A po merr Turqia rolin kyç në Ballkanin Perëndimor?

Nga tetori Turqia merr komandën rotative të KFOR-it në Kosovë, ndërsa njëkohësisht, vitin e ardhshëm do të jetë mikpritëse e samitit të NATO-s. Për analistët e Kosovo online: nga Tirana deri në Beograd, pavarësisht se bëhet fjalë për një shtet që më gjatë se të gjithë ndodhet në “dhomën e pritjes për BE-në”, Turqia është njëkohësisht gjithnjë e më shumë partner i rëndësishëm i BE-së dhe anëtare e NATO-s me objektiva të qarta gjeopolitike, prej të cilave njëri është edhe primati në Ballkanin Perëndimor.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rute, ka bërë të ditur se samiti i ardhshëm i Aleancës do të mbahet më 7 dhe 8 korrik të vitit të ardhshëm në kompleksin presidencial Beştepe në Ankara.

„Dua ta falënderoj Turqinë që do të jetë mikpritëse e këtij takimi të rëndësishëm. Turqia ka qenë një aleat i fortë i NATO-s për më shumë se 70 vjet dhe ka dhënë kontribut të paçmuar për sigurinë tonë të përbashkët“, theksoi Rutte.

Ai shtoi se në samitin e ardhshëm NATO do të vazhdojë të forcohet në mënyrë që të jetë „më e fortë, më e drejtë dhe më efikase“, e gatshme për t’iu përgjigjur „sfidave kyçe të sigurisë“.

Që nga themelimi i NATO-s, Turqia deri më tani ka qenë vetëm një herë mikpritëse, dhe kjo në vitin 2004 në Stamboll.

Njëkohësisht, në rotacionin e rregullt vjetor, nga tetori në krye të KFOR-it në Kosovë vjen gjenerali turk Ozkan Ulutash.

„Vendi ynë, i cili ka dhënë një kontribut të rëndësishëm dhe vendimtar në sigurinë e NATO-s dhe të rajonit euroatlantik, do të vazhdojë ta bëjë këtë edhe në të ardhmen. Detyra do të përmbushet në mënyrë neutrale dhe transparente, në përputhje me rezolutat e NATO-s dhe të Kombeve të Bashkuara“, deklaroi zëdhënësi i Ministrisë së Mbrojtjes të Turqisë, kundëradmirali Zeki Akturk.

Ambasadori i Turqisë në Prishtinë, Sabri Tunç Angili, kohët e fundit ka theksuar se „KFOR-i është kyç për stabilitetin e Kosovës dhe të Ballkanit“, por edhe se ky shtet ka nisur „Platformën e Paqes për Ballkanin“ për të nxitur një dialog „më të hapur dhe më të sinqertë“ mes aktorëve politikë në rajon.

Ai ka nënvizuar se marrëdhëniet mes Kosovës dhe Turqisë janë ndërtuar mbi lidhje historike, kulturore dhe njerëzore, të cilat sot përkthehen në bashkëpunim politik, ekonomik dhe të sigurisë.

„Kosova ka një lob të fuqishëm në Turqi. Në Ballkan, shqiptarët gjithmonë i shohim si vëllezër, sepse nga perspektiva jonë kemi një histori të përbashkët. Shumë shqiptarë kanë ndikuar ndjeshëm në zhvillimin e identitetit modern turk“, deklaroi Angili.

"Orbitat dhe interesat e veçanta"

Këshilltari i lartë i fondacionit ISAK, Marko Savkoviq, nuk ka dyshim se Ankaraja zyrtare „ka interesa të veçanta në hapësirën e Ballkanit Perëndimor“, ndërsa roli gjithnjë e më i theksuar i Turqisë brenda NATO-s është pasojë e dëshirës së Perëndimit që ta mbajë këtë vend „në orbitën e vet“.

„Turqia është një anëtare e rëndësishme e NATO-s, një vend që kontribuon në mënyrë aktive në Aleancë dhe një vend që qartësisht ka disa, interesa të veçanta ndaj hapësirës së Ballkanit Perëndimor, me të cilën e lidhin shumë gjëra. Deri tani ka qenë të paktën një partner i pranueshëm si për Beogradin, ashtu edhe për Prishtinën“, ka deklaruar Savkoviq për Kosovo online.

