A po përgatit Perëndimi sanksione të reja ndaj Prishtinës: Retorika po ashpërsohet, gjendja për serbët po bëhet më e ashpër

Bashkimi Evropian vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës verën e kaluar, sepse ajo nuk bëri përpjekje të mjaftueshme për të qetësuar situatën në veri. Që atëherë, zyrtarët e Kosovës nuk kanë reshtur së vajtuari për “sanksionet e vendosura padrejtësisht”, edhe pse rëndësia dhe efekti i tyre është mbi të gjitha politik dhe simbolik. Për këtë po flasin njohësit e mundësive për Kosovo online, por këtë e dëshmon gjendja në terren, e cila çdo ditë e më shumë po bëhet më e vështirë për serbët.

Dekreti i BQK-së për ndalimin e dinarit në Kosovë dhe për shkak të të cilit banorët vendas në zonat serbe dje nuk mund të mbledhin asistencë sociale dhe përfitime tjera në para, është kritikuar nga zyrtarë të shumtë amerikanë dhe evropianë, madje edhe ambasadori amerikan në Kosovë, Jeffrey Hovenier, tha se marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Kosovës janë dëmtuar.

Megjithatë, ju nuk jetoni nga mesazhe, për të cilën kushdo mund të bindet duke shikuar qytetarët e Mitrovicës së Veriut, Graçanicës, Leposaviqit... duke pritur (kot) në radhë. Këtë e kanë përsëritur edhe sot arsimtarët e revoltuar në Mitrovicën e Veriut dhe Shillovën, duke protestuar për pamundësinë për të rritur pagat e tyre. I vetmi “mesazh” që kuptuan ishte, siç thonë ata, që të largoheshin nga Kosova.

A mund të bëhen realitet sanksionet e reja ndaj Prishtinës dhe çfarë do të arrinin ato nëse mbajmë parasysh maksimumin pesimist, apo thjesht realist, se është marrëzi të bësh të njëjtën gjë pa pushim, duke pritur një rezultat tjetër?

Ekspertët pohojnë se masat ekzistuese nuk janë ende pa efekt dhe se Prishtina mund të përballet me kufizime të reja, ndërsa të tjerë kujtojnë se ideja e BE-së nuk është të ndëshkojë askënd. Shumica ndoshta do të pajtoheshin lehtësisht me të dyja deklaratat, përveç ndoshta 31.586 përfituesve të përfitimeve sociale nga Serbia, aq sa ka në Kosovë, sipas të dhënave të fundit.

Menaxherja e programit të OJQ-së, Nisma Shoqerore, Millica Andriq Rakiq, vlerëson për Kosovo online se nëse Kosova dëshiron që të hiqen masat aktuale të BE-së, duhet t'i përmbahet kushteve të dhëna. Ajo thekson se paketa e re e sanksioneve “nuk është joreale”, pasi siç thotë ajo, tashmë flitet shumë për të dhe shton se “ku ka tym, ka zjarri”. Ai thekson se shumë burime në Prishtinë flasin për mundësinë e sanksioneve të reja dhe se ndoshta u është thënë se diçka e ngjashme mund të ndodhë.

“Sa i përket efikasitetit, ato mund të jenë efektive, varet se cilat janë sanksionet, mund të shihet nga sjellja e ministrit Xhelal Sveçla, i cili papritmas ndërpreu aktivitetet e tij në veri pas njoftimit të Ambasadës Amerikane në Prishtinë, e cila dënoi mbylljen e autoriteteve të përkohshme. Pra, kritika definitivisht funksionon deri diku, ndoshta jo domosdoshmërisht për të gjithë zyrtarët e qeverisë, por për disa prej tyre po. Pra, nëse këto janë sanksione individuale, për çka po flitet më së shumti në Prishtinë, prandaj mundësia e sanksionimit të individëve, mund të jetë efektive, sepse krijon, ndër të tjera, presion mbi qeverinë që të largojë persona të tillë nga postet ekzekutive”, thotë Andriq Rakiq.

Sipas saj, sanksionet e reja janë ende nën pikëpyetje serioze.

“Së fundmi në një mesazh urimi me rastin e shpalljes së pavarësisë nga Macron, ai foli për javët e ardhshme, të cilat janë vendimtare, që presidentja de facto e Kosovës, Vjosa Osmani, të dërgojë statutin e BKS në Gjykaten Kushtetuese. Në bazë të kësaj mund të themi se, nëse asgjë tjetër, ka një afat, nëse Kosova dëshiron që të hiqen masat aktuale të BE, duhet të respektojë disa gjëra që janë dhënë, zgjedhjet lokale dhe dërgimin e statutit deri në ndonjë afat që, supozoj, lidhet me ndonjë mbledhje të Këshillit të BE-së, ku një vendim i mundshëm për shfuqizimin e masës do të mund të ishte miratuar”, thotë bashkëbiseduesja ynë.

