Pyetjet e partive për Gjykatën Kushtetuese: A do të ndryshojnë diçka vendimet?

Kosova ka marrë Kuvendin dhe Qeverinë e re, e bashkë me to edhe një varg të madh dilemash nëse këto institucione janë formuar në përputhje me ligjin. PDK-ja sot i dorëzoi Gjykatës Kushtetuese kërkesën për vlerësimin e kushtetutshmërisë së procedurës së konstituimit të parlamentit, ndërsa nesër do të dorëzojë edhe kërkesën lidhur me zgjedhjen e Qeverisë. Edhe Aleanca ka paralajmëruar se do t’i drejtohet gjykatës. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se ekzistojnë disa çështje që duhet të sqarohen, duke filluar nga ajo nëse shumica në Kuvend mund të përcaktojë se kush do të propozohet për nënkryetar të parlamentit, e deri te ajo nëse zgjedhja e Qeverisë është e pavlefshme. Ata theksojnë gjithashtu se gjykata duhet të veprojë pa vonesa.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Me një numër të ngushtë të votave të nevojshme, 62 nga 120, Albin Kurti u zgjodh dje që për herë të katërt të udhëheqë Qeverinë e Kosovës.

Para kësaj, kryetarja e parlamentit, Albulena Haxhiu, konstatoi se Kuvendi i Kosovës është konstituuar, megjithëse janë zgjedhur vetëm katër nënkryetarë të organit legjislativ, ndërsa Kushtetuta e Kosovës parashikon që të jenë pesë.

Tre nënkryetarë, siç përcakton ky akt, propozohen nga tri grupet më të mëdha parlamentare, por kësaj radhe Kuvendi u konstituua pa nënkryetarin nga PDK-ja, partia e dytë për nga numri i deputetëve në Kuvend.

Për këtë arsye, PDK-ja konsideron se parlamenti nuk është konstituuar dhe është partia e parë që ndërmori hapa ligjorë dhe sot iu drejtua Gjykatës Kushtetuese.

Për të, disa çështje janë kontestuese. Vendimi për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit, vendimi për ndryshimin e mënyrës së votimit për nënkryetarët e Kuvendit, ndërsa ka kërkuar gjithashtu konstatimin e jokushtetutshmërisë së konstituimit të Kuvendit pa anëtarin e kryesisë nga grupi i dytë më i madh parlamentar. Kjo parti pret që Gjykata Kushtetuese, para marrjes së vendimit përfundimtar, të caktojë një masë të përkohshme e cila, siç kanë deklaruar, do të parandalojë krijimin e situatave më serioze në aspektin juridik dhe institucional.

Edhe Aleanca opozitare ka paralajmëruar se do t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese. Për të, sipas fjalëve të liderit të saj, Ardian Gjini, Qeveria e re është jokushtetuese dhe jolegjitime.

„Lojërat e Vetëvendosjes“

Drejtori i programeve i OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica e Veriut, Aleksandar Rapajiq, konsideron se pyetja kryesore për Gjykatën Kushtetuese duhet të jetë – a mundet shumica në Kuvend të përcaktojë se kush do të propozohet për nënkryetar të parlamentit nga partia që ka të drejtë ta propozojë kandidatin.

„Nëse një parti e caktuar politike ka të drejtë të propozojë kandidatin, një parti tjetër nuk mund të mos e lejojë atë kandidat“, tha Rapajiq për Kosovo online, duke shtuar se konsideron se opsioni më i mirë do të kishte qenë që për të gjithë nënkryetarët të votohej në paketë, me një votim të vetëm, gjë që në thelb ishte edhe rekomandimi i mëparshëm i Gjykatës Kushtetuese.

Ai deklaron se Vetëvendosja ka bërë përsëri një lloj loje rreth konstituimit të Kuvendit.