Savkoviq thekson se „Perëndimi politik“ në çdo mënyrë përpiqet ta mbajë Turqinë si aleaten e vet.

“Perëndimi politik po përpiqet ta mbajë Turqinë në orbitën e saj, Turqinë si aleate. Kujtojmë kur, pas grushtit të shtetit të vitit 2016, marrëdhëniet midis Perëndimit dhe Ankarasë u ftohën shumë. Në një moment kishte një mundësi që Turqia të pezullohej nga anëtarësimi në NATO, ajo u afrua shumë me Rusinë. Në një moment ajo donte dhe u përpoq të merrte armë dhe pajisje ushtarake ruse në vend të atyre amerikane. Amerika ishte disi tradicionalisht një vend në të cilin mbështetej Turqia. Megjithatë, kjo nuk ndodhi", thotë Savkoviq në intervistë për Kosovo online.

Ai thekson se Turqia kohët e fundit ka pasur një "rëndësi në rritje" si ndërmjetësuese e krizës ukrainase, por edhe në ngjarjet në Lindjen e Mesme, prandaj është një "vendim logjik" që Ankaraja të presë Samitin e ardhshëm të NATO-s.

"Në përgjithësi, fuqitë e mëdha duan të kenë mundësinë e të paturit të një vendi të tillë përmes të cilit është e mundur të komunikosh me 'palën tjetër' me të cilën je kundër. Turqia në këtë rast, do të thoja, është ai vend. Sigurisht, është një fuqi rajonale e mesme që është në gjendje të projektojë fuqinë e saj në fqinjësinë e afërt. Nuk ka zgjidhje për situatën në Lindjen e Mesme pa të paktën një rol konstruktiv të Turqisë. Është shumë e rëndësishme në komunikim me Rusinë, dhe marrëdhënia e saj me Greqinë, e cila është një aleate e NATO-s, duhet të monitorohet, por ne e dimë se sa e rëndësishme është komplekse kjo marrëdhënie", shpjegon Savkoviq.

I pyetur se sa do të ndikojë në Ballkanin Perëndimor samiti i ardhshëm i NATO-s që mbahet në rajon, ky analist thekson se ky fakt "nuk është pa rëndësi", por gjithashtu kujton se rajoni nuk është vetëm në "axhendën e NATO-s", por edhe në shumë shtete anëtare të kësaj aleance.

"Besoj se këto vende do të nominojnë tashmë disa nga temat, domethënë problemet me të cilat po përballemi të gjithë këtu së bashku. Por unë e shoh rolin e NATO-s, e cila është përqendruar kryesisht në krizën ukrainase, kryesisht në kontekstin e stabilizimit të situatës. NATO po monitoron situatën, nuk është aktivizuar sepse nuk kemi ende një shpërthim konflikti këtu, por me siguri ata do të përpiqen të dërgojnë një mesazh se janë aty për çdo eventualitet, për të garantuar të paktën atë pamje stabiliteti në Ballkanin Perëndimor", beson Savkoviq.

Si pjesë e rotacionit të rregullt në krye të KFOR-it, komandanti i ri i këtij Misioni është gjenerali turk Ozkan Ulutashu, i cili e ka mbajtur tashmë atë pozicion.

Savkoviq thotë se kjo zgjedhje nuk është një surprizë.

"Nëse shohim se kush ka qenë komandant i përgjithshëm në vitet e fundit, është gjithmonë dikush nga Italia, Hungaria ose Turqia. Si rregull, është gjithmonë një nga vendet ose fqinjët ose në një lagje relativisht të ngushtë që janë veçanërisht të interesuar. Në fund të fundit, kontingjenti i të cilit është numerikisht më i rëndësishëm në përbërjen e përgjithshme të KFOR-it, i cili, siç e dimë, nuk është më aq i madh sa ishte dikur. Kjo është arsyeja pse nuk i kushtoj rëndësi të veçantë këtij emërimi", thotë Savkoviq.