Siç thekson ajo, nëse deri atëherë nuk ka rezultate të kërkuara, atëherë mund të argumentohet se masat nuk do të pezullohen dhe potencialisht mund të ketë një shtrirje formale të atyre masave në BKS.

“Për shkak se masat që janë futur aktualisht më 3 qershor dhe janë futur para së gjithash për shkak të kryetarëve të komunave, prandaj janë kërkuar zgjedhje të shpejta lokale, është kërkuar që kryetarët të punojnë nga lokacione alternative, BKS nuk është përfshirë në këtë dhe nëse në vijim për javë të tëra, siç kërkuan, nëse nuk zgjidhet, ndoshta edhe BKS do të jetë në atë listë të kushteve për heqjen e masave, të paktën për sa i përket BE-së”, beson Andriq Rakiq.

Edhe Millosh Pavkoviq nga Qendra për Politika Evropiane vlerëson për Kosovo online se SHBA dhe BE po shqyrtojnë se si të ndëshkojnë veprimet e njëanshme të kryeministrit të Kosovës Albin Kurti lidhur me vendimin e BQK për anulimin e pagesave në dinarë.

“BE, shtetet e Quint-it dhe SHBA nuk janë të kënaqur me mënyrën se si po sillet Kurti dhe qeveria e tij për shkak të gjitha përshkallëzimit që po shkaktojnë, kështu që mund të presim një përgjigje si nga Brukseli ashtu edhe nga Uashingtoni. Ne ndoqëm deklaratat e James O'Brien javën e kaluar ku ai solli edhe çështjen e marrëdhënieve të partneritetit mes SHBA-së dhe Kosovës, kështu që situata në këtë moment është alarmante si në kontekstin e dialogut dhe marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ashtu edhe në raportin e Qeverisës së Kosovës ndaj serbëve në veri, kërkon një përgjigje të qartë politike nga BE dhe SHBA, të cilën pres ta shohim në periudhën e ardhshme, si do të jetë? Nuk kemi indikacione konkrete për momentin, e pamë se BE i prezantoi Qeverisë në Prishtinë një paketë masash kufizuese në qershor të vitit të kaluar, të cilat nuk ndikuan pozitivisht në rrjedhën e ngjarjeve.Tani mund të presim disa që mund të jenë sanksione më të ashpra dhe më specifike drejtpërdrejt kundër individëve Qeverisë së Kosovës. Kjo varet nga disponimi i shteteve anëtare, sigurisht edhe Amerikës”, tha bashkëbiseduesi ynë.

Ai thekson se një pjesë e pakos së parë të masave kufizuese të BE-së ka qenë edhe ngrirja e fondeve të caktuara nga fondet e para-anëtarësimit për Kosovën, e cila indirekt ka prekur edhe qytetarët.

"Unë mendoj se BE-ja do të kujdeset që të mos vendosë masa kufizuese që do të prekin të gjithë popullsinë, ndaj Komisioni Evropian do të kërkojë të prezantojë një paketë tjetër masash që do të prekin individë të veçantë. Është e rëndësishme të përmendet se BE-ja njoftoi së fundmi Plani i rritjes per Ballkanin Perendimor eshte rreth 6 miliarde euro ndihme direkte financiare qe i dedikohet edhe Kosoves si pjese e Ballkanit Perendimor. I gjithë fondi mund të bllokohet për Kosovën nëse nuk përputhet me kriteret e qarta që do të kenë parasysh marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe dialogun me Beogradin. Është një formë e masave indirekte, kështu që plani i rritjes mund të bllokohet për Kosovën derisa të tregojë vullnet të mirë për dialog. Një tjetër gjë është se rruga drejt anëtarësimit në BE për Prishtinën mund të kushtëzohet edhe nga progresi në dialog, ashtu siç kushtëzohet rruga e Serbisë nga kapitulli 35. Këto janë disa mekanizma që BE-ja mund t'i përdorë dhe gjithmonë ka disa sanksione shtesë që mund të të jetë shumë më i ashpër dhe ata tashmë janë pjesë e dialogut në Bruksel dhe Uashington”, tha Pavkoviq.

 Ai thekson se edhe pse ka mekanizma, problemi për BE-në është mungesa e unitetit për t'i futur ato masa.