"Në një farë mënyre, ata e nderuan vendimin e mëparshëm të Gjykatës Kushtetuese, por në një mënyrë tjetër e luajtën pak, sepse vendimi i mëparshëm i Gjykatës Kushtetuese, i cili u mor pas zgjedhjes së Rashiq si nënkryetar në mandatin e mëparshëm të Kuvendit, tha se, konkretisht për komunitetin serb, partia që fitoi shumicën e votave në komunitetin serb duhet të nominojë një kandidat. Pamë që shumica parlamentare nuk donte të zgjidhte të parin, por vetëm kandidatin e nëntë të propozuar nga Lista Serbe, gjë që është në një farë mënyre një tallje me atë vendim të Gjykatës Kushtetuese, e cila deklaroi qartë se propozimi duhet të vijë nga shumica e komunitetit serb", vlerëson Rapajiq.

Siç shton ai, ata u përpoqën të bënin të njëjtën gjë me PDK-në dhe të zgjidhnin se kush do të jetë nënkryetar i Kuvendit nga PDK-ja, ndaj të cilës PDK-ja reagoi duke mos dashur të propozonte një kandidat tjetër dhe as duke mos dashur të përsëriste Vlora Çitaku dhe tani do t'i drejtohen Gjykatës Kushtetuese për një mendim.

Edhe pse nënkryetari i Kuvendit nga DPK-ja nuk u zgjodh, Rapajiq thotë se Kuvendi u konstituua sipas vendimit të mëparshëm të Gjykatës Kushtetuese, sepse në të ka një paragraf që përcakton se një parti politike nuk mund ta bllokojë konstituimin e Kuvendit duke mos dashur të propozojë një kandidat.

"Në atë rast, mbetet një vend bosh dhe Kuvendi konsiderohet i konstituuar. Prandaj, është e mundur të vazhdohet seanca, por është e qartë se Vetëvendosja në thelb nuk dëshiron të formojë institucione, por vetëm e zgjat atë, me shumë mundësi duke u përpjekur të mbajë zgjedhjet diku rreth Vitit të Ri, kur të llogarisë në votat e diasporës", deklaron ai.

Kthim në fillim?

Sipas vlerësimit të Millosh Pavkoviqit, drejtorit të strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane nga Beogradi, lidhur me konstituimin e Kuvendit të Kosovës dhe zgjedhjen e Qeverisë ekzistojnë të paktën tri çështje kyçe për Gjykatën Kushtetuese.

Si çështje të parë kontestuese, siç tha Pavkoviq për Kosovo online, Gjykata Kushtetuese duhet ta zgjidhë çështjen e afatit kohor, përkatësisht nëse është tejkaluar apo jo afati prej 30 ditësh pas përfundimit formal të zgjedhjeve për konstituimin e parlamentit.

„Çështja e dytë ka të bëjë me moszgjedhjen e nënkryetarit të pestë të parlamentit. Një nënkryetar nuk është zgjedhur, ndërsa Kuvendi është konstituuar dhe pas kësaj është zgjedhur Qeveria. Pra, tani pritet vendimi i Gjykatës Kushtetuese nëse në këtë çështje është shkelur Kushtetuta. Qëndrimet janë të ndryshme. Fakt është se kandidati i një partie është tërhequr dhe se ajo nuk ka propozuar kandidat të ri, ndërsa pas kësaj Kuvendi është konstituuar. Çështja e tretë ka të bëjë me zgjedhjen e Qeverisë, përkatësisht, nëse parlamenti nuk ka qenë i konstituuar, a është në atë rast e pavlefshme edhe zgjedhja e Qeverisë. Të tria çështjet, në rast të një përgjigjeje negative nga gjykata, mund të çojnë në rrëzimin e Qeverisë dhe kthimin e procesit në fillim“, konsideron ai.

Ai thotë gjithashtu se do të ishte më racionale që, nëse gjykata vendos se Kuvendi nuk është konstituuar, ta kthejë Kuvendin për ta përfunduar procesin e konstituimit dhe për ta zgjedhur sërish Qeverinë.