Ai kujton se gjenerali turk, si të gjithë komandantët e mëparshëm të KFOR-it, do të jetë përgjegjës ndaj strukturave të NATO-s.

"Ai nuk i përgjigjet kryesisht Ankarasë, përgjegjësia e tij është ndaj misionit, i cili është ende misioni i NATO-s. Misioni më i gjatë i NATO-s për momentin, dhe ai do të duhet të veprojë në përputhje me detyrat që i janë caktuar”, beson Savkoviq.

Përfitimi i neutralitetit

Profesori i Marrëdhënieve Ndërkombëtare, Afrim Hoti, thekson në një bisedë për Kosovo online se qëndrimi neutral që ka Turqia ndaj Serbisë dhe Kosovës mund të kontribuojë në afrimin e tyre, por edhe në deeskalimin e situatës në Ballkanin Perëndimor.

Ai thekson se është „lajm i mirë“ që nga tetori Turqia merr komandën e KFOR-it, për shkak të pozitës së saj si ndaj Prishtinës, ashtu edhe ndaj Beogradit.

„Përfitimi është ta kemi Turqinë si lidere në KFOR për shkak të pozitës që ky vend ka si ndaj Kosovës, ashtu edhe ndaj Serbisë. Turqia ka një qëndrim shumë më neutral ndaj këtyre dy vendeve, nuk është e ’lidhur’ vetëm me Kosovën, por ka edhe marrëdhënie të mira me Serbinë“, beson Hoti.

Prandaj ai është i bindur se pikërisht Turqia mund të luajë një „rol më të mirë“ në interes të të dyja palëve.

„Nga këndvështrimi im, kjo është në interes jo vetëm të Kosovës, por edhe të Serbisë që të afrohen me njëra-tjetrën, të komunikojnë, të krijojnë ura, e jo të ndahen në grupe etnike“, thekson Hoti.

Ai thekson se për Ballkanin Perëndimor është e rëndësishme edhe fakti që samiti i ardhshëm i NATO-s do të mbahet pikërisht në Turqi.

„Në kontekstin e NATO-s nuk mendoj se vendi i samitit është thelbësor, por Turqia është një nga vendet kyçe të kësaj aleance. Megjithatë, për Ballkanin Perëndimor është e rëndësishme për shkak të pozitës shumë më neutrale që ka Turqia ndaj rajonit, por edhe lidhjeve të shkëlqyera që ka me Serbinë. Për këtë arsye organizimi i samitit nga Turqia mund të bëjë që liderët politikë në Serbi të jenë shumë më bashkëpunues, shumë më të përfshirë dhe më konstruktivë në Ballkanin Perëndimor, gjë që do të sillte edhe në deeskalimin e situatës, fillimisht mes Serbisë dhe Kosovës, e pastaj edhe në tërë Ballkanin Perëndimor“, përfundon Hoti.

Potencialet negociuese dhe ushtarake

Dhe presidenti i Këshillit Euro-Atlantik të Maqedonisë së Veriut, Ismet Ramadani, thekson se aleanca e NATO-s vlerëson gjithnjë e më shumë mundësitë e negociatave, por edhe rëndësinë gjeografike dhe strategjike të Turqisë.

"Ekziston respekt i madh për Turqinë për shkak të pozicionit të saj gjeografik dhe strategjik. Teksti i analistës nga Turqia thekson se është e lehtë për Francën dhe Macronin të jenë anëtare të NATO-s kur fqinjët e saj të menjëhershëm janë Lihtenshtajni, Monako, Zvicra. Turqia është në një pozicion ku fqinjët e saj janë Siria, Iraku, Irani", thotë Ramadani për Kosovo online.

Ai shton se këto janë vetëm disa nga arsyet pse nuk është çudi që Ankaraja do të presë Samitin e NATO-s vitin e ardhshëm.