“Ka pasur shembuj të paketës së parë të masave, e cila parashikonte ndalimin e takimeve në nivel të lartë politik, që anëtarë individualë i shkelën drejtpërdrejt ato masa. Kjo ndodhi me Kroacinë, Estoninë, madje edhe Shqipërinë, e cila i shkeli drejtpërdrejt ato masa dhe bëri thirrje për takime me zyrtarët më të lartë të Kosovës, nga kryeministri dhe presidenti. Veprime të tilla ulën edhe më shumë kredibilitetin e BE-së. Në fund të fundit, Bashkimi Evropian nuk mund të veprojë i vetëm në masa të tilla, ajo duhet të mbështetet nga SHBA-të. Vetëm në këtë nëse do të mund të jepnin rezultat”, përfundoi Pavkoviq.

Analisti Afrim Hoti vlerëson për Kosovo online se ideja e BE nuk është të dënojë askënd, por të bëjë presion ndaj Serbisë dhe Kosovës për të zbatuar atë që është rënë dakord. Hoti kujton se Kosova tashmë po përballet me disa masa politike nga BE dhe se tashmë ka disa pasoja nga ato masa.

“Nga këndvështrimi im nuk do të ketë sanksione të tjera, sepse ideja e BE nuk është që disi të dënohen vendet, veçanërisht vendet e reja, siç është rasti me Kosovën. As pala tjetër. Ne nuk i shohim sanksionet e BE kundër Republikës së Serbisë ose kundër udhëheqjes politike në Serbi. Ideja është se si të bëhet presion mbi të dyja palët në mënyrë që të zbatohet ajo që tashmë është rënë dakord: e kam fjalën për Marrëveshjen e Ohrit dhe marrëveshjet e tjera të arritura deri më tani ndërmjet kryeministrit të Kosovës dhe presidenti serb”, thotë Hoti.

Nëse do të ndodhin masat e reja, sigurisht që do të kishte pasoja për qytetarët e Kosovës, sipas bashkëbiseduesit tonë.

"Çfarëdo që të vendosë BE, sigurisht që do të prekë qytetarët dhe liderët politikë të të dy vendeve. Por efektet më të ndjeshme do të bien mbi qytetarët e të dy vendeve. Po ju jap një shembull, ka projekte që kanë filluar para masat politike të BE. Dhe janë ende të pezulluara për shkak të pengesave politike dhe mosmarrëveshjes që qeveria e Kosovës tregon ndaj autoriteteve të BE. Në këtë aspekt nuk shohim asnjë lloj zbatimi të projektit, e kam fjalën për projekte të mëdha që BE synonte ta zbatonte”, shpjegon ai.

Sipas tij, BE nuk ka mekanizma për të vendosur disa vendime ndaj ndonjë vendi.

“Jo vetëm BE, por edhe vendet dypalëshe nuk mund të imponojnë. Gjithçka që mund të bëjnë është të ushtrojnë një lloj presioni ose të përfitojnë nga marrëdhëniet dypalëshe, veçanërisht vendet me të cilat keni marrëdhënie aleate. Unë flas për Gjermaninë dhe Kosovën ose Franca dhe Kosova ose Britania e Madhe dhe Kosova, por nuk është një mekanizëm real për të ndërmarrë veprime apo për të ndalur disa vendime”, përfundon Hoti.

Drejtori i programit të organizatës ACDC nga Mitrovica e Veriut, Aleksandar Rapajiq, thotë për Kosovo online se masat ndëshkuese shtesë ndaj Prishtinës janë diskutuar për një kohë të gjatë, por që, sipas tij, edhe sanksionet ekzistuese - të cilat janë vendosur më shumë se gjysmë vit më parë - nuk kanë dhënë asnjë rezultat.

Rapajiq thekson se masat ndëshkuese ekzistuese janë shumë të buta.

“Ka pasur bisedime se zyrtarët e Kosovës nuk do të lejohen të marrin pjesë në ngjarjet e organizuara nga BE-ja, se nuk do të ftohen në takime, por me sa shohim, kjo nuk po ndodh. Shpesh në biseda me përfaqësues ndërkombëtarë, ata theksojn se duan të vendosin sanksione, por një mënyrë e cila nuk do t'i dëmtojë qytetarët e Kosovës, por do t'u drejtohet vetëm disa individëve, për fat të keq, mendoj se ky lloj sanksioni nuk mund të japë rezultat, sepse ata individë nga qeveria janë të gatshëm për të duruar çdo sanksion, për të arritur qëllimin e tyre”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

I pyetur se çfarë lloj sanksionesh mund të sjellin efekt, Rapajiq kujton se mbështetja më e madhe për qeverinë e Kosovës vjen nga SHBA.

"Në Kosovë ekziston një i ashtuquajtur Fondi i Mijëvjeçarit, i cili shërben për të mbështetur dhe ndërtuar institucionet, për tranzicionin ekonomik. Ai fond është ende duke funksionuar. Nëse Amerika do të kërcënonte pak se do ta anulonte atë fond, mendoj se do të kishte një efekt shumë të madh në qeverinë në Prishtinë”, thotë Rapajiq.