„Nëse vendos se është tejkaluar afati për konstituimin, atëherë vendimi do të duhej të çonte në shpalljen automatike të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Pra, këto janë vendime të ndryshme që gjykata mund t’i marrë. Por fakt është se gjykata, në aktgjykimet e mëparshme, është përpjekur të ndikojë sa më pak në gjendjen në terren, në kuptimin nëse do të çonte në vendime ekstreme, siç janë zgjedhjet e përsëritura apo diçka e ngjashme“, rikujton bashkëbiseduesi ynë.

Masa e përkohshme

Për marrjen e vendimit lidhur me kërkesën për vlerësimin e kushtetutshmërisë të paraqitur nga PDK-ja, Gjykata Kushtetuese ka afat deri në 60 ditë.

Këtë e theksoi sot Vulnet Bugaçku nga Instituti Demokratik i Kosovës, i cili tha se, sa i përket masës së përkohshme të kërkuar nga kjo parti, vendimi do të varet nga vlerësimi i gjykatës për rrethanat dhe pasojat që mund të shkaktohen.

Nëse gjykata do të vendosë masë të përkohshme, sipas vlerësimit të profesorit të së drejtës kushtetuese Mazllum Baraliu, do të varet nga mënyra se si është parashtruar kjo çështje.

„Kjo varet nga përmbajtja e pyetjes dhe nga ajo nëse Gjykata Kushtetuese konsideron se bëhet fjalë për res judicata, pra për një çështje të gjykuar, apo nëse do ta shqyrtojë atë. Dhe pastaj, varësisht nga kjo, ajo ose do ta pranojë ose do ta refuzojë atë kërkesë dhe do të caktojë masë të përkohshme ose jo“, tha Baraliu për Kosovo online.

Në këtë moment, sipas tij, më e rëndësishmja është që Gjykata Kushtetuese ta sqarojë situatën lidhur me konstituimin e Kuvendit dhe formimin e Qeverisë dhe të reagojë shumë shpejt, pa vonesa.

„Duhet të veprojë urgjentisht dhe të kemi një aktgjykim, sepse vërtet ka zgjatur shumë që të kemi institucione në detyrë dhe jo institucione të formuara me mandat, të cilat veprojnë në bazë të mandatit sipas ligjit dhe Kushtetutës. Pra, duhet të vendoset urgjentisht, të kemi një aktgjykim dhe ta dimë qartë se çfarë është bërë që eventualisht nuk ka qenë në frymën e Kushtetutës dhe çfarë është në rregull, si dhe çfarë duhet bërë më tej, nëse diçka duhet të bëhet në bazë të aktgjykimit të ardhshëm të Gjykatës Kushtetuese“, tha ai.

I pyetur nëse konsideron se institucionet janë formuar në përputhje me Kushtetutën, Baraliu tha se nuk duhet të paragjykohet.

„Ekziston një dispozitë në Kushtetutë që thotë se Kuvendi konsiderohet i konstituuar kur zgjidhen kryetari dhe të gjithë nënkryetarët. Megjithatë, ekziston një vendim i Gjykatës Kushtetuese, pra një aktgjykim i mëvonshëm, në të cilin thuhet se asnjë parti politike nuk ka të drejtë të pengojë ose të refuzojë pranimin e ndonjë vendimi, të pengojë konstituimin dhe funksionimin e Kuvendit“, tha ky profesor, duke theksuar se për publikun tani më e rëndësishmja është përgjigjja e Gjykatës Kushtetuese, përkatësisht nëse do të caktojë masë të përkohshme apo jo.

Qeveria „Kurti katër“ u votua dje me 62 vota „pro“ dhe tetë „kundër“, në seancën e jashtëzakonshme të thirrur nga Kuvendi i Kosovës. Deputetët e tri partive shqiptare, PDK-së, LDK-së dhe Aleancës, nuk morën pjesë në atë seancë.