"Turqia është ende shumë e rëndësishme në NATO si anëtare. Së pari, është fuqia e dytë me një ushtri aktive në NATO dhe ka aftësi ushtarake të denja për respekt sepse është ende diku midis katër ose pesë anëtarëve të parë të NATO-s. Në të njëjtën kohë, është domethënëse që Turqia tashmë luan një rol të madh në proceset e negociatave. Turqia është një fuqi që mund të marrë pjesë në arritjen e marrëveshjeve të paqes", thekson Ramadani, duke iu referuar ndërmjetësimit në dialogun midis Rusisë dhe Ukrainës.

Nga ana tjetër, ky analist thekson se potenciali i saj ushtarak nuk duhet të neglizhohet në rastin e pikave të nxehta të mundshme, veçanërisht në Ballkanin Perëndimor.

"E gjithë kjo i jep rëndësi Turqisë", thekson Ramadani.

Ai shpjegon se ky vend po përgatitet me shpejtësi për takimin e ardhshëm të NATO-s dhe se një kompleks që mund të akomodojë 15.000 njerëz është zgjedhur për këtë qëllim.

"Disa madje po bëjnë krahasimin se do të jetë i ngjashëm me Pentagonin, ndoshta edhe më i këndshëm për sa i përket teknologjisë moderne", zbulon ky analist.

Nuk ka dyshim se duke zgjedhur Turqinë si vend pritës, NATO kishte parasysh ndikimin që Turqia ka në vende të caktuara, përfshirë Ballkanin Perëndimor.

"Pavarësisht komenteve nostalgjike apo atyre që duan të ndërtojnë një 'perandori' të re, fakti është se Turqia është mjaft e pranishme në këtë rajon. Sidomos me investimet, qoftë në Serbi, Maqedoni, Bosnjë dhe Hercegovinë, Kroaci, Bullgari dhe Rumani", thotë Ramadani.

I pyetur se sa realiste janë pretendimet se Ankaraja ka "nostalgji osmane", ky analist thotë se "kohët moderne" kërkojnë që çdo vend të jetë i pranishëm në rajonin ku ndodhet.

"Mendoj se prania e Turqisë si një fuqi ushtarake, politike dhe ekonomike në Ballkan mund të jetë objekt i një marrëveshjeje me anëtarët e NATO-s, veçanërisht SHBA-në, sepse ata e dinë për ndikimin e tyre në vetë Ballkanin, dhe në të njëjtën kohë në Lindjen e Mesme", thotë Ramadani.

Ai kujton se Perëndimi fillimisht e kritikoi Turqinë për hyrjen në pjesën veriore të Sirisë pa konsultime paraprake brenda NATO-s, por se rëndësia e saj në arritjen e paqes u pa shpejt.

"Koha ka treguar se Turqia, duke hyrë në pjesën veriore të Sirisë në këtë mënyrë, arriti të përgatiste rebelët kundër Asadit dhe tani ky vend ka 80 përqind të ndikimit turk. Disa muaj më parë, Turqia arriti të bënte një marrëveshje paqeje me kurdët që kanë luftuar për dekada dhe kanë humbur shumë njerëz në ato kryengritje. Pra, kjo është edhe arsyeja pse Turqia ka një rol në sjelljen e paqes", nënvizon Ramadani.

Kur bëhet fjalë për ndikimin e Ankarasë zyrtare në Ballkanin Perëndimor, ky ekspert thotë se nuk është vetëm "nostalgji".

"Turqia është ende një faktor që mund të ruajë paqen dhe të krijojë një lloj marrëdhënieje midis strukturave ushtarake dhe politikanëve në Ballkanin Perëndimor", thekson Ramadani.

Në rotacionin e rregullt, vjetor në krye të KFOR-it, komandanti i ri-i vjetër Orhan Ulutash ka qenë në krye të këtij misioni që nga vjeshta.

Ramadani thotë se zgjedhja e tij nuk është e rastësishme, por edhe se ajo vjen në një "kohë të tensionuar".

Ai kujton se edhe gjatë mandatit të tij të parë, dhe pas ngjarjeve në Banjskë dhe trazirave në të cilat u sulmuan ushtarët e KFOR-it, gjenerali Ulutash arriti ta qetësonte situatën.

