kosovën.
„Të Painkuadruarit angazhohen për zbatimin e Kartës së Kombeve të Bashkuara, e cila flet për paprekshmërinë e integritetit territorial dhe sovranitetit të shteteve anëtare të Kombeve të Bashkuara, dhe kjo padyshim do të nxisë dhe zgjojë reflektime thelbësore te vendet e painkuadruara që e kanë njohur të ashtuquajturën pavarësi të Kosovës: çfarë, pse dhe si vepruam që e njohëm Kosovën dhe Metohinë, ndërkohë që e dimë se kjo është në kundërshtim me këto parime themelore për të cilat të gjithë angazhohemi“, thotë ai.

Takimi në Beograd, sipas tij, ishte më shumë se simbolik, ndërsa gjithçka që thanë disa prej vendeve anëtare lidhet me parimet themelore të të Painkuadruarve, të cilat vendet e painkuadruara i kanë mbështetur prej vitesh dhe në bazë të të cilave kanë vepruar në kuadër të OKB-së.
Takimi i mbajtur në Serbi, thekson ai, ishte i rëndësishëm edhe për sa i përket momentit kohor, pasi në nëntor pritet një takim trepalësh i tri fuqive të mëdha – Putinit, Trumpit dhe Xi Jinpingut.

„Ata sigurisht dëshirojnë që më në fund t’ia bëjnë të qartë gjithë botës se çështjet e përdorimit të forcës, të çfarëdo konflikti të mundshëm dhe të një lufte bërthamore janë, pa asnjë dyshim, të përjashtuara. Po shkohet drejt krijimit të një rendi të ri botëror që do të bazohet në multipolaritet. Dhe këto tri fuqi të mëdha, vetë fakti që janë tri, tregojnë dhe dëshmojnë se janë për multipolaritetin. Jam i bindur se vendet e painkuadruara do ta mbështesin atë takim trepalësh, i cili në një mënyrë apo tjetër duhet të përforcojë postulatet themelore të marrëdhënieve ndërkombëtare, e këto janë shmangia e luftës, synimi sa më shumë drejt çarmatimit të mundshëm dhe, natyrisht, që në asnjë rrethanë të mos përdoret armë bërthamore apo ndonjë armë tjetër, sepse aty nuk ka fitues“, thotë ky diplomat.

Kur të gjitha këto merren së bashku, siç shton ai, jetojmë në një moment jashtëzakonisht të rëndësishëm për të ardhmen e botës, në të cilin të Painkuadruarit do të kenë përsëri një rol të jashtëzakonshëm, ashtu siç e kanë pasur edhe më parë, falë numrit të tyre dhe mbështetjes së parimeve themelore të Kartës së OKB-së.

Lëvizja e Vendeve të Painkuadruara sot numëron 120 anëtare, prej të cilave 53 nga kontinenti afrikan, 26 nga Amerika Latine dhe Karaibet, 39 nga Azia dhe rajoni i Paqësorit dhe dy shtete evropiane. Lëvizja ka 18 shtete vëzhguese, ndër të cilat është edhe Serbia.

Bashkëpunëtori shkencor i Institutit për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare në Beograd, Mitko Arnaudov, vlerëson se mbajtja e takimit përkujtimor me rastin e 65-vjetorit të Samitit të Parë të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara në Beograd ishte një demonstrim në praktikë i fuqisë së mençur të Serbisë. 

Siç thekson Arnaudov, fuqia e butë qëndron në faktin se Serbia tashmë ka kultivuar marrëdhënie të mira me shtetet anëtare të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara, ndërsa tani, përmes zbatimit të fuqisë së mençur, përkatësisht diplomacisë efektive, ka dëshmuar se Beogradi vazhdon të jetë i përfshirë në zhvillimet e politikës ndërkombëtare, pavarësisht se Serbia nuk ka kapacitetin dhe përmasat që kishte Jugosllavia dhe përkundër faktit se bota më parë funksiononte ndryshe dhe ishte e ndarë në një mënyrë tjetër.

„Pikërisht këtu e gjejmë përparësinë e Serbisë në momentumin e multilateralizmit, kur ekzistojnë shumë më tepër qendra të fuqisë sesa ato që njohim tradicionalisht apo në kuptimin klasik, dhe pikërisht këtu shtetet e vogla si Serbia, me një politikë të jashtme dhe diplomaci efektive dhe të fuqishme, mund t’i realizojnë objektivat e tyre të politikës së jashtme dhe të pozicionohen me sukses në planin ndërkombëtar, e me këtë edhe t’i sigurojnë, ruajnë dhe bëjnë të qëndrueshme interesat e tyre kombëtare. Nga ky këndvështrim janë të rëndësishme mesazhet që dërgohen nga Beogradi pas mbajtjes së takimit përkujtimor të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara, sepse edhe fuqitë e mëdha po e ripërcaktojnë pozicionimin e tyre në politikën e jashtme në përputhje me interesat e tyre kombëtare“, thotë Arnaudov.

Ai thekson se interesat kombëtare, si të tilla, janë një kategori e përhershme, sepse sigurojnë qëndrueshmërinë e një shteti dhe të shoqërisë së tij, ndërsa objektivat e politikës së jashtme mund të jenë një kategori shumë e ndryshueshme dhe mund të ripërcaktohen në rrethana të caktuara kohore.