"Politika dhe ndikimi i Turqisë në politikën serbe dhe në Kosovë megjithatë kanë kontribuar në situatën që është më e qetë sot në kufijtë në veri të Kosovës", beson ky analist.

Ai shton se kjo falë NATO-s, e cila inkurajon negociatat midis Beogradit dhe Prishtines për të arritur një "marrëveshje efektive dhe racionale".

Ai e sheh rolin vendimtar të SHBA-së në këtë.

"Ndoshta do të ketë nënshtrim politiko-diplomatik, i cili do të iniciohet nga administrata Trump. Pavarësisht nëse strukturat politike në Kosovë dhe Serbi do të jenë të kënaqura apo të pakënaqura, mendoj se kjo administratë Trump do të kontribuojë patjetër në zhvillimin e marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë", përfundon Ramadani.

Interesat gjeopolitike dhe aleancat

Dritan Laçi, gazetar dhe analist nga Tirana, vlerësoi se Ankaraja zyrtare ka interesat e veta gjeopolitike, të cilat përfshijnë Ballkanin Perëndimor, dhe se SHBA-të dhe BE-ja duan ta kenë Turqinë "në anën e tyre" si një aleat të rëndësishëm dhe të fuqishëm ushtarak.

"Jemi në një situatë që mund të quhet 'luftë dhe paqe', dhe Turqia është në mes të këtyre ngjarjeve. Në të njëjtën kohë, për SHBA-në dhe BE-në, Turqia është një aleat i rëndësishëm dhe i fuqishëm dhe për këtë arsye ata duan ta afrojnë atë sa më shumë të jetë e mundur", tha Laçi për Kosovo online.

Ai shpjegon se Turqia ka treguar se është një faktor kyç në stabilizimin e situatës në Siri, por se ka interesat e veta gjeopolitike.

"Turqia po përpiqet të marrë një rol dominues në luftën midis Ukrainës dhe Rusisë dhe ka këmbëngulur që nga fillimi që Ankaraja duhet të jetë organizatore e bisedimeve të paqes për t'i dhënë fund luftës", specifikon ky analist.

Në tetor, Turqia merr përsëri pozicionin e komandantit të KFOR-it, dhe Laça thotë se kjo nuk është rastësi dhe se ka disa arsye.

"Ka të bëjë me gjeopolitikën më të gjerë, por edhe me disa zona konflikti të hapura në të gjithë botën. Të mos harrojmë se vetë KFOR-i, nën udhëheqjen e Turqisë, luajti një rol shumë të rëndësishëm në sulmin e Banjskës. Nuk duhet ta harrojmë këtë fakt. Është e qartë se kjo i dha Turqisë një avantazh", beson ky analist.

Ai shton se duhet të merret në konsideratë edhe situata në Kosovë dhe Serbi, si dhe "gjeopolitika largpamëse" e Ankarasë.

"Kur flasim për Turqinë sot, po flasim për një faktor që tenton të marrë një rol kyç dhe dominues në paqen ose armëpushimin midis Izraelit dhe Palestinës në lidhje me atë që po ndodh në Gaza", sqaron Laçi.

Si një arsye tjetër për përzgjedhjen e gjeneralit turk si komandant i KFOR-it, ky analist thekson marrëdhëniet e shkëlqyera që Ankaraja ka si me Beogradin ashtu edhe me Prishtinën.

"Duke marrë parasysh marrëdhëniet e mira që Turqia ka me Beogradin zyrtar, sigurisht, pa injoruar edhe investimet që Turqia ka bërë në Serbi. Nga ana tjetër, Turqia po 'luan' me atë që shpesh quhet një lloj 'vëllazërie myslimane' me Kosovën si popullsi dhe me Kosovën si shtet, sepse ishte një nga vendet e para që mbështeti pavarësinë e saj. Kjo mund të jetë arsyeja kryesore pse Turqia u rizgjodh për të pasur kreun e saj të përgjithshëm të forcave paqeruajtëse në Kosovë", është i bindur Laçi.