Duke folur për mënyrën se si mesazhet që u dëgjuan në takimin në Beograd do të ndikojnë në qëndrimet e vendeve anëtare të Lëvizjes lidhur me çështjen e Kosovës, bashkëbiseduesi ynë thotë se problemi i Kosovës dhe Metohisë nuk është një problem autentik i Serbisë.

„Sipas Kushtetutës së Republikës së Serbisë, Kosova dhe Metohia është pjesë e integritetit territorial të Serbisë. Por ky është problem për bashkësinë ndërkombëtare, veçanërisht për atë pjesë të saj që ka pranuar t’i mbështesë synimet e Prishtinës për shtetësi. Në këtë kontekst janë të rëndësishme mesazhet që u dëgjuan në Beograd, sepse për shtetet që e kanë njohur Kosovën është e qartë, nga mesazhet e shumta si para këtij takimi përkujtimor, ashtu edhe pas tij, se po dëgjohen gjithnjë e më fuqishëm mesazhe që thonë se disa parime të njëanshme, të cilat shkelin të drejtën ndërkombëtare, po e rrënojnë të gjithë infrastrukturën ndërkombëtare“, thekson Arnaudov.

Në momentumin multilateral, siç shton ai, zgjidhjet që janë në kundërshtim me rregullat dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare nuk mund të sigurojnë stabilitet dhe qëndrueshmëri afatgjatë.

„Kur në një pjesë të botës rrethanat nuk janë stabile dhe të qëndrueshme, atëherë kjo nuk është në interes as të fuqive të mëdha dhe as të objektivave të tyre të politikës së jashtme. Në kontekstin e krahinës sonë të Kosovës dhe Metohisë, një çështje e hapur dhe e pazgjidhur si e tillë, e cila është në kundërshtim me parimet dhe standardet ndërkombëtare, në planin afatgjatë projekton jostabilitet në të gjithë rajonin, gjë që besoj se nuk është në interes të asnjërës palë dhe as të të gjitha poleve të fuqisë në marrëdhëniet ndërkombëtare“, vlerëson ai.

Ndikimi i relativizuar nuk nënkupton heqje dorë

Kur bëhet fjalë për ndikimin e Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara sot në botë, Arnaudov thotë se ai është relativizuar ndjeshëm, për shkak se edhe ndikimi i Organizatës së Kombeve të Bashkuara është relativizuar në masë të konsiderueshme.

„Rendi, ashtu siç ishte konceptuar me formimin e OKB-së, e ka humbur kuptimin e tij fillestar, përkatësisht shtetet që e formuan atë në atë kohë, të cilat edhe sot janë anëtare të Këshillit të Sigurimit të OKB-së si organi më i fuqishëm ekzekutiv i kësaj organizate, shpesh në veprimet e tyre të politikës së jashtme shkelin parimet që vetë i kanë vendosur. Në këtë kontekst duhet të theksojmë se, në aspektin formal-juridik, roli dhe ndikimi i Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara është relativizuar, por kjo nuk do të thotë se është diçka nga e cila duhet hequr dorë. Përkundrazi, fuqizimi i organeve dhe organizatës në të gjithë këtë kuadër të OKB-së do të kontribuojë edhe në fuqizimin e Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara, ndërsa në një fazë të mëvonshme edhe në ripërtëritjen e gjithë kësaj infrastrukture të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, e cila është relativizuar në aspektin e fuqisë së ndikimit dhe zbatimit të vendimeve, pikërisht për shkak të vendimeve të gabuara të politikës së jashtme, të udhëhequra nga egoizmi i shteteve themeluese të OKB-së“, përfundon bashkëbiseduesi ynë.
Lëvizja e Vendeve të Painkuadruara u themelua zyrtarisht në Samitin e Parë, i cili u mbajt nga 1 deri më 6 shtator të vitit 1961 në Beograd. Njëzet e pesë vendet që morën pjesë në Samitin e Parë ishin: Afganistani, Algjeria, Birmania (Mianmari), Kamboxhia, Cejloni (Sri Lanka), Kongo-Leopoldvil (RDK), Kuba, Qiproja, Egjipti, Etiopia, Gana, Guinea, India, Indonezia, Iraku, Libani, Mali, Maroku, Nepali, Arabia Saudite, Somalia, Sudani, Tunizia, Jemeni dhe Jugosllavia.

Ndryshe nga organizatat e tjera rajonale dhe ndërkombëtare, Lëvizja e Vendeve të Painkuadruara nuk ka një kartë apo traktat formal themelues dhe as një sekretariat të përhershëm. Kryesuese e Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara deri në vitin 2027 do të jetë Uganda, ndërsa më pas kryesimin do ta marrë Uzbekistani, i cili do të kryesojë në periudhën nga viti 2027 deri në vitin 2029.

Zëvendëskryetari i parë i Senatit të Uzbekistanit, Sodik Safojev, deklaroi dje në Beograd se Uzbekistani është i gatshëm të bashkëpunojë me të gjitha shtetet anëtare, vëzhguesit dhe partnerët, në mënyrë që Lëvizja të fuqizohet si një zë i respektuar i Jugut Global dhe si një forcë praktike që mund të çojë drejt paqes, drejtësisë dhe zhvillimit të qëndrueshëm.